Na de zware strijd op Omaha Beach, en het zeker stellen van het bruggenhoofd, krijgt Captain Miller 'Straight from the top', de opdracht om op zoek te gaan naar Private Ryan. Nu volgen enkele scènes die bij nadere beschouwing tot vragen oproept. Nadat Upham is ‘uitgenodigd’ om de groep van Miller te versterken, (en de opmerking; 'assemble at the motorpool on the beach') zien we in een totaalshot de grote bedrijvigheid op Omaha Beach.

Als de camera naar links een pan maakt ’vangt’ het een Jeep (klik op 'film') met aanhanger waarin de groep van Miller zich bevindt. Het vervolg sneuvelde in de montage. Spielberg meende dat het de snelheid uit het verhaal haalde en ook niets toevoegde. In de geplande versie rijdt de jeep langs een uitgebrand Duits konvooi (gefilmd rond Taghmon, Ierland) terwijl er een discussie gevoerd wordt in de jeep aangaande het nut van de missie. Verderop raakt de jeep van de weg als de omgeving onder vuur ligt van Duitse 88mm Flak kanonnen, tijdens deze actie worden ook een aantal Amerikaanse trucks getroffen (ook in Thame Park geschoten).
Wie weet zien we deze scène ooit nog eens terug in een ‘speciale’ directors-cut?

Dus een grote scène sneuvelde, en we zien de groep Miller vervolgens door de landerijen van 'Normandië' lopende optrekken naar Neuville. Aan de rand van de stad blijken huizen zwaar beschadigd. Een gezin probeert hun huis zonder gevel te verlaten, en Private Caparzo besluit het dochtertje van het gezin veilig te stellen en mee te nemen naar een punt waar het veilig is voor haar. Er ontstaat een discussie tussen Miller en Caparzo,... er knalt een schot en Caparzo stort ter aarde. Onderwijl geselt regen de straten vol puin. Direct is duidelijk dat een scherpschutter vanuit een klokkentoren op Carpazo heeft geschoten.

Daniel Jackson (Barry Pepper), de scherpschutter van de groep Miller, neemt positie in achter een bergje puin. Jackson heeft als scherpschutter de beschikking over een Springfield M1903 A4 met verschillende richt-telescopen. Deze draagt hij met zich mee in speciaal daarvoor bestemde kokers. Onder het mompelen van de bede; 'Let not my enemies triumph over me', weet Jackson met één zuiver schot het telescoopvizier van de Duitse tegenstander te treffen. Dit lijkt een sterk staaltje dat uit de koker van Hollywood schijnt te komen, maar er is een geval bekend dat een scherpschutter, Marinier Carlos Hatchcock, tijdens de oorlog in Vietnam dit daadwerkelijk heeft gedaan.

Ondanks de inzet van de groep en met name de medic Wade, sterft Caparzo aan zijn verwondingen. De groep vervolgt hun route Neuville binnen en komen in contact met luchtlandingstroepen van de 101st Airborne Division. Hier komt Catpain Hamill (een rol van Ted Danson) aanzetten met een James Ryan. Deze wordt verteld, door Miller, dat zijn broers omgekomen zijn. Maar als blijkt dat één van de broers van Ryan nog op de kleuterschool zit, vraagt Miller verder en blijkt het hier om James Frederick Ryan te gaan (uit Minnesota) in plaats van James Francis Ryan (uit Iowa). Was er eerst opluchting in de groep van Miller, nu weten ze, na deze 'foul-up', dat ze verder moeten zoeken.

Een hospik, zoals Wade, draagt om humanitaire redenen geen vuurwapen. Daarentegen droegen de GI's een grote verscheidenheid aan wapens. Om het leger van Spielberg te bewapenen werd Simon Atherton aangesteld als wapenmeester. Deze was belast met de demontage/montage en onderhoud.

Er waren zo'n 500 vuurwapens nodig in verschillende soorten, waaronder 36 M1 karabijnen. Winchester ontwikkelde aan het begin van de Tweede Wereldoorlog deze .30 (7.62mm) karabijn en produceerde zelf alleen al 818.000 stuks. Door andere wapenfabrieken de M1 in licentie te laten maken liep de productie op tot meer dan zes miljoen! In de film zien we onder andere sergeant Horvath dit wapen hanteren. Het magazijn kon 15 patronen herbergen.

Door de ervaring opgedaan met de productie van de M1 raakte Winchester ook betrokken bij de fabricage van het M1 Garand geweer. John Garand had het ontwerp al in 1920 ingediend, maar na een aantal wijzigingen werd het pas in 1932 geaccepteerd door het Amerikaanse leger. In september 1941 waren er nog maar 60.000 geproduceerd, maar toen de oorlog afgelopen was waren er 4.040.000 Garands gemaakt, waarvan door Springfield alleen al 3,5 miljoen. Het woog 4.3 kg en het magazijn kon 8 patronen bevatten (die langer was dan de 7.62mm voor de M1 karabijn en dus niet uitwisselbaar was). Voor 'Saving' waren er zo'n 200 stuks van de Garand voorradig. We zien onder andere Caparzo, Mellish, Ryan en Upham met dit 7.62mm half-automatisch geweer.

Als de groep van Miller weer verder op weg gaat om Private Ryan te ‘saven’, komen we een paar opmerkelijke vlieg-en voertuigen tegen, waaronder een aantal Waco CG-4A zweefvliegtuigen. Voordeel voor Art Director Alan Tomkins was dat het geen perfect gebouwde zwevers hoefden te zijn. Ze werden als gelande wrakken opgesteld. Eén van deze Waco's is tegenwoordig te vinden in het museum Bevrijdende Vleugels in Best.

De groep van Miller loopt een LZ (landingzone) binnen van zweefvliegtuigen. Hier wordt gerefereerd aan de eerste generaal die sneuvelde tijdens de landingen in Normandië (klik hier voor de dood van General Don Pratt van de 101st Airborne Division). De mannen werpen een blik in de zwever waarin een dode generaal in een Jeep zit. Een paratroeper, Lt. Dewindt, verteld hoe de zwever door te zwaar beladen onhoudbaar ter aarde stortte,... 'FUBAR',... de mannen van Miller herhalen Lt. Dewindt zijn opmerking,... 'FUBAR'. Het is de tweede keer dat Upham deze opmerking hoort. Hij zegt dat hij het heeft opgezocht wat het zou moeten betekenen, maar dat hij het niet kan vinden in het Duitse woordenboek,... (Mellish had Upham dit eerder wijsgemaakt, dat het een Duits woord was).

Op deze locatie werd ook de scène geschoten met de 'dog-tags'. Een zak vol naamplaatjes van omgekomen troepers wordt uitgespreid en één voor één onderzocht of de naam Ryan er tussen zit. Gadegeslagen door langslopende naar het front optrekkende paratroepers, besluit hospik Wade in te grijpen en het zoeken via de naamplaatjes te stoppen,... De mannen vragen rond in de voorbijtrekkende troepen of ze Ryan kennen. Na de trieste scène met de ‘dog-tags’ op de LZ, zorgt een doofgeslagen paratrooper Mandelsohn (rol van Ryan Hurst) voor de broodnodige verlichtende edoch wrange humor. Deze ‘roept’ dat Ryan (‘No,.. James Francis Ryan!’) opgepikt is door een kolonel en naar Ramelle is gegaan, …‘to babysit a bridge’…. En zo trekken de mannen weer verder het land in. Het volgende obstakel dat de groep tegenkomt is een Duitse radarpost.

De scène waarin de groep Miller het Duitse 'Mammuth' radarstation bestormen werd geschoten in Thame, Oxfordshire. In Thame Park (foto hierboven) was voor de gelegenheid een ‘zwaar beschadigde’ radar opgebouwd. Vlak voor de Rangers deze hindernis bereiken is er een kleine continuiteitsfout te zien. Miller zijn groep bestaat opeens weer uit acht man als ze zich via een veld verplaatsen,… was Caparzo niet de vorige dag gesneuveld? Dit was één van de segmenten geschoten op 26 juli in Screen die tijdens de montage hier een plekje vond.

De aanval op het radarstation blijkt een cruciaal deel uit de hele film. Is het concept van Saving Private Ryan (als drie broers zijn omgekomen, haal de laatste uit het slagveld) al genoeg om de waanzin van oorlog te verbeelden (waarom waren alle vier broers überhaupt onder de wapenen en op het slagveld?), toch zitten er meer vraagstukken in deze film. Het lijkt in eerste instantie er bijgesleept om de actie alleen, de aanval op de radarpost. Terwijl alle manschappen rond Miller het een belachelijk idee vinden en aangeven dat ze er gewoon omheen kunnen trekken, zet Miller zijn plan door om de Duitsers uit te schakelen. De mannen van Miller hebben al zoveel strijd en ellende meegemaakt, deze actie mag best aan hen voorbij gaan. Heeft de kijker tot dan sympathie voor Miller, in deze scène komt zijn leiderschapsrol boven en duldt geen tegenspraak en de kijker vraagt zich af waarom Miller met alle geweld zijn zin doorzet. Natuurlijk, hij is een Ranger, geen gewone ‘infanterie-soldaat’, maar een specialist, een commando, net als zijn manschappen. Miller laat hier zien dat hij niet één van ‘de jongens’ kan worden. Zijn mannen hebben leiding nodig en hij weet dat al zijn mannen individuen zijn met scherpe meningen die hij, tot zover, toelaat om onderling te ventileren. Hij weet ook dat de zaak, ‘het redden van Ryan’ kan leiden tot muiterij waarin hij meegesleurd kan worden. Als officier heeft hij de belofte gedaan om bevelen op te volgen en de order tot een goed einde te brengen met in ogenschouw de veiligheid van zijn mannen, maar hen ook te leiden met een strakke hand opdat ze scherp en alert handelen,… daar mogen geen negatieve gedachten een splijtzwam vormen die de opdracht kunnen ondermijnen.

Uiteindelijk wint het bevel tot de aanval en stellen de manschappen zich professioneel op, al is het met een vermoeide menselijke tegenzin. In een snelle actie worden de Duitsers uitgeschakeld, op één na. Maar tevens blijkt medic Wade dodelijk getroffen, juist de man die ongewapend zich inzet tot het redden van levens. Waarom blijft Upham achter, ook een non-combat soldaat die gebombardeerd is tot ‘Ranger’, en trekt Wade wel tijdens de aanval in de eerste lijn mee op? Dit is duidelijk gedaan om het dilemma van Miller aan te scherpen. Zijn order om deze actie in te gaan heeft de dood tot gevolg van misschien wel de dapperste en belangrijkste man van het gezelschap.

De onbewapende Wade trekt de orders niet in twijfel en doet wat hem wordt opgedragen. De andere mannen hebben een mening over het nut van het ‘redden van Ryan’ en zijn daarbij egocentrisch ingesteld, maar ook met oog voor hun maat en de groep. Wade bemoeit zich niet met strategie en of er wel genoeg munitie is, geen 'soldaten gedoe' voor Wade. Wade kijkt verder dan het persoonlijke leed van de kleine groep waar hij deel van uit maakt. Als mens zorgt hij dat zijn maten mens blijven in een smerige oorlog, gezondheid staat voorop. Wade houdt de hele groep op één lijn, en de groep weet hoe belangrijk Wade voor hen is,… hij kan het verschil zijn tussen leven en dood, of te wel achterblijven in een veld ver van huis, of weer thuis komen. Maar de schrijvers besluiten deze belangrijke man te laten sneuvelen.

Wilden de makers van Saving Private Ryan aangeven hoe ‘stom’ het was van Miller om de aanval in te zetten? Nee, want Miller rechtvaardigt zijn order door aan te geven dat het hun taak is dat geen andere Amerikaanse soldaten in ‘deze val lopen’. Maar deze actie mag niet ongeschonden voor de Rangers zijn. Voor het vervolg van dit verhaal blijkt opeens dat Wade niet echt meer belangrijk is als karakter,… hij wordt opgeofferd. Maar dan wel een opoffering die gepaard gaat met hartverscheurende emotie, die een diepe impact achterlaat op de hele groep, maar vooral bij Reiben die zijn gevoelens niet onder stoelen en banken schuif. Dreigt Miller het te verliezen door zijn emoties niet langer de baas te kunnen (onzichtbaar voor de groep),… met zijn ervaring als leraar, zijn verantwoordelijkheid en zijn opdracht weet hij met zijn kalmte, ook weer de rust in de groep te brengen.

Er is één Duitser gevangen genomen en er dreigt een standrechtelijke executie in de maak. De emoties lopen hoog op, en de Duitser moet de graven delven voor zijn gedode kameraden en voor zichzelf, zo lijkt het. De Duitse gevangene haalt al zijn Engels naar boven om Amerika te roemen (welke hem de bijnaam 'Steamboat Willie' op de aftiteling opleverde). De meningen zijn verdeeld onder de mannen van Miller. Het komt zelfs zover dat Sergeant Horvath dreigt met het neerschieten van Private Reiben.

Dat de enige overlevende Duitser wordt heengezonden lijkt een zwakte in het verhaal. Upham denkt aan het oorlogsrecht, de Duitser heeft zich overgegeven, en mag niet worden gestraft voor wat hij kort daarvoor op bevel heeft moeten doen. Op het eind van de film zal dit tot een schokkende climax komen (waar je als kijker met terug werkende kracht die Duitser zelf wel had willen omleggen bij de radarpost). En dat maakt Saving Private Ryan een film met haar verschillende plots, het overdenken waard. Zijn de eerste 20 minuten op Omaha Beach de harde slag in het gezicht, de rest van de verhaallijn bevat genoeg dubbele bodems die verder gaan dan tot het redden van Ryan alleen.