CATCH-22
DE FILM
Joseph Heller's waanzin

'Let me see if I got this straight. In order to be grounded, I’ve got to be crazy,
and I must be crazy to keep flying. But, if I ask to be grounded,...
... that means I’m not crazy any more and I have to keep flying?!'
'You’ve got it! That’s Catch-22.'
'That’s some Catch, that Catch-22.'
'It’s the best there is!'

Je zal er maar bij zijn geweest,… in het najaar van 1969 en het voorjaar van 1970,… daar op een tijdelijk aangelegde start- en landingsbaan bij de stad Guaymas in Mexico. Achttien B-25 Mitchell bommenwerpers speelden hier de belangrijkste bijrol (al zullen sommigen, voornamelijk vliegtuigliefhebbers het DE hoofdrol vinden) in de speelfilm ’Catch-22’ naar het beroemde boek van Joseph Heller.

B-25J 41-31032 'Free, Fast, Ready' start haar motoren

Joseph Heller, (1923-1999) kreeg het idee voor ’Catch-22’, zijn debuut, in 1953, maar zou er 12 jaar voor nodig hebben om het daadwerkelijk te schrijven. Het verhaal draait om één figuur, Captain John Yossarian die er alles aan gelegen is om niet langer betrokken te zijn bij de oorlogshandelingen. De beste manier om uit het leger ontslagen te worden is voorwenden dat je gek bent. Maar wat als jij de enige bent die ‘normaal’ is en de rest om je heen zijn allemaal echt stapelgek? Ieder argument van Yossarian stuit op een nieuwe regel die het argument teniet doet.

De rol van Captain John Yossarian zal gespeeld worden door Alan Arkin

Als Yossarian duidelijk aangeeft dat hij gek is (in woord en daad), dan zegt de legerleiding: ‘als je zelf weet dat je gek bent, dan ben je niet gek, alleen iemand anders kan aangeven dat jij gek bent omdat diegene dat opmerkt,…’ maar wat als die ander nog gekker is? En dat is in het kort een ‘Catch 22’, een 'regel' verzonnen door Heller. Draait het boek vooral om dit thema, de rode draad van de oorlog is de kapstok voor een anti-oorlogs verhaal. Heller zijn ervaring in de tweede wereldoorlog met de B-25 Mitchell bommenwerper, opgedaan tijdens 60 missies als bommenrichter bij het 488th Bomb Squadron, 340th Bomb Group, 12th Air Force, bracht de technische kanten in het verhaal.

Links de eerste versie van de pocket uitgave, rechts een latere editie

Het boek werd zeer verschillend ontvangen. Sommige Amerikaanse kritieken spraken van het beste boek sinds jaren, andere kritieken waren ronduit afbrekend voor het boek, die vonden het chaotisch en zelfs onleesbaar. Of het aan het Amerikaanse lezerspubliek lag dat de eerste oplage in één jaar met ‘slechts’ 30.000 exemplaren over de toonbank ging, laat ik maar in het midden. Maar toen het boek in Engeland zeer goed werd ontvangen en bovenaan de bestseller lijst kwam te staan trok de verkoop enorm aan. Toen ook het boek ‘ontdekt’ werd in pocketboek door een jonger Amerikaans publiek zouden er uiteindelijk alleen al in Amerika 10 miljoen exemplaren van worden verkocht!

Joseph Heller

De filmrechten werden al in 1962 verkocht, maar tot een verfilming ervan duurde het tot 1969 en 1970. John Calley en Martin Ransohoff van Filmways Productions, in samenwerking met Paramount Pictures, produceerden de film. Als regisseur werd Mike Nicols aangetrokken. Dat het zolang duurde voor er een film werd geschoten van Catch-22 had voornamelijk te maken met het feit om een ‘aluminium’ cast te vinden,… de B-25 bommenwerpers.

De grote studio en regisseur Mike Nicols

Regisseur Mike Nicols had zijn zinnen gezet op een complete Bomb Group van 36 B-25 toestellen en de gehele film op locatie te schieten, dus in of nabij Italië. Maar deze eisen kon het budget van 18 miljoen dollar niet verdragen. Als locatie werd uitgeweken naar Mexico bij het stadje Guaymas in de staat Sonora, aan de Golf van Californië (al werden wel enkele grondscènes geschoten in Italië). Om toch een geloofwaardige luchtmacht samen te stellen werd dit overgelaten aan Tallmantz Aviation. Tallmantz Aviation zou verder één van de belanrijkste taken van de gehele film verzorgen, het vastleggen van de vliegbewegingen voor de film. Hiertoe had Tallmantz Aviation twee B-25’s beschikbaar die geheel aangepast waren voor dit werk.

Frank Tallman en Paul Mantz,... Tallmantz Aviation Inc.

In 1961 hadden de luchtvaart enthousiasten en vliegeniers Frank Tallman en Paul Mantz de handen ineen geslagen en richtten Tallmantz Aviation Inc. Paul Mantz was reeds eigenaar van B-25H, 43-4643 (N1203) sinds 1946 en verhuurde dit toestel speciaal aangepast aan de filmindustrie en documentaire makers.

'Camera-schip' B-25H, 43-4643 (N1203) in 1963

In Mei 1962 begon de speurtocht naar een tweede B-25 voor Tallmantz Aviation. Een aantal B-25’s waren aangekocht om als airtanker te worden aangepast om gebruikt te gaan worden in de bosbranden bestrijding. Maar nadat in 1960 vier B-25’s waren neergestort zag de US Forest Service van verdere inzet af. En zo stonden B-25’s te verpieteren in het westen van de Verenigde Staten, zo ook B-25J, 44-30823 (N1042B). Deze was enkele maanden het eigendom van Howard Clerf in de staat Washington. Het bleek de ideale B-25 voor Tallmantz te zijn. De oude bommenwerper werd overgevlogen naar Orange County om ook aangepast te worden om als ‘camera-schip’ dienst te gaan doen. Belangrijkste aanpassing was de neus waar een ronde glazen plaat een vrij uitzicht naar voren voor de camera werd aangebracht. Tijdens het maken van de speelfilm 'The Flight of the Phoenix', in 1965, komt Paul Mantz om het leven tijdens het vliegen in een speciaal voor die film gemaakte creatie. Ondanks dit grote verlies zet Frank Tallman het bedrijf voort.

B-25J, 44-30823 (N1042B) gecamoufleerd voor Catch-22

Naast de twee 'camera-ships' had Tallmantz nog twee B-25's in hun vloot. Het budget voor Catch-22 was toerijkend om 17 in Amerika gestationeerde B-25 Mitchell bommenwerpers vliegwaardig dan wel aangepast te krijgen. Om er nog dertien extra te vinden ging hij snel en stil, vanaf 1966, aan het werk. Want als eenmaal duidelijk werd in de wereld dat er B-25 toestellen gezocht werden voor een speelfilm, dan zouden de kosten snel omhoogvliegen. Naast het verzamelen van de B-25’s, kocht Tallman bergen aan reserveonderdelen, zorgde dat de bommenwerpers mechanisch betrouwbaar waren en uiterlijk accuraat toonden. Tallman verzorgde verder het onderhoud, en trainde de bemanningen.

B-25, 45-8843, wordt opgeofferd voor een geweldige scène

Naast deze 17 B-25's werd er nog één in redelijk staat gevonden in Loreta, Mexico. Dit toestel, de VB-25N 45-8843 (XB-HEY) werd door de filmmaatschappij aangekocht voor 4500 dollar en opgeknapt voor nog geen 3000 dollar. Na provisorisch vliegwaardig te zijn gemaakt werd het voor 1000 dollar overgevlogen, met het landinggestel uit, naar de filmlocatie. Deze B-25 zou later verwoest worden tijdens de crash-scène. Het toestel is naast de landingsbaan van Guaymas begraven en zou daar nu nog steeds liggen.

De B-25 Mitchell's voor 'Catch-22'
(De civiele registraties zijn van 1968 en kunnen onderwijl veranderd zijn)

TYPE
SERIAL
CIVIL REG.
TAIL CODE
NAME-NOSE ART
B-25H
43-4432
N10V
6X
'Berlin Express'
B-25H
43-4643
N1203
6A
'-----------'
B-25J
43-28204
N9856C
6G
'Booby Trap'
B-25J
44-28925
N7687C
6F
'Superman'
B-25J
44-29366
N9115Z
6M
'Hot Pants'
B-25J
44-29887
N10564
6Y
'Luscious Lulu'
B-25J
44-29939
N9456Z
6C
'------------'
B-25J
44-30077
N2849G
6Q
'Denver Dumper'

Na het filmen werden de B-25's opgeslagen in Orange County
(de bases van Tallmanz Aviation)

TYPE
SERIAL
CIVIL REG.
TAIL CODE
NAME-NOSE ART
B-25J
44-30493
N9451Z
6V
'Dumbo'
B-25J
44-30649
N9452Z
6V-6W
'-----------'
B-25J
44-30748
N8195H
6H
'Miss Renee'
B-25J
44-30801
N3699G
6K
'Vestal Virgin'
B-25J
44-30823
N1042B
6E
'-----------'
B-25J
44-30925
N9494Z
6P-6I
'Abombinable Snowman'- 'Laiden Maiden'
B-25J
44-31032
N3174G
6D
'Free, Fast, and Ready'
B-25J
44-86701
N7681C
6J
'Annzas'
B-25J
44-86843
N3507G
6B
'Passionate Paulette'
B-25J
45-8843
XB-HEY
6S
'------------'

Terwijl bij Tallmanz Aviation hard werd gewerkt de B-25’s gereed te krijgen voor de film, was in Guaymas, Mexico een ploeg bezig een bommenwerperbasis te bouwen die het uiterlijk moest hebben en het gevoel moest oproepen van een basis in het Middellandse Zee gebied van 1944. Hiertoe werd een landingsbaan gemaakt van bijna 2000 meter en werden er gebouwtjes en tenten opgericht.

B-25J, 44-30649 (6W)

Op de B-25’s werden door Tallman gevonden Martin geschutsposities aangebracht. Om de verschillende vroegere types Mitchell's (de B-25C/D) uit te beelden werden bij sommige bommenwerpers de koepels direct achter de cockpit geplaatst of meer naar achteren (bij N1203, N9451Z en N9452Z). De koepels werden direct op de romp gemonteerd en konden ook niet draaien. Daar er geen open verbinding was met de romp, ziet men ook nooit een top-schutter in de koepel. Ook de 'camera-ships' (N1203 en N1042B) hadden rugkoepels, maar deze werden weer verwijderd vanwege het schokken dat dit teweeg bracht tijdens het vliegen.

De Mitchell's gaan de lucht in (let op de hoge rugkoepels)

De oplettende kijker zal het opvallen dat de rugkoepels ook erg hoog staan. Dit was om de koepels vast te kunnen zetten op de romp. Wat de oplettende kijker ook kan opvallen is dat bij sommige bommenwerpers het plexiglas erg aangeslagen is. In het echt zou het glashelder moeten zijn, want je wilt als bemanning wel zien waar je heen gaat en, ook erg belangrijk, je wilt vijandelijke jagers op tijd kunnen zien.

B-25J, 44-29939 (6C), ook met de hoge rugkoepel en het 'aangeslagen' plexiglas

Op 31 december 1968 leidde Frank Tallman de eerste groep B-25’s naar het zuiden vanaf Orange County. Aan het einde van de dag waren alle 17 bommenwerpers veilig geland in Guaymas. Het filmen kon beginnen,...

Op de volgende pagina gaat Catch-22 de lucht in.