'SAVING PRIVATE RYAN'
One Man, One Mission, One Movie

'Let not my enemies triumph over me'

'Lock and Load!'

De hospikken dragen om humanitaire redenen geen vuurwapens. Daarentegen droegen de GI's een grote verscheidenheid aan wapens. Om het leger van Spielberg te bewapenen werd Simon Atherton aangesteld als wapenmeester. Deze was belast met de demontage/montage en onderhoud. Er waren zo'n 500 vuurwapens nodig in verschillende soorten, waaronder 36 M1 karabijnen. Winchester ontwikkelde aan het begin van de Tweede Wereldoorlog deze .30 (7.62mm) karabijn en produceerde zelf alleen al 818.000 stuks. Door andere wapenfabrieken de M1 in licentie te laten maken liep de productie op tot meer dan zes miljoen! In de film zien we onder andere sergeant Horvath dit wapen hanteren. Het magazijn kon 15 patronen herbergen.


(boven) M1 karabijn, (onder) de M1 Garand
(D.Eilen / Pritchard Coll. PA. USA)

Door de ervaring opgedaan met de productie van de M1 raakte Winchester ook betrokken bij de fabricage van het M1 Garand geweer. John Garand had het ontwerp al in 1920 ingediend, maar na een aantal wijzigingen werd het pas in 1932 geaccepteerd door het Amerikaanse leger. In september 1941 waren er nog maar 60.000 geproduceerd, maar toen de oorlog afgelopen was waren er 4.040.000 Garands gemaakt, waarvan door Springfield alleen al 3,5 miljoen. Het woog 4.3 kg en het magazijn kon 8 patronen bevatten (die langer was dan de 7.62mm voor de M1 karabijn en dus niet uitwisselbaar was). Voor 'Saving' waren er zo'n 200 stuks van de Garand voorradig. We zien onder andere Caparzo, Mellish, Ryan en Upham met dit 7.62mm half-automatisch geweer.

Captain John Miller met zijn 'Tommy-gun'

In de groep van Miller onderscheiden we nog enkele opvallende wapens. Kapitein John Miller gebruikt als persoonlijk wapen een auto-ordnance .45 (11.4mm) Thompson M1 pistool-mitrailleur, beter bekend onder zijn bijnaam; "Tommy-gun". Hij maakt gebruik van het verlengde magazijn dat 30 patronen kon huisvesten.

Van links naar rechts: de 'Tommy-gun', de M1 Garant en de BAR in bedrijf

Een indrukwekkend wapen is de BAR (Browning Automatic Rifle) M1918 A2 in handen van soldaat Richard Reiben (Edward Burns). Dit 7.62mm, lichte machinegeweer, met een gewicht van 8.82 kg kon 500 schoten per minuut afgeven.

Reiben met zijn BAR (Browning Automatic Rifle)

Daniel Jackson (Barry Pepper) is de scherpschutter van de groep en heeft als zodanig de beschikking over een Springfield M1903 A4 met verschillende richt-telescopen. Deze draagt hij met zich mee in speciaal daarvoor bestemde kokers.

Daniel Jackson (Barry Pepper) toonbeeld van de professionele GI

Deze bijbelteksten prevelend individu spreekt ontzettend tot de verbeelding. Vooral als hij in de regen de Duitse scherpschutter weet uit te schakelen die Caparzo vanuit een klokkentoren heeft neergeschoten. Jackson weet met één zuiver schot het telescoopvizier van de Duitse tegenstander te treffen. Dit lijkt een sterk staaltje dat uit de koker van Hollywood schijnt te komen, maar er is een geval bekend dat een scherpschutter, Marinier Carlos Hatchcock, tijdens de oorlog in Vietnam dit daadwerkelijk heeft gedaan.

Het geweer van Jackson, de M1903 A4
(D.Eilen / Pritchard Coll. PA. USA)

Voor de persoonlijke beveiliging in het nabij gevecht waren, Jackson, Horvath en Miller voorzien van een half automatisch Colt M1911 A1, .45 (11.4mm)pistool. De M1911 was oorspronkelijk ontworpen door John Moses Browning. Aangezien het te ingewikkeld was om te produceren werd het herontworpen en na een wijziging aan de kolf werd het in 1923 als M1911 A1 in gebruik genomen. Dit 1 kg zware pistool geeft aan de finale van 'Saving' een dramatisch effect door prominent in beeld de kijker een halve seconde op het verkeerde been te zetten.

Een Colt M1911 A1
(A.Hornak/The Museum of Artillery, Woolwich)

Verder waren in de film nog talloze andere wapens in gebruik, zoals handgranaten, mijnen, bangalore torpedo's etc. Bazooka's moesten opnieuw worden gefabriceerd, evenals 1200 rubberen kopiëren van vuurwapens, die niet van echt waren te onderscheiden.

Als de groep van Miller op weg gaat om Private Ryan te ‘saven’, komen we nog een paar opmerkelijke voertuigen tegen, waaronder een aantal Waco zweefvliegtuigen. Voordeel voor Art Director Alan Tomkins was dat het geen perfect gebouwde zwevers hoefden te zijn. Ze werden als gelande wrakken opgesteld. Eén van deze Waco's is tegenwoordig te vinden in het museum Bevrijdende Vleugels in Best.

Eén van de zes replica's van de Waco zwever in de LZ (Landing Zone)

Na de trieste scène met de ‘dog-tags’ op de LZ, zorgt een doofgeslagen paratrooper Mandelsohn (rol van Ryan Hurst) voor de broodnodige verlichtende edoch wrange humor. Deze ‘roept’ dat Ryan (‘No,.. James Francis Ryan!’) opgepikt is door een kolonel en naar Ramelle is gegaan, …‘to babysit a bridge’…

De scène waarin de groep Miller de radarpost bestormen werd geschoten in Thame, Oxfordshire. In Thame Park was voor de gelegenheid een ‘zwaar beschadigde’ radar opgebouwd. Vlak voor de Rangers deze hindernis bereiken is er een kleine continuiteitsfout te zien. Miller zijn groep bestaat opeens weer uit acht man als ze zich via een veld verplaatsen,… was Caparzo niet de vorige dag gesneuveld? Dit was één van de segmenten geschoten op 26 juli in Screen die tijdens de montage hier een plekje vond.

De Duitse Radarpost in Thame Park, Oxfordshire

De aanval op de radarpost blijkt een cruciaal deel uit de hele film. Is het concept van Saving Private Ryan (als drie broers zijn omgekomen, haal de laatste uit het slagveld) al genoeg om de waanzin van oorlog te verbeelden (waarom waren alle vier broers überhaupt onder de wapenen en op het slagveld?), toch zitten er meer vraagstukken in deze film. Het lijkt in eerste instantie er bijgesleept om de actie alleen, de aanval op de radarpost. Terwijl alle manschappen rond Miller het een belachelijk idee vinden en aangeven dat ze er gewoon omheen kunnen trekken, zet Miller zijn plan door om de Duitsers uit te schakelen. De mannen van Miller hebben al zoveel strijd en ellende meegemaakt, deze actie mag best aan hen voorbij gaan. Heeft de kijker tot dan sympathie voor Miller, in deze scène komt zijn leiderschapsrol boven en duld geen tegenspraak en de kijker vraagt zich af waarom Miller met alle geweld zijn zin doorzet. Natuurlijk, hij is een Ranger, geen gewone ‘infanterie-soldaat’, maar een specialist, een commando, net als zijn manschappen. Miller laat hier zien dat hij niet één van ‘de jongens’ kan worden. Zijn mannen hebben leiding nodig en hij weet dat al zijn mannen individuen zijn met scherpe meningen die hij, tot zover, toelaat om onderling te ventileren. Hij weet ook dat de zaak, ‘het redden van Ryan’ kan leiden tot muiterij waarin hij meegesleurd kan worden. Als officier heeft hij de belofte gedaan om bevelen op te volgen en de order tot een goed einde te brengen met in ogenschouw de veiligheid van zijn mannen, maar hen ook te leiden met een strakke hand opdat ze scherp en alert handelen,… daar mogen geen negatieve gedachten een splijtzwam vormen die de opdracht kunnen ondermijnen.

De discussie of het zinvol is om de radarpost in te nemen

Uiteindelijk wint het bevel tot de aanval en stellen de manschappen zich professioneel op, al is het met een vermoeide menselijke tegenzin. In een snelle actie worden de Duitser uitgeschakeld, op één na. Maar tevens blijkt medic Wade dodelijk getroffen, juist de man die ongewapend zich inzet tot het redden van levens. Waarom blijft Upham achter, ook een non-combat soldaat die gebombardeerd is tot ‘Ranger’, en trekt Wade wel tijdens de aanval in de eerste lijn mee op? Dit is duidelijk gedaan om het dilemma van Miller aan te scherpen. Zijn order om deze actie in te gaan heeft de dood tot gevolg van misschien wel de dapperste en belangrijkste man van het gezelschap. De onbewapende Wade trekt de orders niet in twijfel en doet wat hem wordt opgedragen. De andere mannen hebben een mening over het nut van het ‘redden van Ryan’ en zijn daarbij egocentrisch ingesteld, maar ook met oog voor hun maat en de groep. Wade bemoeit zich niet met strategie en of er wel genoeg munitie is, geen 'soldaten gedoe' voor Wade. Wade kijkt verder dan het persoonlijke leed van de kleine groep waar hij deel van uit maakt. Als mens zorgt hij dat zijn maten mens blijven in een smerige oorlog, gezondheid staat voorop. Wade houdt de hele groep op één lijn, en de groep weet hoe belangrijk Wade voor hen is,… hij kan het verschil zijn tussen leven en dood, of te wel achterblijven in een veld ver van huis, of weer thuis komen. Maar de schrijvers besluiten deze belangrijke man te laten sneuvelen. Om aan te geven hoe ‘stom’ het was van Miller om de aanval in te zetten? Nee, want Miller rechtvaardigt zijn order door aan te geven dat het hun taak is dat geen andere Amerikaanse soldaten in ‘deze val lopen’. Maar deze actie mag niet ongeschonden voor de Rangers zijn. Voor het vervolg van dit verhaal blijkt opeens dat Wade niet echt meer belangrijk is als karakter,… hij wordt opgeofferd. Maar dan wel een opoffering die gepaard gaat met hartverscheurende emotie, die een diepe impact achterlaat op de hele groep, maar vooral bij Reiben die zijn gevoelens niet onder stoelen en banken schuif. Dreigt Miller het te verliezen door zijn emoties niet langer de baas te kunnen (onzichtbaar voor de groep),… met zijn ervaring als leraar, zijn verantwoordelijkheid en zijn opdracht weet hij met zijn kalmte, ook weer de rust in de groep te brengen.

De radarpost is ingenomen en een Duitser gevangen

Dat de enige overlevende Duitser wordt heengezonden lijkt een zwakte in het verhaal. Upham denkt aan het oorlogsrecht, de Duitser heeft zich overgegeven, en mag niet worden gestraft voor wat hij kort daarvoor op bevel heeft moeten doen. Op het eind van de film zal dit tot een schokkende climax komen (waar je als kijker met terug werkende kracht die Duitser zelf wel had willen omleggen bij de radarpost). En dat maakt Saving Private Ryan een film met haar verschillende plots, het overdenken waard. Zijn de eerste 20 minuten op Omaha Beach de harde slag in het gezicht, de rest van de verhaallijn bevat genoeg dubbele bodems die verder gaan dan tot het redden van Ryan alleen.

Het punt in de film dat James Ryan wordt gevonden.

In de volgende scène zien we de groep van Miller in een veld, als plots een Duitse SdKfz 251 verschijnt. In één doorlopend gedraaid shot van 1 minuut en 40 seconden (heel lang voor een actiescène) wordt met een bazooka het halfrupsvoertuig tot stoppen gedwongen, worden de Duitse manschappen van het voertuig uitgeschakeld en wordt de bazooka schutter aan ons voorgesteld, het is Private James Francis Ryan.

In Ramelle aangekomen wordt door de mannen van Miller gebruik gemaakt van een Duitse NSU Kettenkrad. Deze met rupsbanden uitgevoerde motorfiets wordt als lokvogel ingezet om de Duitse troepen naar de brug te lokken.

Ramelle, Tom Hanks en Steven Spielberg, in het midden Dale Dye
(foto: David James)

Waren voorgaande voertuigen redelijk makkelijk te vinden, dan wel simpel te construeren, zoals de zwevers, lastiger was dat het script om twee Duitse Tiger tanks vroeg. De purist zal opmerken dat er rond deze periode nog geen Tigers in Normandië waren, deze verschenen pas op 12 juni in de regio van Villers-Bocage. Maar voor het spectaculaire slotakkoord van 'Saving' was een spectaculairdere tank nodig. Helaas was in de wereld ten tijde van het maken van de film geen Tiger meer voorhanden die op eigen kracht kon bewegen, laat staan in de film opereren. Er werden twee Russische T-34 tanks aangeschaft die een ‘jas’ kregen over hun romp en koepel, zodat ze de vorm kregen van een Tiger.

De rode lijn geeft de T-34 aan met daarover in het groen de 'Tiger'

Het geheel zag er zeer overtuigend uit. Alleen de loopwielen en smalle rupsbanden verraden de oorspronkelijke T-34 (en hadden de constructeurs het commandoluik niet iets zwaarder uit kunnen voeren?).

De 'Tiger' tot stoppen gedwongen met een 'sticky-bomb'

Tot slot nog een scène die bij nadere beschouwing tot vragen oproept. Nadat Upham is ‘uitgenodigd’ om de groep van Miller te versterken, (en de opmerking; 'assemble at the motorpool on the beach') zien we in een totaalshot de grote bedrijvigheid op Omaha Beach. Als de camera naar links een pan maakt ’vangt’ het een jeep (klik op 'film') met aanhanger waarin de groep van Miller zich bevindt. Het vervolg sneuvelde in de montage. Spielberg meende dat het de snelheid uit het verhaal haalde en ook niets toevoegde. In de geplande versie rijdt de jeep langs een uitgebrand Duits konvooi (gefilmd rond Taghmon, Ierland) terwijl er een discussie gevoerd wordt in de jeep aangaande het nut van de missie. Verderop raakt de jeep van de weg als de omgeving onder vuur ligt van Duitse 88mm Flak kanonnen, tijdens deze actie worden ook een aantal Amerikaanse trucks getroffen (ook in Thame Park geschoten).
Wie weet zien we deze scène ooit nog eens terug in een ‘speciale’ directors-cut?

De groep van Miller gaat op zoek naar Ryan,... in de jeep
(het vervolg sneuvelde in de montage)

Op 12 september 1997 is de filmploeg op de American Cemetery in Normandië om de opening-en slotscène te filmen met Harrison Young als Ryan op leeftijd. Er werd een nepkruis geplaatst in Plot F nabij de Niland broers. Frappanter was waarschijnlijk dat door een toeval het kruis achter dat van Captain John H. Miller een echt graf lag met de naam Sergeant Richard F. Miller, ook uit Pennsylvania. Op Plot C ligt een Private First Class John J. Miller (ook uit Pennsylvania).

James Ryan (Harrison Young) op de American Cemetery in Normandië

De 130 miljoen gulden (60 miljoen euro) kostende film ging op 21 juli, 1998 in de Verenigde Staten in première. Er ging een schok door Amerika. Voor het eerst werd een publiek de oorlog ingesleept in haar verschrikkelijkste vorm. Opeens bleek een film ook een opstapje voor heel veel veteranen te zijn. Mannen die ruim 50 jaar niet hadden kunnen uitleggen wat hen was overkomen, mannen die niet de juiste woorden hadden kunnen vinden om aan het thuisfront te vertellen dat oorlog iets anders is dan ‘Hollywood’ normaal op het doek bracht. Tot dan eindelijk Steven Spielberg met zijn Saving Private Ryan daar verscheen. Veteranen herkenden in de rauwheid, de dood en ellende,… de smaak en geur van bloed bracht alles weer boven. De oud-strijders hoefden niets meer te zeggen, ze lieten de beelden spreken. Was iedereen altijd overtuigd geweest aangaande moed en doorzetting van naamloze soldaten die zichzelf opofferden voor de democratie,… het gewone publiek kreeg nu te zien dat het met enorm drama gepaard was gegaan. Soldaten die zich wellicht, in hun eigen ogen, geschaamd hadden voor hun soms laffe houding, bang voor de situatie, kregen door Saving Private Ryan alsnog begrip dat oorlog meer is dan een marsorder vol avonturen naar onbekende oorden. Saving Private Ryan is geen anti-oorlogsfilm, het is een film die ons er op wijst dat de democratie duur betaald wordt en dat het soms nodig is dat iemand zich opoffert opdat een ander in vrijheid kan leven.

English teacher Miller: 'Take this, Shakespeare,...!'

Saving Private Ryan werd voor het jaar 1998 genomineerd voor 11 Oscars. De film mocht er vijf verzilveren: Steven Spielberg voor ‘Beste Regie’, Janusz Kaminski voor ‘Beste Cinematografie’. Ook de montage, Michael Kahn kreeg een beeldje. Ook het geluid en de geluidseffecten mochten een Oscar ontvangen. Oja,… voor wie daar in geïnteresseerd is; ‘Shakespeare in Love’ was dat jaar ‘Beste Film’ (welk één contrast!)

Voor een vergelijk met juni 1944 en Saving Private Ryan is er een
FOTOPAGINA
(KLIK HIERONDER OP DE LANDINGSVAARTUIGEN)