In de nabijheid van verschillende grote(re) Ouvrages, liggen verschillende kleinere forten en bunkers. Deze dienden ter bescherming van de open liggende gaten tussen de grotere complexen. Deze kleinere forten zijn over het algemeen nu verlaten betonnen restanten in het hoge gras en struiken. Maar soms zijn ze geconcerveerd en opengesteld voor het nageslacht vanwege hun historische belang.

In de versterkte sector Colmar, in de Elzas, is nu nog één kazemat te bezoeken voor publiek. Ook hier liggen in de velden nog verschillende overwoekerde bunkers, maar die in Marckolsheim is toegankelijk dagelijks van 15 juni tot 15 september (vanaf 15 maart tot 14 juni en vanaf 16 september tot 31 oktober alleen op zon en feestdagen). In deze regio werden 53 kazematten en 14 loopschansen voor infanterie aangelegd op aanwijzingen van de Comission d'Organisation des Régions de Fortifiées. In maart 1940 werd de sector gereorganiseerd en omgedoopt tot 104de Divisie Vestinginfanterie (Division d'infanterie de Forteresse). Met ongeveer Marckolsheim in het midden van de te verdedigende sector langs de Rijn, liep het tot Diebolsheim in het noorden, tot Neuf-Brisach in het zuiden.

Er werd nog volop gebouwd aan de linie toen de Duitsers in 1940 haar offensief begon met operatie 'Kleiner Bär'. Op 15 juni zette het Duitse XXVIIde Legerkorps van het 7de Leger de aanval in met twee divisies, de 218de en 221ste, centraal op de Colmar sector, met als extra steun de 239de Infanteriedivisie op de linkerflank. Om 09.00 uur startte een artillerie bombardement en beschieting met 8.8cm kanonnen, waarna 10 minuten later de oversteek over de Rijn werd begonnen. De 218de wist bij Schoenau (ten noorden van Marckolsheim ) een doorbraak na felle tegenstand te bewerkstelligen in het zuiden. Op de linkerflank stak de 239de Infanteriedivisie de Rijn over bij Breisach die zware tegenstand te verduren had van de Fransen die bijna de Duitsers wist terug te drijven. Maar ondanks drie tegenaanvallen wist de 239de een bruggenhoofd te vormen. Een aansluiting kon niet worden gevormd met de 221ste Divisie, tegen de avond was er nog een gat van 3 kilometer te overbruggen. De 221ste Infanteriedivisie was ter hoogte van Sponeck de rivier overgestoken en na een veilig bruggenhoofd te hebben werd door de Duitse genie ter hoogte van Limbourg een brug geslagen. De 221ste wist aan het einde van de dag een gebied in handen te houden van elf kilometer breed en twee kilometer diep.

Het Duitse 1ste Bataljon van het 360ste Infanterieregiment, onderdeel van de 221ste Divisie, groef zich in voor Marckolsheim in de middag van de 15de juni. In de nacht werden 8.8cm Flak kanonnen de Rijn overgezet en in stelling gebracht. In de vroege morgen uren verschenen Stuka duikbommenwerpers en wierpen hun bommen af op de kazematten rond Marckolsheim. Het 8.8cm geschut nam Kazemat 35/3 onder vuur en plaatsten drie voltreffers op de observatie koepel. Toch moesten de Duitse aanvallers dekking zoeken toen de Fransen terug vuurden. In de middag verschenen wederom de Stuka's. Deze wisten de AM koepel onder een laag aarde te gooien (de enorme krater is heden nog zichtbaar). De GFM koepel op de kazemat werd door 8.8cm uitgeschakeld. De nu blinde kazemat werd door Duitse genisten beklommen die explosieven van bovenaf in de bunker wierpen. De hevige explosies en rook dreven de Fransen, met gasmaskers op, de kazemat uit. De Fransen probeerden de op enkele honderden meters noordelijker gelegen 34/3 te bereiken. Mitrailleurvuur van de Duisters dwong de bemanning van de kazemat zich over te geven. De Duitsers vroegen aan de commandant van 35/3, luitenant André Marois of deze telefonisch de opdracht wilde geven dat Kazemat 34/3 zich ook overgaf,… Marois weigerde.

Op 17 juni werd de aanval op Kazemat 34/3 ingezet met 8.8cm en 37 Pak kanonnen. Nadat alle koepels op de kazemat vernield waren werd een 10.5cm kanon ingezet om de kazemat tot overgave te dwingen. Een aanval van genisten dreef een groep onder leiding van adjudant Raymond Guilbot naar buiten om deze te stoppen. Maar de tegenaanval liep vast op moordend vuur van de Duisters, waarbij de helft van de groep sneuvelde, waaronder Guilbot. Het restant trok zich terug in de kazemat. De Duitse genie wist ook hier via de bovenzijde explosieven in de bunker te krijgen. Het duurde geruime tijd voordat de exploderende munitie in de bunker de Fransen naar buiten dreef. De hele binnenzijde van de bunker brandde uit. Na het uitschakelen van beide kazematten werd Marckolsheim ingenomen.

In 1971 werd na een initiatief van veteranen van het 28ste en 42ste Régiment d'Infanterie de Forteresse een herdenkingsmonument onthuld waarbij de Kazemat 35/3 de basis vormde. De kazemat was een later ontwerp van CORF en ontbeerde de tunnels naar andere bunkers. De bewapening bestond in juni 1940 uit twee 47mm AT/Reibel JM schietopeningen, twee embrasures voor lichte mitrailleurs, een GFM koepel en een AM koepel. Om eens een GFM koepel van binnen te bekijken is een GFM koepel voor het museum opgesteld. Deze is verwijderd uit een kazemat enkele kilometers ten zuiden van Marckolsheim (die in 1945 door terugtrekkende Duitsers was vernietigd).

Buiten de te bezoeken kazemat, is er buiten een interessant park ingericht. Hier is een Sherman tank met in grote witte letters getooid; 'Hartmannswillerkopf', naar de Franse oorlogsbegraafplaats uit WO1, te vinden. Het werd door het Franse leger geschonken uit de voorraden van het 501ste Tankregiment van de 2de Pantserdivisie. Een regiment dat zich mengde in de gevechten rond Marckolsheim op 31 januari 1945. Ook is er een, tot de 2de Pantserdivisie behorende M8 pantservoertuig te vinden die nodig aan opknapbeurt toe is. Tussen de Sherman en de M8 staat een M3 Halftrack. Om het voertuigpark compleet te maken is onder een afdak een GSM CCKW 353 truck te vinden in opmerkelijke goede staat. Opvallend relikwie is een Russisch kanon. Deze 152mm houwitser werd na de oorlog uit een schuur nabij Mulhausen gehaald. Vele van dit kanontype werden door de Duitsers buitgemaakt en ingezet met de aanduiding 15.2cm KH 433/l(r) (waarbij de 'r' voor Russisch staat). Dit kanon staat nu als monument voor de 140.000 Elzassers en Lotharingers die gedwongen werden in de Wehrmacht te dienen. Ook is er een gedeelte van een Bailey Brug te vinden op een ponton, een zeer interessante constructie.

Ook in 1945, tijdens de strijd om de Colmar Pocket was Marckolsheim wederom een punt van zware strijd. Meer hierover kunt u vinden op een speciale pagina over de Colmar Pocket waar ook de heldendaad van Audie Murphy (hij ontving er de Medal of Honor voor) wordt besproken.

Een ander te bezoeken klein fort is te vinden in de sector Haguenau, nabij Esch. Dit complexje ligt ongeveer 6 kilometer ten zuidoosten van het grote ford van Schoenenbourg. Het is een grote kazemat dat behoorde tot een keten van 39 en ligt aan de D28. Het was gereed gekomen in 1931 en is daarmee één van de oudste in deze sector. Na de capitulatie door Frankrijk trokken de Duitsers in de kazemat. Tijdens 'Nordwind', de in de kiem gesmoorde uitbraakpoging van de Duitsers in januari 1945, wat later bekend werd als de 'Colmar Pocket', werd er zwaar strijd geleverd tussen de Amerikanen en de Duitsers rond en op deze plek.

In 1983 werd begonnen met de restauratie van de kazemat. De herstelling duurde drie jaar om het interieur terug te brengen naar 1940. Buiten de te bezoeken slaapruimten, ventilatiesysteem, een koepel, de generator, het 37mm anti-tank kanon en de Reibel JM mitrailleurs, is er de mogelijkheid om een klein museum te bezoeken met documenten en wapenuitrustingen. Het is iedere zondag open vanaf mei tot september, van 10.00 uur tot 16.00 uur (tussen 12.00- en 13.30 uur gesloten). Volwassen betalen 2 Euro, kinderen 1 Euro.

Opvallende zaken aan de buitenzijde zijn een anti-tank versperring van rechtop staande rails die over de kazemat lopen. Boven op de kazemat is een Sherman tank geplaatst (waarvan de mondingrem van het 76mm kanon is verdwenen). Links en rechts staan verschillende soorten van voorbeelden van in de Maginot gebruikte (tank)koepels.

Iets ten noordwesten van Esch ligt Hatten. Volg de borden naar 'Musée de L'Abri' voor een verrassing. Het museum is gebouwd rond een manschappen onderkomen (abri) die werkzaam waren in de Maginot Linie.

Is de bunker op zich niet zo bijzonder, de rond de bunker geplaatste voertuigen des te meer. Het is een ratjetoe aan materiaal, en daardoor een schatkist aan aparte zaken. Niet alleen staan er periode voertuigen, kanonnen en tanks zoals een M7 Priest of een G13 (op Duitse Hertzer gebaseerde tank), maar ook modernere tanks zoals de Franse AMX 13 en de Zwitserse PZ68 MBT. Ook de luchtvaart is vertegenwoordigd met verschillende vliegtuigen, zoals de MiG 21 en de Yak 27. Ook voor de stoomwals liefhebber zijn verschillende walsen te bezichtigen. Het is teveel om op te noemen. Bent u in de buurt, het is van donderdag tot en met zondag geopend vanaf 1 maart tot 11 november, na 15 juni tot 15 september dagelijks.

Zo zijn er meer van kleine verrassingen te vinden langs de gehele Maginot Linie die niet in reisfolders staan. Een voorbeeld van zo'n 'vergeten' bunker, maar wel op zondagen te bezoeken van 15 juni tot 15 september, is de kazemat van Dambach-Neunhoffen aan de D 853 (13 km ten noorden van Niederbronn). Iets ten zuiden van de te bezichtigen bunker zijn langs het riviertje de Schwarzbach in de vallei nog twee aan hun lot overgelaten bunkers tussen de bossen te vinden.

Zoals u onderhand wel begrepen heeft, is er nog zeer veel te vinden van de originele Maginot Linie. Vaak zijn de overwoekerde vergeten objecten interessant genoeg om even voor uit de auto te komen, en weg te dwalen naar de donkere juni dagen van 1940 en het begin 1945 dat de oorlog om deze complexen woede. De discussie zal altijd blijven bestaan of de Maginot Linie een verdedigingslijn was die alleen maar geld heeft gekost en weinig of van geen nut was tijdens de Blitzkrieg die de Duitsers er op los lieten. Vaak wordt aangehaald dat de Duitsers er omheen trokken om zonder slag of stoot Frankrijk binnen te 'wandelen'. Zoals gebleken is uit voorgaande woorden was de Maginot Linie een harde te kraken noot waar vele Duitse divisies op af werden gestuurd (en niet omheen). Achteraf is gebleken dat de Duitse aanvaller weinig moeite had om de complexen te overmeesteren, 8.8cm Flak kanonnen en Stuka duikbommenwerpers waren wapens die grote schade toebrachten zonder gebruik te hoeven maken van kwetsbare infanterie. Waarna de genie vaak door enkele goed geplaatste explosieven de bemanning naar buiten wist te drijven. Maar het was de Franse verdediger er alles aan gelegen om niet zonder slag of stoot de Duitse aanvaller zomaar langs de Maginot Linie te laten trekken en het is bewezen dat de Franse soldaat zich buitengewoon goed teweer heeft gesteld. En dat toch wel bewezen was dat vaste fortificaties in de moderne oorlogsvoering niet meer thuis hoorden.