Ontsnappingsofficier kapitein Pat Reid zijn beurt om weg te komen begon op 14 oktober 1942. Zijn functie als Ontsnappingsofficier was al enige maanden daarvoor overgedragen aan Dick Howe. Misschien was dit wel de meest brutale van alle ontsnappingen, daar deze dwars door het grootste deel liep welke door de Duitse Kommandantur werd gebruikt. Dat deze route tot een geslaagde poging kon komen, had Flying Officer Dominic Bruce op 8 september bewezen. Deze had zich in een theekist verstopt die naar de zolder zou worden gebracht. Hij was op tijd eruit gekropen en wist zich met een touw vanuit een klein venster te laten zakken aan de zuidzijde van het kasteel. Helaas werd Bruce een week later weer gevangen, maar zijn expertise bleek overtuigend, er zaten geen tralies voor de ramen aan die zijde.

Niet alleen Pat Reid vluchtte deze nacht, in zijn gezelschap bevonden zich majoor Ronnie B. Littledale, Lt.Com. William E. Stephens en Fl.Lt. Hank D. Wardle. Ook was Squadron Leader McColm mee om de sporen te wissen die de vier vluchtelingen zouden achterlaten. De vlucht begon in het ontluizingschuurtje (nu verdwenen). Hiervandaan was het een paar meter naar het grote linkerraam van de keuken, waarvan een ruitje stuk was en men via dit euvel het raam kon ontgrendelen. Er was enkele avonden voorwerk gedaan om deuren en ramen in dit deel van het gebouw aan te passen om snel door heen te 'breken'. Aan de andere kant van het gebouw, op de tweede verdieping van de keuken, keek men uit op de binnenplaats van de Duitse Kommandantur (welke ook de volle blik hadden op de ramen van de keuken). Hier had Reid, met hulp van een door 'Wally' Hammond vervaardigde hefboom, al eerder een tralie losgewrikt.

Tot ze in de keuken waren droegen de vluchtelingen hun uniform, voor het geval opeens een Duitsers hen zou tegenkomen. Daarna was het donkere kleding, handschoenen over de witte huid, en sokken over de schoenen om geluid te dempen. Toch ging deze poging niet geruisloos van start, want het kleine gevangenen orkestje speelde onder leiding van Douglas Bader allerlei deuntjes. Bader kon vanuit zijn raam de Duitse binnenplaats bekijken en gaf tekens aan de muzikanten om te stoppen als de Duitse schildwacht in zijn ogen geen gevaar was, dit was dan het teken voor de vluchtelingen door te gaan.

Steeds als Reid samen met Wardle aan zijn zijde wilde oversteken naar de helling halverwege de binnenplaats, welke naar de Kommandantur liep, begon de muziek weer te spelen. Als ze te lang bleven rondhangen zouden ze worden gesnapt. Ze voelden aan een deur en die bleek niet op slot. Ze stapten in een kleine ruimte met rommel,... ze schrokken vreselijk toen opeens een kat met veel gerucht langs hun heen naar buiten stoof. Met bonkende harten wachtten de mannen tot er een wacht zou binnenstappen. Gelukkig gebeurde dit niet, en na wat een eeuwigheid leek, stopte de muziek met spelen, en stapte Reid naar buiten, keek rond en samen met Wardle snelden ze verder de binnenplaats over, en de helling op.

De mannen slopen de helling op tot aan de balustrade. Pat Reid ging vooruit en ging rechtsaf naar de uiterste hoek waar een luik over een put lag (tegenwoordig ligt hier een houten 'bak' overheen). Pat Reid ging de put in waar een houten trapje in stond. Hij kwam uit in een tunneltje onder de balustrade, een goede plek om te schuilen. Terwijl Reid uit de put kwam, om Wardle te waarschuwen, zag hij de andere twee aankomen. Op hetzelfde moment kwam een Duitse soldaat om de hoek van de hoofdpoort en liep naar de Kommandantur. Reid wist dat hij gezien zou worden, zo resoluut kwam hij op Reid af die zich plat in het gras hield. Maar de Duitsers had niks door en verdween door een deur. Direct daarna doken de vier mannen de put in.

Met de kust veilig, kroop Reid wederom uit de put en begon aan een deur te werken met lopers, om het gebouw binnen te komen. Weer moest hij stoppen toen de Duitse Colditz commandant Priem langskwam uit de stad (het was onderhand elf uur in de avond). Na een uur gaf Reid het op, het slot wilde niet open. Terug in de put, gingen de mannen in de tunnel op onderzoek. Hij kwam uit in een grotere kelder waarin een deel van de riolering was, het stonk er vreselijk. Reid stak een lucifer op en de ruwe wanden van kelder werden verlicht, en toonden een schoorsteen, dat bij nadere inspectie een luchtschacht bleek te zijn. Deze kwam op ongeveer 1.20 meter hoogte uit direct buiten het kasteel, op de hoogte van het maaiveld.

Het gat van de koker was zo krap, dat het onmogelijk leek om erdoorheen te kunnen. Toch wilde Reid een poging wagen. Hij kleedde zich geheel uit en wurmde zich door de koker omhoog en wist een tralie om te buigen. Met pijn en moeite trok hij zichzelf door het gat naar buiten. Ook de andere drie wisten, met pijn en moeite zich door de kleine ruimte te wurmen. Geschaafd en bekaf trokken de mannen hun kleding aan. Na even op adem gekomen te zijn begon de afdaling van de hoge terrassen, het was onderhand half vier in de ochtend geworden. Eer de groep de bodem van de laatste terras was, was er weer een uur verder, en trokken de mannen naar het park en wipten daar over de muur, het was kwart over vijf. Reid en Wardle gingen als één team en Littledale en Stephens het andere team. Reid en Wardle gingen na 8 kilometer een bos in om zich te verschuilen en gingen in de avond weer op pad. Via reguliere treinen reden ze richting het zuiden, zich uitgevende voor Vlaamse arbeiders. Hiertoe hadden ze valse passen met verzonnen namen (Pat Reid heette 'Jan de Ridder', zie onderaan deze pagina). Af en toe dachten ze dat het spel uit was, maar ze ontsnapten de dans en bereikten Zwitserland. Zentwintig uur later volgden Littledale en Stephens en hadden in één klap de Britten vier man uit Colditz weten te krijgen! Littledale zou in 1944 sneuvelen in Frankrijk toen hij een bataljon leidde.

En zo stond het aantal ontsnappingen over 1941-1942 die in een 'Home-Run' eindigden gelijk, de Britten hadden nu zes, de Fransen en de Nederlanders ook. Er is wel een kanttekening bij een ontsnapping door drie Franse oficieren, deze ontsnapten niet daadwerkelijk direct uit het kasteel, maar tijdens een bezoek aan de tandarts in het stadje wisten ze onder dekking van regen en mist te vluchten. In 1943 veranderde de situatie toen men de nationaliteiten ging verspreiden. In juni van dat jaar vertrokken de Nederlanders naar Stanislau in Polen, en in juli de Fransen en Belgen naar Lübeck. Ook de Polen vertrokken, in augustus, naar Silezië. Hiermee bleven alleen de Britten over met zo'n 180 man.

Met het vertrek van de andere nationaliteiten, verloor Colditz het karakter van de Sonderlager, maar bleef een aparte status genieten vanwege dat er ook zogenaamde 'Prominenten' in waren ondergebracht (waarover later meer). Ondanks de veranderingen en dat de beveiliging onderhand alle vluchtwegen wel zo'n beetje kende, bleven de officieren pogingen ondernemen om weg te komen uit het kasteel.

---