OPERATION 'CHASTISE'
The Dambusters

Guy Gibson VC, DSO*, DFC*

Terwijl de rommel in Duitsland werd opgeruimd, was men in Engeland nog steeds in een jubelstemming. Gibson werd vooral naar voren geschoven als de held van het verhaal. Al kort na de raid kreeg Guy Gibson van 'Bomber' Harris persoonlijk te horen dat hij voorgedragen was voor, de hoogste militaire onderscheiding, het Victoria Cross. Op 27 mei 1943 bracht koning George VI met zijn vrouw een bezoek aan Scampton en werd hij ingelicht over de aanval en voorgesteld aan de vliegeniers.

Koning George VI praat met Les Knight, rechts Guy Gibson

Op 22 juni 1943 werd Gibson en 32 andere vliegers, die aan de raid hadden deelgenomen, ontvangen op Buckingham Palace. Gibson ontving uit handen van de koningin het Victoria Cross (VC). Verder werden uitgereikt; vijf Distinguished Service Orders (DSO), 10 Distinguished Flying Crosses (DSF) en vier bars, 12 Distinguished Flying Medals (DFM) en twee Conspicuous Gallantry Medals (CGM).

Begin augustus vertrok Gibson met Winston Churchill naar Canada en de Verenigde Staten om daar te verhalen over de ‘Dambusters’. In Amerika ontvangt Gibson de Legion of Merit uit handen van de President.

Guy Gibson (midden) met 9 andere piloten van de Raid

Gibson begon in deze periode te schrijven aan zijn boek, Enemy Coast Ahead. Probleem voor hem was dat de techniek van de aanval op de dammen, 'top secret' was. Zelfs Barnes Wallis zijn naam mocht niet genoemd worden, deze heette 'Jeff'. Begin 1944 kreeg Gibson een aanstelling bij de Staff College. Maar de verveling, het aanhoren van vliegeniers over de strijd in Normandië, na de D-Day landingen, maakten hem erg onrustig. Hij wilde vliegen en kreeg het voor elkaar om weer operationele missies te vliegen.

Crash in Steenbergen

Gibson en Warwick hebben straatnamen naar hen vernoemd

Tijdens een missie op 19 september 1944, met acht andere Mosquito's van 627 Squadron, met Gibson als Master Bomber in Canadees gebouwde Mosquito B Mk XX, KB267 (AZ-E), ging het fout na de aanval op een verbindingscentrum bij Rheydt, Mönchengladbach. Vliegende over Nederland onstond er waarschijnlijk brandstofstoring naar de motoren. De Mosquito stortte om 22.38 uur neer bij Steenbergen. Guy Gibson en zijn navigator Sqn.Ldr. J.B. Warwick kwamen om het leven. Beide vliegers zijn begraven op de katholieke begraafplaats van Steenbergen-en-Kruisland.

Links het graf van Gibson, rechts van Warwick

De plek waar de Mosquito neerkwam, nu een industriegebied, is gelegen aan de Mosquitostraat. Er is een klein monumentje opgricht na de bocht op honderd meter aan de linkerkant van de straat. Schuin aan de overkant, rechts gezien vanaf het monument, achter het tweede gebouw vanaf de bocht, daar kwam de Mosquito van Gibson neer.

Een deel van het landinggestel van Mosquito KB267
tentoongesteld op vliegbasis Gilze-Rijen

In 2011 werd mede door mijn grote vriend Max Horemans een route uitgezet in Steenbergen die langs de belangrijkste punten in Steenbergen voeren welke met Gibson te maken hebben. Hiermee ging een langgekoesterde wens van Max in vervulling daar hij zich jarenlang verdiept had in de geschiedenis van de Dambusters.

Op vrijdag 13 mei 2011 bereikte mij het afschuwelijke bericht
dat Willy 'Max' Horemans plotseling was overleden,....
Hij werd slechts 56 jaar,...

Lot van de Lancasters

De Lancasters die hadden deel genomen aan de ’Dambuster Raid’, zouden weer terug gebouwd worden tot standaard bommenwerpers. Deze zogenaamde Type 464 Lancasters waren echter dramatisch aangepast, en het was niet eenvoudig om deze weer naar de standaard te herbouwen. De enige Lancasters die enigszins werden terug gebouwd, waren: ED906 (AJ-J, Flt.Lt. Maltby), ED909 (AJ-P, Flt.Lt. Martin), ED918 (AJ-F, Flt.Sgt. Brown), ED932 (AJ-G, Wng.Co. Gibson) en ED933 (AJ-N, Plt.Off. Knight). Vanwege de extreme verbouwing konden de oorspronkelijke bomdeuren niet herplaatst worden.

Lancaster ED906 (ex-AJ-J, hier waarschijnlijk QR-A, 61 Squadron in 1946)

ED932 is zeker nog mee geweest op vijf missies tussen 11-11-’43 en 04-01-’44. Gedurende augustus en september 1946, toen de ED932, ED906 en ED909 weer voorzien waren van de lanceerinrichting voor ‘Upkeep’ bommen, werden deze Lancasters gebruikt tijdens Operation GUZZLE. Verschillende trips waren nodig om ongebruikte in slechte staat verkerende ‘Upkeeps’ naar de Atlantische Oceaan te brengen om ze daar te dumpen in een gebied rond 56N en 12W. Deze drie Lancasters werden op 29 juli 1947 gesloopt. Achteraf schandalig dat vooral de ED932 (Gibson) toen niet bewaard is gebleven voor het nageslacht.

Lancaster ED817, AJ-C, testtoestel geleverd op 20-04-'43
(dit is dus niet de AJ-C, ED910 van Plt.Off. Ottley die bij Hamm crashte)

ED817 (AJ-C en AJ-X, 2de prototype Type 464, testtoestel), ED912 (AJ-S, Plt.Off. Burpee), ED915 (AJ-Q, reserve), ED921 (AJ-W, Flt.Lt. Munro), ED924 (AJ-Y, Flt.Lt. Anderson) en ED929 (AJ-L, Flt.Lt. Shannon) bleven, tot dat ze gesloopt werden in september en oktober 1946, in de configuratie voor ‘Upkeep‘ bommen.

In maart 1944 keurde koning George VI het wapenschil en spreuk goed dat hem werd aangeboden, en dat vanaf die tijd gevoerd zou worden door het 617 Squadron. Het wapenschild toont boven een gebroken dam drie bliksemschichten. De spreuk, ‘Aprés moi, le déluge’ betekent; After me the Flood (Na mij de zondvloed).

'The Dam Busters'
(De Speelfilm)

Als in 1951 Paul Brickhill zijn boek 'The Dam Busters' verschijnt wekt dit de interesse van Associated British Pictures (ABPC). Onder contract bij deze studio was onder meer Richard Todd. Tot dan toe was er nog geen geschikt filmscript gevonden waar ABPC de acteur in kon laten optreden en zodoende 'leende' ABPC de acteur uit aan andere studio's. Maar het boek van Brickhill bevatte alle elementen van heldenmoed en vindingrijkheid waar Todd perfect in paste.

Het boek van Paul Brickhill

Michael Anderson werd aangetrokken als regiseur. In overleg met de producers werd besloten de film in zwart/wit te schieten om de 'donkere' kant van dit stukje oorlog te benadrukken. Richard Todd werd benaderd om de rol van Guy Gibson gaan vertolken. Een andere belangrijke rol was weggelegd voor het figuur Dr. Barnes Wallis, hiertoe werd Michael Redgrave benaderd. Aan de hand van het boek van Brickhill en het boek van Guy Gibson, 'Enemy Coast Ahead' werd een script geschreven dat vervolgens, ter controle op accuratesse, aan verschillende overlevenden van de raid werd voorgelegd. Als Richard Todd de rol accepteert stort hij zich twee jaar lang in een onderzoek naar het karakter en de mens Gibson. Todd kwam er als zodanig achter dat Gibson een 'zeemansloopje'over zich had. Puristen gaven later commentaar op het Duitse zwemvest dat Richard Todd in de film draagt. Maar historisch gezien was dit correct, Gibson droeg werkelijk een Duits zwemvest!

Het bewijs, Guy Gibson in een Duits zwemvest

De bommenwerpers

Een belangrijk onderdeel van de film zijn de Lancasters die de 'Upkeep' stuiterbommen naar Duitsland moesten brengen. Vijf Lancasters werden uit opslag geleend van de RAF en naar RAF Hemswell overgevlogen om omgebouwd te worden.

Richard Todd als Guy Gibson voor 'zijn' Lancaster.

Serie nummers van de Lancasters:

  • NX673: Werd als 'Micky' Martin's AJ-P uitgevoerd.
  • NX679: Werd als Guy Gibson's AJ-G uitgevoerd (vloog in december 1945 één maand bij het 617 Squadron).
  • RT686: (Werd, samen met NX673 en NX679, omgebouwd om de 'Upkeep' te dragen)
  • NX782: (Vloog als KC-T in 1946 bij het 617 Squadron in India) In de film beeld ze het toestel van Gibson uit bij het 106 Squadron (ZN-G)
  • NX739: Over dit toestel is enige onduidelijkheid of dit wel de juiste Lancaster is, NX329 wordt ook genoemd als 'vijfde' film-Lancaster.

    Lancaster VII, NX679 als de AJ-G van Gibson

    Behalve NX679 werden de andere Lancasters aan beide zijdes van verschillende codeletters voorzien om meerdere toestellen te kunnen uitbeelden. NX679 was ook de enige die het juiste serienummer op de romp kreeg, 'ED932'. Barnes Wallis zijn 'Upkeep' was ten tijde van de film nog steeds 'Top Secret'. Aan de hand van wazige filmbeelden, foto's uit de oorlog worden 'props' gebouwd. Vertegenwoordigers van de geheime dienst controleerden ter plekke of de zaak niet TE veel leek op de originele bom! Vandaar dat de 'film-bom' eerder op een ronde kaas leek dan op het originele 'olievat' model (zie de foto hieronder).

    Richard Todd deelt handtekeningen uit.
    (Let op de enorme 'Upkeep' onder de Lancaster)

    Het filmen begint

    De eerste opnames voor de film die gemaakt worden zijn de experimenten van Wallis en zijn over water ketsende stenen. Barnes Wallis leende de filmploeg de originele apparatuur. Deze experimentele apparaten zijn nu te vinden in het Bomber Command Museum te Hendon. Ook is hier de de Vickers Wellington T.10, MF628, te zien. Dit toestel is even kort te zien in de film als het een vroege test uitvoert met een stuiterbom.

    Links, Barnes Wallis, rechts Michael Redgrave die hem vertolkte

    Van Wallis werden ook originele filmfragmenten gebruikt waarop een Wellington te zien is tijdens het testen van de 'Upkeep' en de kleinere variant, de 'Highball' die door Mosquito's werd gelanceerd. In mei 1954 begonnen de vliegopnames vanaf RAF Scampton. Tot grote hilariteit van de acteurs in uniform werden deze steeds met een saluut begroet door het basispersoneel. In het begin probeerden de acteurs nog uit te leggen dat ze geen officieren waren, maar allengs gaven ze het op en groetten maar terug. Achteraf bleek het basispersoneel best te weten wie de acteurs waren, maar in het 'groeten' een leuke grap zagen.

    Richard Todd start de Merlins op

    In de studio's van ABPC te Elstree werden de kantoren van Gibson, Wallis en Harris nagebouwd. Op de basis RAF Grantham werd een verstofte 'Ops room' (Operations Room) gevonden die na de oorlog totaal onveranderd achter het slot was gezet. ABPC kreeg toestemming deze te fotograferen en na te bouwen in de studio. Niet alleen kantoren en dergelijke werden gebouwd ook verschillende onderdelen van de Lancaster worden nagebouwd. Een cockpitsectie stond op een beweegbaar platform dat reageerde op de beweging van de stick wat het geheel een levensecht gevoel gaf. Richard Todd herinnerde zich dat hij 's morgens om acht uur al in de 'mock-up' zat, om na de middag er pas weer eruit te mogen, dit vanwege het constante verplaatsten van licht en camera. Niet alleen werd Todd geleerd om de mock-up 'te vliegen', ook de echte Lancaster moest hij leren beheersen. Hij leerde de Lancaster opstarten en er mee te taxiën.

    De 'film-Lancasters' onderweg

    Vanuit een Vickers Varsity werden de vliegbeelden geschoten. De Lancasters werden met groot vakmanschap gevlogen door piloten die normaal op dat moment de AVRO Lincoln vlogen. Spectaculair is het vliegen op slechts enkele tientallen meters hoogte. De 'testvluchten' en de 'aanval' werden gefilmd over Lake Windermere, Derwentwater en enkele dammen in het Sheffield district. Helaas werden de Lancasters na het filmen gesloopt en versmolten in juli 1956 door British Aluminium.

    Robert Shaw (links) als Gibsons Flight Engineer, Flt.Sgt.J. Pulford DFM

    Ook van verschillende dammen werden enorme modellen gebouwd. Via een ingenieuze arm, waarop de cameraman geplaatst was, kon een shot worden gemaakt om de illusie te creëren van een over het water scherend ‘vliegtuig’. Vreemd is dat in de film de aanval op de Eder Dam wel de aanvliegroute over het kasteel Waldeck heeft, maar dat deze nu op de zuidoever is gesitueerd (in plaats van op de noordoever). De Lancasters draaien in de film over stuurboord op deze dam aan. Het filmen van de speciale effecten en het afwerken neemt nog een heel jaar in beslag. Het enige, maar wel één van de belangrijkste, effecten wat niet echt overtuigd, was de enorme waterkolom die ontstaat als een bom explodeert.

    Gibson (Todd) slaat het breken van de Möhne Dam gade

    De eerste van de twee Koninklijke premières was op 16 mei 1955, 12 jaar na de historische aanval op de Ruhrdammen. Onder de aanwezigen zijn onder andere verschillende overlevenden van de raid, zoals Martin en Foxlee. Ook aanwezig waren de weduwe van Guy Gibson en zijn vader. De volgende dag was de tweede première. Ook hier waren weer verschillende oudgedienden van het 617 Squadron bij aanwezig, waaronder de Amerikaan Joe McCarthy.

    Een door Richard Todd gesigneerde Eerstedag enveloppe
    (Richard Todd overleed op 4 december 2009, hij werd 90 jaar)

    Na bijna vijfenvijftig jaar blijft de film een spannend en ijzingwekkend avontuur. De film maakt de raid niet romantisch, maar is een blijvend eerbetoon aan die paar jonge mannen die hun leven opofferden in de hoop de oorlog te verkorten.

    Een DVD en een boek (over de film)

    Er wordt al heel wat jaren onderzocht of het mogelijk is een nieuwe versie van ‘The Dam Busters’ te maken. Mel Gibson heeft jaren met het idee gelopen, maar liet het project lopen. Peter Jackson, regisseur van oa. Lord of the Rings en King Kong, is nu de producent om ‘The Dam Busters’ opnieuw te gaan verfilmen. De regie zal in handen zijn van Christian Rivers. Sir David Frost, die de rechten bezit, van het boek van Brickhill, is executive producer. Het script is geschreven door Stephen Fry. Acteur James McAvoy zou Guy Gibson vertolken. In het voorjaar van 2009 zijn in New Zealand de opnamen gestart rond een, in China gebouwde, replica van een Lancaster. Met de huidige computer technieken zullen de speciale effecten overdonderend worden. Afwachten hoe Nigger, de hond van Gibson, zal heten,... er gaan geruchten dat het 'Digger' zal worden (zou schandalige geschiedvervalsing zijn). Mocht de hond een andere naam krijgen, dan kunnen de makers beter besluiten om de hond geheel uit de film te laten.

    Update:
    Eind 2011 was er nog steeds geen bevestiging
    dat een re-make van The Dam Busters onderweg is.

    Twee Nederlandse vertalingen van Guy Gibson zijn boek
    In Zoeklicht en Afweervuur ('Enemy Coast Ahead')

    Voor dit artikel werd gebruik gemaakt van Enemy Coast Ahead (In Zoeklicht en Afweervuur) van Guy Gibson, Als die Sperrmauer Brach van Roland Gööck, Dokumentation, Möhnetalsperre uitgave Toeristen Bureau Möhnesee, After the Battle #3 uitgave Battle of Britain Prints International Ltd, Flypast Magazine October 1985 en May 2003, Flypast Special ‘Bomber Command’ May 2003 en het Nederlandse standaard werk van Jan van den Driesschen, De Dammenbrekers.

    U kunt nu terugkeren naar de Index pagina gaan.