Guy Gibson VC, DSO*, DFC*
Terwijl de rommel in Duitsland werd opgeruimd, was men in Engeland nog steeds in een jubelstemming.
Gibson werd vooral naar voren geschoven als de held van het verhaal. Al kort na de raid kreeg Guy Gibson
van 'Bomber' Harris persoonlijk te horen dat hij voorgedragen was voor, de hoogste militaire onderscheiding, het
Victoria Cross. Op 27 mei 1943 bracht koning George VI met zijn vrouw een bezoek aan Scampton en werd hij
ingelicht over de aanval en voorgesteld aan de vliegeniers.
Koning George VI praat met Les Knight,
rechts Guy Gibson
Op 22 juni 1943 werd Gibson en 32 andere vliegers, die aan de raid hadden deelgenomen,
ontvangen op Buckingham Palace. Gibson ontving uit handen van de koningin het Victoria Cross (VC).
Verder werden uitgereikt; vijf Distinguished Service Orders (DSO), 10 Distinguished Flying Crosses
(DSF) en vier bars, 12 Distinguished Flying Medals (DFM) en twee Conspicuous Gallantry Medals (CGM).
Begin augustus vertrok Gibson met Winston Churchill naar Canada en de Verenigde Staten
om daar te verhalen over de ‘Dambusters’. In Amerika ontvangt Gibson de Legion of Merit uit handen van
de President.
Guy Gibson (midden)
met 9 andere piloten van de Raid
Gibson begon in deze periode te schrijven aan zijn boek, Enemy Coast Ahead. Probleem voor hem was dat
de techniek van de aanval op de dammen, 'top secret' was. Zelfs Barnes Wallis zijn naam mocht niet genoemd worden,
deze heette 'Jeff'. Begin 1944 kreeg Gibson een
aanstelling bij de Staff College. Maar de verveling, het aanhoren van vliegeniers over de strijd in
Normandië, na de D-Day landingen, maakten hem erg onrustig. Hij wilde vliegen en kreeg het voor elkaar
om weer operationele missies te vliegen.
Crash in Steenbergen
Gibson en Warwick hebben straatnamen naar hen vernoemd
Tijdens een missie op 19 september 1944, met acht andere Mosquito's van 627 Squadron, met
Gibson als Master Bomber in Canadees gebouwde Mosquito B Mk XX, KB267 (AZ-E), ging het fout na de aanval op een
verbindingscentrum bij Rheydt, Mönchengladbach. Vliegende over Nederland onstond er waarschijnlijk brandstofstoring
naar de motoren. De Mosquito stortte om 22.38 uur neer bij Steenbergen. Guy Gibson
en zijn navigator Sqn.Ldr. J.B. Warwick kwamen om het leven. Beide vliegers zijn begraven op
de katholieke begraafplaats van Steenbergen-en-Kruisland.
Links het graf van Gibson, rechts van Warwick
De plek waar de Mosquito neerkwam, nu een industriegebied, is gelegen aan de Mosquitostraat. Er is een klein monumentje opgricht
na de bocht op honderd meter aan de linkerkant van de straat. Schuin aan de overkant, rechts gezien vanaf het
monument, achter het tweede gebouw vanaf de bocht, daar kwam de Mosquito van Gibson neer.
Een deel van het landinggestel van Mosquito KB267
tentoongesteld op vliegbasis Gilze-Rijen
In 2011 werd mede door mijn grote vriend Max Horemans een route uitgezet in Steenbergen die langs de
belangrijkste punten in Steenbergen voeren welke met Gibson te maken hebben. Hiermee ging een langgekoesterde
wens van Max in vervulling daar hij zich jarenlang verdiept had in de geschiedenis van de Dambusters.
Op vrijdag 13 mei 2011 bereikte mij het afschuwelijke bericht
dat Willy 'Max' Horemans plotseling was overleden,....
Hij werd slechts 56 jaar,...
Lot van de Lancasters
De Lancasters die hadden deel genomen aan de ’Dambuster Raid’, zouden weer terug gebouwd worden
tot standaard bommenwerpers. Deze zogenaamde Type 464 Lancasters waren echter dramatisch aangepast, en het
was niet eenvoudig om deze weer naar de standaard te herbouwen. De enige Lancasters die enigszins werden
terug gebouwd, waren: ED906 (AJ-J, Flt.Lt. Maltby), ED909 (AJ-P, Flt.Lt. Martin), ED918 (AJ-F, Flt.Sgt. Brown),
ED932 (AJ-G, Wng.Co. Gibson) en ED933 (AJ-N, Plt.Off. Knight). Vanwege de extreme verbouwing konden de
oorspronkelijke bomdeuren niet herplaatst worden.
Lancaster ED906 (ex-AJ-J, hier waarschijnlijk
QR-A, 61 Squadron in 1946)
ED932 is zeker nog mee geweest op vijf missies tussen 11-11-’43 en 04-01-’44. Gedurende augustus en
september 1946, toen de ED932, ED906 en ED909 weer voorzien waren van de lanceerinrichting voor ‘Upkeep’
bommen, werden deze Lancasters gebruikt tijdens Operation GUZZLE. Verschillende trips waren nodig
om ongebruikte in slechte staat verkerende ‘Upkeeps’ naar de Atlantische Oceaan te brengen om ze daar te
dumpen in een gebied rond 56N en 12W. Deze drie Lancasters werden op 29 juli 1947 gesloopt. Achteraf schandalig
dat vooral de ED932 (Gibson) toen niet bewaard is gebleven voor het nageslacht.
Lancaster ED817, AJ-C, testtoestel geleverd op 20-04-'43
(dit is dus niet de AJ-C, ED910 van Plt.Off. Ottley die bij Hamm crashte)
ED817 (AJ-C en AJ-X, 2de prototype Type 464, testtoestel), ED912 (AJ-S, Plt.Off. Burpee), ED915 (AJ-Q, reserve), ED921 (AJ-W, Flt.Lt. Munro),
ED924 (AJ-Y, Flt.Lt. Anderson) en ED929 (AJ-L, Flt.Lt. Shannon) bleven, tot dat ze gesloopt werden in september
en oktober 1946, in de configuratie voor ‘Upkeep‘ bommen.
In maart 1944 keurde koning George VI het wapenschil en spreuk goed dat hem werd aangeboden, en dat
vanaf die tijd gevoerd zou worden door het 617 Squadron. Het wapenschild toont boven een gebroken dam
drie bliksemschichten. De spreuk, ‘Aprés moi, le déluge’ betekent; After me the Flood (Na mij de zondvloed).
'The Dam
Busters' (De Speelfilm)
Als in 1951 Paul Brickhill zijn boek 'The Dam Busters'
verschijnt wekt dit de interesse van Associated British
Pictures (ABPC). Onder contract bij deze studio was onder meer Richard
Todd. Tot dan toe was er nog geen geschikt filmscript gevonden
waar ABPC de acteur in kon laten optreden en zodoende 'leende'
ABPC de acteur uit aan andere studio's. Maar het boek van
Brickhill bevatte alle elementen van heldenmoed en
vindingrijkheid waar Todd perfect in paste.
Het boek van Paul Brickhill
Michael Anderson
werd aangetrokken als regiseur. In overleg met de producers
werd besloten de film in zwart/wit te schieten om de
'donkere' kant van dit stukje oorlog te benadrukken. Richard
Todd werd benaderd om de rol van Guy Gibson gaan vertolken. Een andere
belangrijke rol was weggelegd voor het figuur Dr.
Barnes Wallis, hiertoe werd Michael Redgrave benaderd.
Aan de hand van het boek van Brickhill en het
boek van Guy Gibson, 'Enemy Coast Ahead' werd een script
geschreven dat vervolgens, ter controle op accuratesse, aan verschillende
overlevenden van de raid werd voorgelegd. Als Richard
Todd de rol accepteert stort hij zich twee jaar lang in een
onderzoek naar het karakter en de mens Gibson. Todd kwam er
als zodanig achter dat Gibson een 'zeemansloopje'over zich
had. Puristen gaven later commentaar op het Duitse zwemvest
dat Richard Todd in de film draagt. Maar historisch gezien was
dit correct, Gibson droeg werkelijk een Duits zwemvest!
Het bewijs, Guy Gibson
in een Duits zwemvest
De
bommenwerpers
Een belangrijk onderdeel van de film zijn de Lancasters die de
'Upkeep' stuiterbommen naar Duitsland moesten brengen.
Vijf Lancasters werden uit opslag geleend van de RAF en
naar RAF Hemswell overgevlogen om omgebouwd te worden.
Richard Todd als Guy
Gibson voor 'zijn' Lancaster.
Serie nummers van de Lancasters:
NX673: Werd als 'Micky' Martin's AJ-P uitgevoerd.
NX679: Werd als Guy Gibson's AJ-G uitgevoerd (vloog in december 1945 één maand bij het 617 Squadron).
RT686: (Werd, samen met NX673 en NX679, omgebouwd om de 'Upkeep' te dragen)
NX782: (Vloog als KC-T in 1946 bij het 617 Squadron in
India) In de film beeld ze het toestel van Gibson uit bij het
106 Squadron (ZN-G)
NX739: Over dit toestel is enige onduidelijkheid of dit
wel de juiste Lancaster is, NX329 wordt ook genoemd als
'vijfde' film-Lancaster.
Lancaster VII, NX679 als de AJ-G van Gibson
Behalve NX679 werden de andere
Lancasters aan beide zijdes van verschillende codeletters
voorzien om meerdere toestellen te kunnen uitbeelden. NX679
was ook de enige die het juiste serienummer op de romp kreeg,
'ED932'. Barnes Wallis zijn 'Upkeep' was ten tijde van de film
nog steeds 'Top Secret'. Aan de hand van wazige filmbeelden,
foto's uit de oorlog worden 'props' gebouwd.
Vertegenwoordigers van de geheime dienst controleerden ter
plekke of de zaak niet TE veel leek op de originele bom!
Vandaar dat de 'film-bom' eerder op een ronde kaas leek dan op
het originele 'olievat' model (zie de foto hieronder).
Richard Todd deelt
handtekeningen uit.
(Let op de enorme 'Upkeep' onder de Lancaster)
Het filmen
begint
De eerste opnames voor de film die gemaakt worden zijn de
experimenten van Wallis en zijn over water ketsende stenen.
Barnes Wallis leende de filmploeg de originele apparatuur. Deze
experimentele apparaten zijn nu te vinden in het Bomber
Command Museum te Hendon. Ook is hier de de Vickers Wellington
T.10, MF628, te zien. Dit toestel is even kort te zien in de
film als het een vroege test uitvoert met een stuiterbom.
Links, Barnes Wallis, rechts Michael Redgrave die hem vertolkte
Van
Wallis werden ook originele filmfragmenten gebruikt waarop een
Wellington te zien is tijdens het testen van de 'Upkeep' en de
kleinere variant, de 'Highball' die door Mosquito's werd
gelanceerd. In mei 1954 begonnen de vliegopnames vanaf RAF
Scampton. Tot grote hilariteit van de acteurs in uniform
werden deze steeds met een saluut begroet door het
basispersoneel. In het begin probeerden de acteurs nog uit te
leggen dat ze geen officieren waren, maar allengs gaven ze het
op en groetten maar terug. Achteraf bleek het basispersoneel best te
weten wie de acteurs waren, maar in het 'groeten' een leuke
grap zagen.
Richard Todd start de
Merlins op
In de studio's van ABPC te Elstree werden de kantoren van
Gibson, Wallis en Harris nagebouwd. Op de basis RAF Grantham
werd een verstofte 'Ops room' (Operations Room) gevonden die
na de oorlog totaal onveranderd achter het slot was gezet. ABPC
kreeg toestemming deze te fotograferen en na te bouwen in de
studio. Niet alleen kantoren en dergelijke werden gebouwd ook
verschillende onderdelen van de Lancaster worden nagebouwd.
Een cockpitsectie stond op een beweegbaar platform dat
reageerde op de beweging van de stick wat het geheel een
levensecht gevoel gaf. Richard Todd herinnerde zich dat hij 's
morgens om acht uur al in de 'mock-up' zat, om na de middag er pas
weer eruit te mogen, dit vanwege het constante verplaatsten
van licht en camera. Niet alleen werd Todd geleerd om de
mock-up 'te vliegen', ook de echte Lancaster moest hij leren
beheersen. Hij leerde de Lancaster opstarten en er mee te taxiën.
De 'film-Lancasters' onderweg
Vanuit een Vickers Varsity werden de vliegbeelden
geschoten. De Lancasters werden met groot vakmanschap gevlogen
door piloten die normaal op dat moment de AVRO Lincoln
vlogen. Spectaculair is het vliegen op slechts enkele
tientallen meters hoogte. De 'testvluchten' en de 'aanval'
werden gefilmd over Lake Windermere, Derwentwater en enkele
dammen in het Sheffield district. Helaas werden de Lancasters
na het filmen gesloopt en versmolten in juli 1956 door British Aluminium.
Robert Shaw (links) als Gibsons Flight Engineer, Flt.Sgt.J. Pulford DFM
Ook van verschillende dammen werden enorme modellen
gebouwd. Via een ingenieuze arm, waarop de cameraman geplaatst was,
kon een shot worden gemaakt om de illusie te creëren van een over het water scherend ‘vliegtuig’.
Vreemd is dat in de film de aanval op de Eder Dam wel de aanvliegroute over het kasteel Waldeck heeft, maar dat deze
nu op de zuidoever is gesitueerd (in plaats van op de noordoever). De Lancasters draaien in de film over stuurboord op deze dam aan.
Het filmen van de speciale
effecten en het afwerken neemt nog een heel jaar in beslag. Het
enige, maar wel één van de belangrijkste, effecten wat niet echt overtuigd,
was de enorme waterkolom die ontstaat als een bom explodeert.
Gibson (Todd) slaat het breken van de Möhne Dam gade
De eerste van de twee Koninklijke premières was op 16 mei
1955, 12 jaar na de historische aanval op de Ruhrdammen. Onder
de aanwezigen zijn onder andere verschillende overlevenden van
de raid, zoals Martin en Foxlee. Ook aanwezig waren de weduwe van
Guy Gibson en zijn vader. De volgende dag was de tweede
première. Ook hier waren weer verschillende oudgedienden van het 617
Squadron bij aanwezig, waaronder de Amerikaan Joe McCarthy.
Een door Richard Todd gesigneerde Eerstedag enveloppe
(Richard Todd overleed op 4 december 2009, hij werd 90 jaar)
Na bijna vijfenvijftig jaar blijft de film een spannend en
ijzingwekkend avontuur. De film maakt de raid niet romantisch,
maar is een blijvend eerbetoon aan die paar jonge mannen die
hun leven opofferden in de hoop de oorlog te verkorten.
Een DVD en een boek (over de film)
Er wordt al heel wat jaren onderzocht of het mogelijk is een nieuwe versie van ‘The Dam Busters’
te maken. Mel Gibson heeft jaren met het idee gelopen, maar liet het project lopen. Peter Jackson, regisseur van
oa. Lord of the Rings en King Kong, is nu de producent om ‘The Dam Busters’ opnieuw te gaan verfilmen. De regie
zal in handen zijn van Christian Rivers.
Sir David Frost, die de rechten bezit, van het boek van Brickhill, is executive producer. Het script is geschreven
door Stephen Fry. Acteur James McAvoy zou Guy Gibson vertolken.
In het voorjaar van 2009 zijn in New Zealand de opnamen gestart rond een, in China gebouwde, replica van een Lancaster.
Met
de huidige computer technieken zullen de speciale effecten overdonderend worden. Afwachten hoe Nigger, de hond van Gibson,
zal heten,... er gaan geruchten dat het 'Digger' zal worden (zou schandalige geschiedvervalsing zijn).
Mocht de hond een andere naam krijgen, dan kunnen de makers beter besluiten om de hond geheel uit de film te laten.
Update: Eind 2011 was er nog steeds geen bevestiging
dat een re-make van The Dam Busters onderweg is.
Twee Nederlandse vertalingen van Guy Gibson zijn boek
In Zoeklicht en Afweervuur ('Enemy Coast Ahead')
Voor dit artikel werd gebruik gemaakt van Enemy Coast Ahead (In Zoeklicht
en Afweervuur) van Guy Gibson,
Als die Sperrmauer Brach van Roland Gööck, Dokumentation,
Möhnetalsperre uitgave Toeristen Bureau Möhnesee, After the Battle #3 uitgave Battle of Britain Prints
International Ltd, Flypast Magazine October 1985 en May 2003, Flypast Special ‘Bomber Command’
May 2003 en het Nederlandse standaard werk van Jan van den Driesschen, De Dammenbrekers.
U kunt nu terugkeren naar de Index pagina gaan.
|