BERLIJN, 1933 - 1989
Een wandeltocht door 56 jaar geschiedenis

De Reichstag, Toen en Nu.

Voorwoord

De komende pagina's nemen u mee op een wandelroute door Berlijn en brengen u naar enkele markante plaatsten waar de recente geschiedenis zich heeft afgespeeld die het verleden en de toekomst van Duitsland en Europa hebben bepaald. Onderwijl zijn we gewend geraakt aan het 'Vierde Rijk', maar zestig jaar geleden werd er nog hard gevochten tegen een 'Eén Europa' omdat dit 'Derde Rijk' op fascistische grondslag gebaseerd was en bestuurd werd door een discutabele kliek onder leiding van de dictator Adolf Hitler. Maar Berlijn was niet alleen de Duitse staatszetel tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar was ook het centrum van de Koude Oorlog. Van begin jaren zestig tot eind jaren tachtig, van de vorige eeuw, was het westelijke stadsgedeelte geheel ommuurd en lag als een eiland in Oost-Duitsland.

Een kaartje van de wandelroute.

De Reichstag

De uitgestippelde voettocht begint bij de huidige regeringzetel, de Reichstag. Na de val van 'De Muur' werd het gebouw geheel gerestaureerd voor een bedrag van 350 miljoen euro. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog was de grote koepel verwoest, maar tegenwoordig is er wederom een koepel aangebracht die men als bezoeker kan beklimmen. Wees er op voorbereid dat er een lange wachttijd is. Het oorspronkelijke gebouw, ontworpen door Paul Wallot, werd in 1894 voltooid en als vergaderruimte gebruikt door het parlement.

De vlammen slaan uit de Reichstag, 27 februari 1933

Het jaar 1933 wordt een cruciaal jaar voor Berlijn en de Reichstag. In januari van dat jaar wordt de partijleider van de Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterspartei, Adolf Hitler de nieuwe kanselier. Deze vraagt een maand later om nieuwe verkiezingen omdat hij niet met de Centrale Partij kan samenwerken. Op 27 februari ontstaat brand in het Reichstag gebouw. Het vuur is in heel Berlijn te zien als de koepel brandt. Göring, de Minister Binnenlandse Zaken van Pruisen en Rijkscommissaris voor de Luchtvaart, is er snel bij om de communisten te beschuldigen.

Marinus van der Lubbe tijdens de rechtzaak

Korte tijd later wordt de Nederlander Marinus van der Lubbe opgepakt en in staat van beschuldiging gesteld als de brandstichter. Ondanks dat van der Lubbe mentaal labiel is, wordt hij een jaar later geëxecuteerd. Het bewijs was mager, en iedereen schrijft de brand toe aan brandstichting door de nazi's zelf. Maar het bied Hitler een excuus om zijn tegenstanders op te pakken en in concentratiekampen op te sluiten. De verkiezingen leveren slechts 44 procent van de stemmen op, maar met de 8 % van de nationalistische DNVP is er een meerderheid. De onbruikbare Reichstag wordt verruild voor het Kroll Opera Huis om de nieuwe regering in onder te brengen.

De rode vlag wappert over Eberstraße, oostelijk aan de Reichstag.

Als de Russen in april 1945 Berlijn naderen is hun uiteindelijke doel om de rode vlag te planten op het symbool van Hitlers Duitsland, de Rijksdag. Iedere meter eist haar slachtoffers, vooral aan Russische kant. Huis voor huis, gebouw na gebouw moet worden veroverd. Op 28 april zet het 79ste Sovjetinfanterie de aanval in via de Moltke Brücke. Moeizaam wordt dan eindelijk op 2 mei de Reichstag bereikt en beklommen. Generaal Helmuth Weidling, commandant van Berlijn geeft de stad en de resterende troepen over aan maarschalk Georgi Zjoekov.

De Reichstag, Toen en Nu,... in oude glorie hersteld

Aan de overzijde van de zuid-oosthoek van de Reichstag, aan de Eberstraße, staat een hek waarop een aantal kruizen is bevestigd die herinneren aan de vele vluchtpogingen die dodelijk afliepen voor diegenen die oost-Berlijn wilden ontvluchten.

Het hek met de kruizen voor de vluchtelingen die het niet haalden.

De laatste was Winfried Freudeberg, die met een ballon probeerde de oversteek te ondernemen. De start was goed verlopen, maar eenmaal over 'De Muur', dreigde Freudeberg zijn ballon terug geblazen te worden naar Oost-Berlijn. Hij zette een noodlandig in, maar deze werd hem noodlottig en Freudeberg werd, hangende aan een boom, op 8 maart 1989 gevonden in de wijk Zehlendorf.

Sowjetisches Ehrenmal

Loop zuidwaarts, via de Eberstraße, richting de Brandenburger Tor. Ga de hoek rond richting het westen de Straße des 17 Juni op. Na ongeveer 200 meter aan de rechterzijde komt u dan bij het monument Sowjetisches Ehrenmal ter nagedachtenis aan de 300.000 gesneuvelde Russen in de strijd om Berlijn in 1945.

Toen en nu, het Sowjetisches Ehrenmal.

Het monument wordt geflankeerd door twee Russische T-34 tanks. Als u de trappen beklimt ziet u nog meer geschut. In het midden wordt het monument gedomineerd door een pilaar waarop een Rode Leger soldaat zijn open hand uitstrekt. De ironie van het lot wilde dat dit monument van 1962 tot 1989 in het westen van Berlijn lag, want zoals we op de volgende pagina zullen zien liep de roemruchte Muur vlak langs de Brandenburger Tor.

Rechts één van de twee T-34 tanks.

Loop nu weer oostwaarts over de Straße des 17 Juni naar de Brandenburger Tor.

'KLIK',...
...op het onderstaand Russisch 152mm ML 20 kanon en u schiet naar de volgende pagina om uw wandeltocht voort te zetten, naar de Brandenburger Tor en het Holocaust Monument.