ZKH. Prins Bernhard

ZKH. Prins Bernhard in een Hurricane (1941)

Denk je aan een oorlogsvlieger, dan zul je niet gauw denken aan iemand van het Koninklijke Huis. Maar Prins Bernhard behoort wel degelijk thuis in dit illustere gezelschap van ridders van de lucht.

Bernhard Leopold Frederik Everhard Julius Coert Karel Godfried Pieter, Prins van Lippe-Biesterveld, Noble Seigneur en Graaf van Schwalenberg en Sternberg wordt op 29 juni, 1911 geboren in Jena, Duitsland. Hij groeit op in Oost-Pruisen, het huidige Woynowo in Polen, op het landgoed Reckenwalde. Na zijn studie rechten aan de universiteiten van Lausanne, München en Berlijn gaat hij werken bij IG Farben. Op 8 september 1936 verlooft hij zich met prinses Juliana en begint zijn inburgering in Nederland. Zijn belangstelling voor handelsbetrekkingen, het bedrijfsleven en de krijgsmacht bezorgt hem al snel een populaire positie in Nederland. Als Duitsland in mei Nederland binnenvalt wijkt de Koninklijke familie uit naar Engeland. Prinses Juliana reist verder met dochters Beatrix en Irene naar Canada. Prins Bernhard blijft achter met zijn schoonmoeder koningin Wilhelmina (de ‘enige’ kerel in het Nederlandse kabinet, volgens Churchill) in Londen. De prins wordt Chief Liaison Officer tussen de Nederlandse en Britse strijdkrachten. Naast zijn werk vind de prins tijd om zich vol overgave te storten op zijn vliegcarrière. Hij begint op 1 september 1940 zijn scholing bij de de Elemetary Flying Training School van de RAF. Zijn eerste lessen zijn met een Tiger Moth en de prins toont zich een zeer kundige student. De vlieginstructeur, Wing Commander Clem Pike geeft een kwalificatie als ‘exeptional’ (met de aantekening; ‘To be watched for overconfidence’.

Iedere mogelijkheid die hij kan benutten om te vliegen op welk type dan ook grijpt Prins Bernhard aan. Zo vliegt hij onder andere met de B-25 Mitchell, de B-24 Liberator en natuurlijk de Spitfire. Met de Spitfire mocht hij graag naar zijn jongens gaan die voor Nederland ook piloot waren bij de RAF of Coastel Command. Bij één zo’n bezoek stonden de Nederlanders langs de baan op hun prins te wachten. Toen zijn Spitfire was geland leek de cockpit leeg,… maar de prins was degelijk aan boord, maar de stoel was naar beneden geklapt tijdens de landing. Het is niet zijn enige akkefietje,… In september 1942 werd het 167 squadron bezocht door de prins in zijn persoonlijke Spitfire Mk IIA (P7981). Hij maakte een geslaagde landing maar door een windvlaag kwam de Spitfire tijdens het taxiën op zijn neus te staan. De prins moest 1 pond in de squadron pot deponeren,... hij deed graag mee aan deze traditie.

ZKH. Prins Bernhard krijgt een uitleg in de Spitfire cockpit

Ene Wing Commander Gibbs zijn naam stond zo nu en dan op operationele vluchtpapieren. Gibbs bleek de schuilnaam waarmee de prins in de oorlog over bezet gebied mee vloog op bombardementsvluchten. De leiding van de RAF kwam hier achter en verbood de prins dit nog langer te doen, onder het mom dat het een te groot risico was en dat de Britse regering geen verantwoording zou willen afleggen indien dit nodig moest zijn. Met de toevoeging; ‘If we ever catch you doing illegal operational flying, we’ll ground you,…’. Maar de prins wil vliegen en wendt zich tot de beroemde generaal James Doolittle, commandant van de Amerikaanse 8th Army Airforce. Via hem krijgt hij gedaan dat hij toch weer enkele keren mee kan op operationele vluchten boven Europa.

ZKH. Prins Bernhard in een Spitfire van het 322 Squadron

Gestaag is het aantal Nederlandse vliegers aangegroeid in Engeland zo dat er genoeg mannen zijn om een ‘Dutch’ Squadron op te richten. Dit gebeurde mede door bemiddeling van Prins Bernhard. Op zaterdag 12 juni 1943 op de RAF basis Woodvale was het zover en werd het 167 Squadron ontbonden en werd het 322 ‘Dutch’ Squadron geboren. Van de zeventien piloten waren er ‘slechts’ 8 van Nederlandse afkomst, maar het was een eerste trotse stap. Op 17 juni arriveerden 15 man Nederlands grondpersoneel met in de dagen daarna tien extra Nederlandse piloten. Door het Prins Bernhard Fonds waren er eind 1942 100 jachtvliegtuigen aangekocht. Deze waren voorzien van de schenker hun naam. Op 22 juni 1943 werden 26 Spitfires uit dit fonds aan het 322 beschikbaar gesteld die voorzien waren van Nederlands-Indië namen. Op 7 augustus 1943 brengt Prins Bernhard in een Mosquito, gevlogen door C. Sipkes, een onverwacht bezoek aan het 322 Squadron. Hij hoort van de tekortkomingen en zegt toe al zijn invloed te gebruiken om scheve zaken op te lossen. De prins vliegt af en toe met zijn squadron mee. Later waagt Prins Bernhard het zelfs om met de Spitfire achter de V1 vliegende bommen aan te jagen. Het verhaal gaat dat hij daadwerkelijk ook via de wingtip één van deze bommen uit balans heeft weten te brengen en in zee heeft doen storten.

ZKH. Prins Bernhard op 19 september 1944 in Eindhoven

Na de landingen in Normandië in 1944 en de uitbraak naar het noorden verplaatst Prins Bernhard zijn hoofdkwartier naar België. In september van dat jaar wordt de prins Opperbevelhebber der Nederlandse Strijdkrachten en heeft als zo danig de leiding over de talrijke verzetsgroepen en Binnenlandse Strijdkrachten. In het voorjaar als het voedseltekort zo nijpend is in het westen van Nederland, zet de prins zich in om met de Britten en de Amerikanen voedsel daar te krijgen. Dit zal resulteren in Operation Manna (Brits) en Chowhound (Amerika) die vanaf 29 april van start gaan. Op 5 mei, 1945 is Prins Bernhard in Wageningen als de Duitsers daar de overgave zullen tekenen. Als de Duitse officieren de prins zien stappen ze op hem af met de woorden,… ‘ah, eindelijk een Duitser waar we mee kunnen praten,…’ De prins weigert één woord Duits met hen te spreken en staat hen in het Engels te woord. Tot het jaar van de prins zijn overlijden (2004) zal hij in Wageningen de jaarlijkse herdenking in Wageningen bijwonen te midden van zijn strijdmakkers.

Na de oorlog zet de prins zich in tot een verzelfstandiging van de luchtmacht. Zijn militaire carrière zet hij voort als Inspecteur-generaal van de Koninklijke Landmacht en de Koninklijke Marine. Na de verzelfstandiging van de luchtmacht in 1953 wordt hij ook daar de Inspecteur-generaal van de Koninklijke Luchtmacht tot 1970. Van 1970 tot 1976 bekleedt hij de post als Inspecteur-generaal der Krijgsmacht.

ZKH. Prins Bernhard als Inspecteur-generaal van de Koninklijke Marine
stapt aan boord van de HMS Karel Doorman

Rond de prins heerste een protocol waar hij zelf meestal van af week. Er was geen prins die zo toegankelijk was als Prins Bernhard (door velen ‘Benno’ genoemd, maar niet in zijn gezicht!). Natuurlijk kan hij ook na de oorlog het vliegen niet laten en laat ook dan geen kans onbenut om ook in moderne jagers als de Gloster Meteor en de F-86 Sabre te klimmen. Naast de jets vliegt hij zelf regelmatig de Koninklijke Dakota PH-PBA en later de Fokker Friendship PH-PBF. In zijn logboek zullen ongeveer 150 verschillende types komen te staan. Ook op hoge leeftijd vliegt hij (mee) in de F-104 Starfighter, de NF-5B en de F-16B. In 1993 raakt hij licht gewond aan het hoofd als hij in Amerika mee gaat in een T-38 Talon. In dat zelfde jaar is hij natuurlijk aanwezig bij het 50 jarig bestaan van het 322 Squadron. In juni 1994 komt er een einde aan zijn vliegcarrière als hij voor het laatst een sportvliegtuig binnenvliegt op Schiphol. Samen met zijn kleinzoon, prins Willem-Alexander heeft hij dan voor de zoveelste keer de ISACAR (Interservice and Civil Air Rally) gevlogen (wat hij meestal deed met zijn vriend Martin Schröder).

ZKH. Prins Bernhard verlaat de Dakota PH-PBA in 1959

Niemand is zonder smet op het blazoen, ook onze prins niet. Zijn ‘kwalijke’ kanten wegen niet op tegen wat Prins Bernhard voor Nederland heeft betekend, niet alleen in de oorlog, maar zeker ook daarna. Zijn naoorlogse reizen over de wereld brachten ook de nodige contracten voor Nederlandse bedrijven. Dat zijn bemoeienissen met buitenlandse bedrijven wel eens te diep gingen kwam in 1976 aan het licht. In een opgeklopte zaak, dat bekend zou worden als ‘de Lockheed-affaire’ kwam de prins in een kwade reuk te staan. Hij had geld geaccepteerd om de aanschaf van de F-104 Starfighter voor Nederland te bewerkstelligen. Tevens bleek uit een brief van de prins zelf dat er ruim een miljoen verwacht werd (dit zou volgens de prins grotendeels als schenking gebruikt worden voor het Wereld Natuur Fonds waar de prins grondlegger van was enzich uitermate voor in zette). Deze ambtelijke uitglijder bleef niet zonder gevolgen. Zelfs de koningin dreigde met aftreden, evenals de premier Joop den Uyl. Om ergens toch een soort van rechtsgevoel te geven aan het Nederlandse volk (waar er weinig van wakker zullen hebben gelegen,… het was de prins ten voeten uit) werd Zijne Koninklijke Hoogheid gedwongen zijn positie op te geven als Inspecteur-generaal van de Krijgsmacht. Gevolg was verder dat verwacht werd dat de prins zijn uniform zou in leveren,… het zal waarschijnlijk één van de prins zijn zwartste dagen zijn geweest. In 1991 vroeg de toenmalige premier Lubbers of Prins Bernhard zijn uniform weer wilde dragen, hij is niet op het verzoek in gegaan. De ‘Lockheed-affaire’ is niet iets van vroeger. Nu met de vervanging van de F-16 voor de deur blijkt dat er ook rond de vervanger rare zaken zich afspelen (de JSF wordt door sommigen in het kabinet (vol leken) als het ultieme vliegtuig gezien en deze doen er alles aan om ‘concurenten’ als Dassault en Saab buiten de deur te houden, hiertoe worden ook ‘cadeautjes’ onderling uitgewisseld). De tijd zal het leren, maar in de nabije toekomst zal er wellicht ook een ‘F-16-vervanging-affaire’ komen.

ZKH. Prins Bernhard op 5 mei 2004 in Wageningen met groene baret.
Dit uit protest tegen het voornemen om de beroemde 'groene baret'
van het Korps Commando troepen te 'moderniseren'
(... dat ging dus ook niet door,...)

In de laatste levensjaren van Prins Bernhard blijkt deze regelmatig ziek te zijn en er wordt vaak gespeculeerd dat de prins het niet lang meer zal maken. Maar tot ieders verrassing staat een steeds breekbaardere prins in de laatste jaren toch weer in Wageningen. Het lijkt er op dat dit een levensdoel voor hem is om de zaak van verscheiden steeds maar weer uit te stellen. Maar op 1 december 2004 komt dan toch het bericht dat de Prins der Nederlanden overleden is. Op 11 december is de begrafenis en bijzetting in de Nieuwe Kerk te Delft. Met terecht groot militair vertoon wordt de prins naar zijn laatste rustplaats gebracht. De kist onder een rood-wit-blauwe- vlag met daarop prominent een witte anjer, het kenmerk van de Prins der Nederlanden, is geplaatst op een kanonaffuit en getrokken door zes paarden. De belangstelling is enorm om een laatste eer te brengen aan de prins. Hieronder vierhonderd veteranen die met weemoed hun makker voorbij zien trekken. Het meest imponerende van deze dag is het eresaluut dat zijn Koninklijke Luchtmacht de prins brengt. Tijdens de muziek van het zogenaamde ‘vliegers-gebed’, dat over het plein klinkt, verschijnen drie F-16’s van het 322 Squadron en de Spitfire MK732 onder de grijze lucht boven Delft. Over het plein trekt generaal-majoor b.d. Berry Macco de Spitfire verticaal uit de formatie en verdwijnt symbolische als een engel de grauwe wolken in. Deze indrukwekkende ‘missing man’ formatie wordt gadegeslagen door de duizenden op het plein en bezorgt menigeen rilling. De prins had ooit gezegd; ’Ik kwam als huzaar, ik ga heen als huzaar’,… (in 1936 was de prins beëdigd als ritmeester van de Huzaren van Boreel en trouwde ook in dat uniform een jaar later) en daardoor dragen zes huzaren van het 43 Brigade Verkenningseskadron Regiment Huzaren de kist de kerk binnen. Aan het tijdperk van een letterlijk en figuurlijk bevlogen man, maar ook een levensgenieter die het protocol niet zo nauw nam was ten einde gekomen. Het motto van zijn 322 Squadron zou ook op de prins hebben kunnen slaan; ‘Niet Praten, Maar Doen’.

Met recht een Vliegende Hollander, ZKH Prins Bernhard
(De Koninklijke Luchtmacht neemt passend afscheid)

GA TERUG