Wapen van het No. 322
Squadron
EEN
INTRODUCTIE
Op de volgende pagina's wordt aandacht besteed aan de
Spitfires die nog in Nederland zijn te vinden, voorafgegaan
door een introductie hoe Nederlandse piloten voor het eerst in
aanraking kwamen met deze tot de verbeelding sprekende
toestellen.
Nederland keek al naar de Spitfire, en de Hurricane, voor
de Tweede Wereldoorlog uitbrak. Maar de levering was door de
wereldsituatie erg onduidelijk en besloten werd een aantal
Fokker D-XXI's en Koolhoven FK-58 aan te schaffen. Toen de
oorlog uitbrak en na vijf dagen de strijd verloren was
vluchtten vele luchtmachtmensen naar Engeland. Ongeveer 300
man bereikten op één of andere manier 'de overkant'.
No. 322
(Dutch) Squadron
Ondergebracht in RAF squadrons wilden de Nederlanders in
Britse dienst, met Prins Bernhard als groot supporter, graag
een eigen 'Dutch Squadron'. Omdat er te weinig personeel voor
handen was om een compleet 'Nederlands squadron' op te
richten, werd er eerst een flight van het 167 Squadron als een
'Dutch Flight' opgezet. Aangevuld met personeel van O.T.U.'s
(Operationel Training Unit) werd het 167 (Gold Coast) Squadron
op 12 juni 1943 omgenummerd tot No.322 (Dutch) Squadron.
Okt. 1943, 322 Sqn: 1. Sgt. Harms, 2. Sgt. Kooy, 3. Sgt. Kuyper, 4. Sgt. Van Beers,
5. P/O Cramerus 6. Sgt. Janssen, 7. F/Sgt Maier, 8. Sgt. Van valkenburg, 9. Sgt. De Vries, 10. F/O Van Arkel,
11. F/O Van Nagell, 12. F/O Manders, 13. F/O Muller, 14. F/O Arts, 15. F/O Flinterman, 16. Sgt Dijkman
17. Sgt. Roovers, 18. F/O Van Eyk, 19. Sgt. Cramm, 20. F/O Burgwal, 21. F/O Van Daalen Wetters,
22. F/O Jongbloed, 23. Sgt. Van Roosendaal, 24. F/O Hamel, 25. F/O Jonker, 26. F/O Wolters
27. F/O Van Bergen, 28. F/O Dekker, 29 F/O Schudel, 30. F.Lt De Wolff, 31. F.Lt Plesman,
32. Major Kuhlmann, 33. F.Lt Niven, 34. F.Lt Van Eendenburg,
35. F.Lt Chiswell, 36. P/O Locktos, 37. F/O Meijers
Bij het squadron werd gevlogen met de Spitfire Mk Vb/c. Ondanks dat de toestellen vrij
nieuw waren, waren ze al verouderd door de voortsnellende technieken.
De Spitfires, uitgerust met de VL-code, vlogen vanaf Woodvale. Op 31 december 1943 verhuisde het squadron naar
RAF Hawkinge. De oude Mk V's werden achtergelaten op Woodvale en 'nieuwe' oude Spitfires Mk V's werden
overgenomen van de Belgen. Vanaf RAF Hawkinge, werden voor het eerst
operationele acties gevlogen op 4 januari 1944. Het squadron
maakte vooral escorte vluchten voor medium bommenwerpers zoals
Bostons, Marauders en Mitchells (oa. van het Nederlandse 320
Squadron). Maar ook verkennings-en offensieve missies werden
gevlogen.
Een Spitfire Mk V van 322 Squadron
Vanaf 9 maart 1944 vloog het 322 Squadron vanaf Acklington,
waar de Mk V werd ingeruild voor de Spitfire Mk XIV met de
krachtige Griffon motor. Op 5 juni 1944 werd de VL-code
omgezet in '3W'. Ondanks dat de Spitfires van het 322 voorzien
waren van invasiestrepen zagen de piloten weinig actie tijdens
D-Day (behalve een escorte vlucht
in de middag van de 6de juni).
De heren van het 322 Squadron doen modelwerk op een
Mk XIVc
Maar vanaf 13 juni 1944 kreeg het 322 het druk. Op die dag
begonnen de eerste V-1 bommen neer te komen in Engeland. Vanaf
de basis West Malling werden de V-1's opgejaagd door het 322
Squadron. Vanaf 21 juli 1944 opereerde het 322 Squadron
vanaf RAF Deanland in East Sussex.
Toen op 10 augustus 1944 de laatste patrouille werd
gevlogen tegen de 'Doodlebugs', had het 322 Squadron 128 V-1's
op haar naam, al erkende de RAF er 'slechts' 110½. F/O R.F
Burgwal was met 19 V-1's topscorder, waarvan op 8 juli, 5
stuks!.
Een Spitfire Mk XIV van het 322
Squadron (let op de droptank)
Toen het 322 Squadron, vanaf half augustus 1944, over Frankrijk ging opereren,
moesten de Mk XIV worden ingeleverd en werd overgestapt op de Mk IXb (met de C-Wing). Het waren
geen nieuwe toestellen, maar wederom kisten overgenomen van de Belgen.
Bij het 322 Squadron bestonden de missies uit veel patrouilles vliegen, waaronder over de
landingsgebieden van de Geallieerden in Normandië en het escorteren van bommenwerpers.
F/Lt. Jan Plesman
De
vluchten waren niet te lang, gemiddeld twee à tweeënhalf uur, maar de verliezen waren aanzienlijk. Zo kwam,
de V1 topscoorder, F/O Rudy Burgwal op 12 augustus om tijdens een escorte en moest in dezelfde vlucht Fl.Lt Muller
springen maar wist terug te keren bij het squadron. Ook Lt. Jonker had tijdens die vlucht een motorprobleem maar wist
zich toch te redden en de basis te bereiken. CO Maj. Kuhlmann van 322 Squadron moest een noodlanding maken
in vijandelijk gebied. Op 1 september 1944 kwam Commander B-flight F/Lt. Jan Plesman om nadat zijn staart van
zijn Spifire was geschoten door flak. Lt. L.C.M. Eendenburg moest een buiklanding maken, maar wist later terug
te keren op de basis. En zo liepen de verliezen gestaag op.
Dankzij het luchtoverwicht van de Geallieerden waren er weinig
schermutselingen met Duitse jagers, maar op 21 september 1944,
tijdens Operation Market-Garden wist Pieter Cramerus een Fw 190 te
beschadigen.
Op 26 september 1944 was er koninklijk bezoek, toen Prinses Juliana een bezoek bracht aan de basis van
het 322 Squadron op RAF Deanland. Ze sprak met de manschappen en at en rookte met de heren in de mess-tent.
Op de basis kreeg ze een rondleiding door Lt. L.C.M. Eendenburg (zie foto hieronder), waarbij ze ook een
blik mocht werpen in de Spitfire MK265, '3W-B'
Prinses Juliana bezoekt het 322
Squadron met links Sqn Ldr L.C.M. van Eendenburg
Tijdens ‘Ramrod 1306’ op 2 oktober 1944,
tijdens de slag om Overloon, waarbij ten zuidoosten van Arnhem
naar Duitse troepenconcentraties moest worden gezocht, werd de
Spitfire van F/O Pieter Cramerus, beschadigd door luchtafweer. Hij maakte een noodlanding op
het juist door de Geallieerden in gebruik genomen vliegveld bij Eindhoven. Het toeval wilde dat
Cramerus de eerste Nederlandse piloot werd welke weer voet zette op dit bevrijde deel van Nederland.
Na de reparatie vertrok Cramerus diezelfde dag nog naar zijn basis Deanland.
Een Spitfire LF.Mk XVI van het 322
Squadron gereed voor een missie
Vanaf 10 oktober, toen het 322 Squadron vanaf RAF Fairwood Common ging opereren,
nam het squadron de Spitfire Mk XVI in
gebruik. Een type nagenoeg gelijk aan de Mk IX, alleen
voorzien van een Packard Merlin 266 motor en met een nieuw
type gyro reflector gunsight. Sommige Mk XVI's waren voorzien
van een zogenaamde druppelcockpit. Met de Mk XVI werden 'AR' (Armed-Reconnaissance)
missies gevlogen, waarbij ook bommen werden geworpen. Iets waar de Spitfire
eigenlijk totaal ongeschikt voor was. De kwetsbare onderkant, met de radiatoren in de vleugel
van de Spitfire, was een oorzaak dat er verschillende Spitfires tijdens deze missies door grondvuur verloren gingen.
Het 322 Squadron vliegt vanaf oktober 1944 een mix van Spitfire
Mk XVI's (met en zonder 'druppel-cockpit')
Het 322 Squadron werd op 3 januari 1945 op Woensdrecht
gestationeerd. Op 28 januari 1945 vond er een tragedie
plaats toen het gronddoel, de Villa Ruiterberg te Doorn,
aangevallen erd. De villa, in gebruik door de Duitse
bezetter zou door het 322- en 66 Squadron met bommen worden
bestookt. Cees Kooy, welke met Cramerus aan boord van de SS
Mariposa naar de Verenigde Staten was gekomen om jachtvlieger
te worden, vloog deze dag achter Fl.Lt. Jan van Arkel. Bij
nadering op lage hoogte wierp van Arkel zijn bommen, waarbij
één te vroeg explodeerde. De scherven sloegen in de Spitfire (de RK840, '3W-M') van
Kooy waarop deze neerstortte. Kooy was kansloos om nog te
ontsnappen aan de dood en werd de eerste Nederlandse
gevechtspiloot die bij de luchtoperaties vanaf Nederlands
grondgebied omkwam.
Een Spitfire LF.Mk XVI van 322 Squadron
13 februari 1945 werd wederom een donker dag toen F/O E. Ditmarsch rond 10.00 uur per ongeluk de vuurbaan
in vloog van Fl.Lt. L.M. Meyers.
Ditmarsch zijn Spitfire Mk XVIe, de RK892 '3W-A', crashte op de grens van Oegstgeest en Voorschoten.
In het logboek van 322 Squadron werd Ditmarsch eerst als ‘vermist’ opgegeven, maar bleek later wel degelijk omgekomen.
Ook op 13 februari raakte, tijdens de middag missie, ook F/O Bary vermist met Mk XVIe RK921, '3W-E', welke nooit
is terug gevonden.
Een Spitfire LF.Mk IX van 322 Sqn welke waarschijnlijk op Woensdrecht is vastgelegd
Cramerus vloog op 13 februari in de ochtend een missie, samen met F/Sgt. G.J.H. Dijkman.
welke, volgens Cramerus zijn logboek, 'leaflet dropping en strafing', tot doel hadden.
Het 'folder' droppen kon bestaan uit het verspreiden van nieuws, waarschuwen voor een komende (bom)aanval,
maar vooral ook om de Duitse soldaat te ontmoedigen en zich over te geven (mocht een Duitse soldaat betrapt
worden bij het oprapen dan wel bezitten, dan kon het de doodstraf betekenen voor hem).
Om 10.40 uur vertrokken beide Spitfires vanaf Woensdrecht en vlogen richting noordoosten van Venlo.
De Spitfires rolden in een duikvlucht vanaf zo'n 10.000 voet (3000 meter) om op lage hoogte de leaflet-bommen
af te werpen, waarbij er één in de Maas viel. Kort daarop
werd Cramerus zijn Spitfire Mk XVIe, RR230 '3W-X' getroffen door een luchtafweer granaat in zijn motor.
De olie vloog over het windscherm, maar de motor bleef nog draaien. Ook delen van de vleugel en de staart werden
doorzeefd. Hij wist zijn Spitfire naar 8000 voet (bijna 2500 meter) te brengen. Met pijn en
moeite stuurde Cramerus zijn 'lamme' Spitfire naar de vliegbasis bij Volkel (B80), waar hij het
toestel om 11.45 uur aan de grond wist te zetten met een zogenaamde 'deadstick' landing. Hier bleek
dat zijn stabilo nagenoeg geheel kapotgeschoten was.
Pieter Cramerus 'bekijkt' even de schade aan zijn
Spitfire, de RR230 (3W-X)
(foto: P.A. Cramerus via
Tom Poederbach)
Een Canadese officier kwam over de landingsbaan
aangereden en
gelaste hem de kreupele kist weg te halen. Pieter antwoordde:
‘If you get me a rope,..’ en wees op het hoogteroer. De
Canadees bood hierop zijn verontschuldigingen aan en verzekerde Cramerus dat het zelfs
een Distinguished Flying Cross (DSF) waard was, welke hij trouwens nooit zou ontvangen.
Cramerus kreeg wel, vanwege zijn
uitstekende vliegwerk van 13 februari, een 'Green Endorsement'
in zijn logboek bijgeschreven.
De Spitfire Mk XVI, RR230 werd na reparatie overgebracht naar de AST (Air Service Training) Exeter.
Op 1 juni 1945 werd het toestel SOC (Struck Off Charge) verklaard en gesloopt.
F/Sgt Dijkman keerde om 12.10 uur veilig terug op de basis
(wat opvallend is, is dat Dijkman niet bij Cramerus was gebleven, of ze waren elkaar tijdens de calamiteit
kwijt geraakt).
Op 14 februari vloog Cramerus alweer, nu met de '3W-Y'. Ook deze dag 'leaflet dropping en strafing'. Op deze
dag kwam F/O F.J.H. van Eijk om het leven in Spitfire Mk XVIe RK895, '3W-E'. Van Eijk was de eerste die een V1
met zijn wingtip deed neerstorten. Van Eijk zijn staart van de Spitfire werd aan stukken geschoten tussen
Straelen en Nieukerk, in het zelfde gebied waar Cramerus de dag ervoor aangeschoten was. Ondanks Van Eijk's
verwoede poging om een noodlanding te maken, zag zijn metgezel op deze vlucht, Fl/Lt. J.W. Dekker,
het toestel op de grond exploderen.
Spitfire LF Mk XVI, TD137, de
persoonlijk kist van Bob van der Stok
Vanaf 21 februari 1945 was het 322 Squadron gestationeerd op het vliegveld van Schijndel (B.85).
Rond deze periode kreeg het 322
Squadron haar officiële wapenschild waarin een grijze
roodstaart papagaai afgebeeld stond met de lijfspreuk, 'Niet
Praten, Maar Doen'. Het squadron bezat als mascotte ook een
echte roodstaart, genaamd Polly Grey.
Tijdens een aanval op 25 februari op een ferry over de Rijn werd de staart van Cramerus zijn Spitfire, ditmaal de
TB331, ‘3W-I’, weer doorzeeft door luchtafweer.
Vaak werden dit 'soort' doelen, als een ferry, met opzet door de Duitsers ingezet om Geallieerde vliegers
in hun luchtafweer te lokken. Cramerus wist de basis op Schijndel te bereiken en maakte daar een noodlanding.
Hier werd het toestel als een Cat-AC aangemerkt, wat betekende dat het lichte schade had welke ter plekke was te
repareren. Voor Cramerus hield de reparatie in, dat hij overstapte op een Spitfire Mk XVIe
met de codeletters '3W-U'.
Tevens maakte Sgt. Knappert op 25 februari een noodlanding op Schijndel met de TB494. Deze Spitfire Mk XVIe
werd als een Cat-B aangemerkt, wat zoveel betekent dat het ter plekke gerepareerd kon worden door
een speciale repair unit.
Sqn.Ldr. Bob van der Stok
Commandant van het 322 (Dutch) Squadron, Bob van der Stok,
zou later in zijn boek, 'Oorlogsvlieger van Oranje', schrijven
dat naast Van Daalen Wetters en Peuter Janssen, Pieter
Cramerus tot zijn beste drie vliegers behoorde. Vooral
Cramerus valt op door zijn rustige opmerkingen. Cramerus
maakte nergens een probleem van. Als er een missie werd
aangekondigd, dan sprak Cramerus: ‘Een rottige toestand,… dat
moeten we even gaan bekijken, en oplossen,..’ Volgens Van der Stok was Cramerus
een prima vlieger en een uitstekend schutter, zelfs toen hij met vier grote gaten (na de noodlanding op Schijndel
op 25 februari 1945) in zijn staart terugkwam zei hij nog: ja, die gaten in mijn staart zijn een beetje vervelend,
dus dat moeten wij even bekijken.' Twee noodlandingen binnen enkele weken die als 'narrow escapes' gezien
kunnen worden zetten Van der Stok aan om Pieter Cramerus met verlof te sturen, al zou dat nog enige tijd in beslag nemen.
P/O Peuter Janssen
Op 5 maart 1945 kwam F/O J. Vlug om het leven als hij met Spitfire Mk XVIe RR240 bij Xanten, in Duitsland, neerstortte.
Op 12 maart 1945 escorteerde het 322 Squadron Koningin Wilhelmina als deze van Londen naar Brussel
vliegt.
De volgende dag, op 13 maart keerde koningin Wilhemina terug naar Nederland. Bij
Eede, in Zeeuws-Vlaanderen, stak zij de Belgisch-Nederlandse grens over.
Hieronder is een niet al te beste foto geplaatst waarop de volgende vliegers te zien zijn die betrokken waren
bij de begeleiding op de vlucht van Londen naar Brussel: v.l.n.r. W/O J. Bakker, W/O J.C. van Roosendaal,
F/O. P.A. Cramerus, F/Lt J.B. Arts, Fl/Lt J.W. Dekker, F/Sgt M.A. Rackwitz, F/Lt R.F. van Daalen Wetters,
S/L B. van der Stok en F/O A.A. Homburg
Ondanks dat de bevrijding langzaam naderde, gingen de verliezen voor 322 Squadron door.
Op 19 maart stortte Spitfire Mk XVIe, RR205 met F/Sgt S.D. Lazarus neer. Op dezelfde dag stond in het
verliesregister ook de TB337 als afgeschreven. Op 1 april 1945 kwam het grootste verlies op één dag
voor het 322 Squadron toen vier Spitfires binnen een half uur verloren gingen. Tijdens 'Operatie Glasshouse A'
vlogen tien Spitfires van 322 Squadron een gewapende verkenning uit boven oostelijk Nederland. Rond 11.50 uur stortten
F/O L.W.M. Hendriks (in RK883) en P/O M.J. Janssen (RK897) neer (beide overleven het). Tien minuten later
ging A.A. Homburg naar beneden in Spitfire Mk XVIe, RR249 nabij Borne en kwam om.
Om 12.15 uur verdween de TB907 met W/O Johannes 'Hans' C. Van Roosendaal aan boord nabij Zutphen
(Roosendaal wist te springen en werd gevangen genomen door de Duitsers).
W/O 'Hans' C. Van Roosendaal voor zijn Spitfire LF. Mk XVI, RK840, '3W-M'
(let op de mascotte van het 322 Sqn., de grijze roodstaart papagaai 'Polly Grey')
Door de Duitse flak werden vele Spitfires aangeschoten en
de verliezen waren aanzienlijk. Via Twente kwam het 322 in
April in Duitsland terecht, op Varrelsbusch. Op 5 mei 1945, de
dag dat Duitsland capituleerde, kwam toch nog piloot van het
322 om het leven doordat zijn motor stil viel. Op 14 september werd er van
Wunstorf naar vliegkamp Valkenburg bij Den Haag gevlogen.
Terug in Nederland werden er door Van der Stok plannen
gemaakt om een victorie-vlucht over Den Haag te maken waarbij
een Nederlandse vlag op het Binnenhof, voor de Ridderzaal,
afgeworpen moest worden. Er werd druk geoefend op het
‘torenspits’ vliegen. Pieter Cramerus kreeg de eer om de vlag
uit zijn Spitfire te werpen. Toen de formatie op 15 september
over Den Haag vloog en de vijver, welke voor het Binnenhof
ligt, in zicht kwam riep Van der Stok: ‘Pieter, get ready,..’
Drie seconden later antwoordde Cramerus; ‘Bombs gone!’ De
vlag, verzwaard aan de hoeken met gewichtjes kwam,
gadegeslagen door enkele duizenden mensen, neer nabij het
standbeeld van Johan de Wit.
Op 19 september vloog de
formatie terug naar Wunstorf. Hier, in Wunstorf,
werd 322 Squadron op 7 oktober 1945 ontbonden. Via Gilze Rijen
vlogen de Spitfires naar Lasham, Engeland, waar de toestellen
werden opgeslagen.
Voor meer over Bob van der Stok, CO van 322 Squadron;
KLIK HIER
Voor meer over vlieger Pieter Cramerus;
KLIK HIER
Voor de
museale NH649 & MJ143; 'KLIK
HIER ONDER'
|