TORA! TORA! TORA!
Dé speelfilm over
PEARL HARBOR, 7 DECEMBER 1941

- DE USS CALIFORNIA (BB-44) -

Hoe accuraat de feiten met het verfilmde zijn, blijkt uit onder andere de aanval op het slagschip USS California (BB-44). Veel foto’s zijn er toevallig genomen gedurende de aanval op Pearl Harbor, waarop de USS California op voorkomt. Onderstaande laat een aantal van deze foto’s zien met hoe dit in de speelfilm Tora! Tora! Tora! is gereconstrueerd.

USS California in Tora! Tora! Tora!
(in dit geval een geschilderd exemplaar)

Al vrij vroeg in de film zien we een klein motorscheepje het slagschip de USS California voorlangs kruisen. Het is niet een bijster lang shot, voor je het goed en wel in je hebt opgenomen, zijn we al weer in de volgende scène. Maar de achtergrond waarop het motorbootje vaart, is nagenoeg geheel geschilderd op een glasplaat waaronder door wordt gefilmd. In de filmwereld, noemt men dit 'matte-painting'. Tegenwoordig wordt dit geheel in de computer gedaan met een zogenaamd 'blue (of green) screen' waar de acteurs voor staan, en later wordt het blauw of groen ingevuld met het 'decor'. Tot de tijd van 'blue screen', werd dus veelvuldig van 'matte-painting' gebruik gemaakt.

USS California in 'matte-painting' aangebracht
(alleen de onderzijde is echt, boven de gele streep is geschilderd)

Hierboven is de scène nogmaals te zien met boven de gele streep het geschilderde deel, en daaronder het echte deel. Een paar zaken verraden dat het hier 'matte-painting' betreft, de reflectie in het water,... Kijk eens achter het motorbootje, daar is duidelijk een verticale streep te zien (in beweging gebracht door de golven van het motorbootje) die niet doorloopt boven de gele streep, daar hoort dus iets van een mast te staan. En zo zijn er meer reflecties in het water die niet gelijk lopen met wat er aan de bovenzijde te zien is.

Het slagschip USS California (BB-44), behoorde tot de Tennessee Klasse Slagschepen. De USS California stond ook bekend als de 'Golden State Battlewagon' en als de 'Prune Barge'. De kiel werd gelegd op 25 oktober 1916, te water gelaten op 20 november 1919 en in dienst genomen op 10 augustus 1921. Met een lengte van 190.3 meter en een waterverplaatsing van 32,300 ton, was het een serieus slagschip en werd gelijk aangesteld als Pacific Fleet vlaggenschip. Het hoofdgeschut bestond uit 12 X 360mm kanonnen, 4 X 130mm kanonnen en 2 X 530mm torpedobuizen. Tevens was ze uitgerust met 56 X Bofors 40mm luchtdoelgeschut en 31 X Oerilkon 20mm kanonnen. In 1940, met de steeds dreigender situatie met Japan, werd de USS California in mei 1940 naar Hawaii verplaatst na de zogenaamde ‘Fleet Problem XXI’. In 1941 werd de USS California aangesteld als vlaggenschip voor de Battle Force.

Het achterschip van de USS California met de zes 360mm kanonnen

De USS California lag in Pearl Harbor op zondag 7 december 1941 aan de afmeerpositie F3, de meest zuidelijke plaats van de zogenaamde ‘Battleship Row’ (slagschip rij). Over het voordek was een doek gespannen waaronder de kerkdienst zou worden gehouden op deze zondag. De eerste aanval, rond 07.40 uur, die de Japanse vliegtuigen uitvoerden, was op de luchtmachtbasis Wheeler, centraal gelegen op het eiland Oahu, waar in het zuiden Pearl Harbor lag te wachten. Om 07.51 uur werd de aanval op het havengebied ondernomen toen 24 Nakajima B5N2 Kate met torpedo’s geladen, en afkomstig van de vliegdekschepen Akagi en de Kaga hun posities kozen. Volgens het rapport van Captain J.W. Buneley, commandant van de USS California, was toen (om 07.50 uur) op zijn schip al het teken gegeven 'to man all battle stations'.

November 1941, de positie van de USS California ten opzichte van Ford Island,
(rechts ligt de USS Oklahoma, met aan de binnenzijde de USS Maryland)

De eerste torpedo treft binnen dertig seconden de USS Oklahoma. De USS Oklahoma lag zo’n 400 meter ten oosten van de USS California. De USS California kreeg twee voltreffers te verduren van torpedo’s, aan de voor-en achtersteven. De eerste sloeg in aan de voorzijde om 08.03 uur, direct daarop gevolgd door een tweede aan de achterzijde. (Ook in Tora! Tora! Tora! wordt getoond dat de torpedo's nagenoeg gelijktijdig insloegen. Terwijl een derde torpedo, in de film, vóór het schip haar boeg langs loopt.) Er werd tijdens het aanvliegen van de Kates al vanaf de USS California geschoten met machinegeweervuur op deze torpedobommenwerpers.

Het model van de USS California voor Tora! Tora! Tora!
(over het voordek is canvas gespannen voor de kerkdienst op de zondag)

De USS California was in principe gebouwd op het incasseren van schade beneden de waterlijn, maar verschillende luiken die de compartimenten moesten afsluiten waren geopend. Het slagschip haar romp liep gestaag vol met water, en begon al snel iets naar bakboord over te hellen. Binnen enkele minuten ging alle elektrische spanning verloren, toen zout water in de gescheurde olieleidingen kwam, waardoor het licht uitviel. Het schip lag wel al reeds onder stoom en de vraag rees op, om te beslissen om haar te verplaatsen. Eén van de twee Kingfisher watervliegtuigen van de USS California, welke juist op het water landde tijdens de aanval, besloot niet naar het schip terug te koersen, maar naar de watervliegtuigbasis aan de zuidwest zijde van Ford Island.

De USS California wordt getroffen in Tora! Tora! Tora!

Het officiële schade rapport, van 28 november 1942, geeft aan dat er twee torpedo inslagen zijn geteld, en drie bommen hadden schade aangebracht. Eén bom sloeg aan stuurboordzijde in, ter hoogte van frame 46 tot 57, maar de schade was niet te groot. De tweede bom viel om 08.20 uur, dicht op bakboordzijde aan de voorzijde van het schip en veroorzaakte een gat tussen frame 2 tot 21, waardoor water binnenkwam. De derde bom sloeg in om ongeveer 08.45 uur, door het bovendek, en door het tussendek (frame 59-60) en explodeerde daar. Deze bom veroorzaakte de enige serieuze brand aan boord.

Om 08.30 uur werd een Japanse duikbommenwerper neergeschoten vanaf de USS California. Twee minuten later eiste het geschut nogmaals een Japans toestel, welke neerstort op Ford Island, maar deze overwinning kon ook door een ander schip afgeschoten zijn.

De USS California is zojuist getroffen door torpedo's en begint licht over te hellen

De hoofd radiokamer liep ook vol water, en moest worden verlaten. Om 08.55 uur was er weer voldoende elektrische spanning en kon ook de druk op de brandslangen tot 80% worden opgevoerd. Ook de ketels 5 tot en met 8 waren voldoende opgestookt en het schip kon eventueel vertrekken om 09.10 uur. Maar het schip was duidelijk aan het zinken.

Opeens verschijnen er signaalvlaggen aan de USS California,
en de schoorsteen rookt, de ketels worden opgestookt,...

Opvallend was dat rond 09.00 uur de signaalvlaggen werden gehesen op de USS California. Op de foto genomen rond die tijd, zijn er enkele duidelijk te herkennen. Het is lastig de wapperende vlaggen in zwart-wit te benoemen, maar de bovenste is in ieder geval duidelijk, er wordt om een loods verzocht (de verticale strepen geeft aan: ‘I require a pilot’), daaronder volgt, naar mijn mening, het cijfer 1 ( een dichte cirkel op een witte afgestompte driehoekige vlag). Daar weer onder, de ‘2nd’ (een driehoekige vlag, zwart-wit) geeft aan dat de ‘Chief of Staff’ niet aan boord is (hiermee zal waarschijnlijk Captain J.W. Buneley, commandant van de USS California worden bedoelt).

De USS California heeft de signaalvlaggen gehesen
(let op de toren #2 dat deze nog naar voren wijst,
toren #1 gaat schuil onder het canvas over het voordek)

Dan volgt er een vlag, een wit-zwarte vierkante? doek, welke onduidelijk is. Het lijkt op de vlag welke aangeeft dat er een loods aan boord zou zijn (wat dus conflicteert met de bovenste). Daaronder een slecht ‘leesbare’ kleur vlag, volgens mij betreft het hier de vraag om een sleepboot (een vierkante vlag met vier gekleurde driehoeken die in grijs bijna één kleur vormen). Aan bakboordzijde is trouwens nog een witte vierkante vlag te zien met een zwart vierkantje (’S’ vlag), welke zou aangeven dat de motoren op volle kracht naar achteren draaien.







(de bovenstaande 'S' vlag is aan bakboordzijde te zien)




(de bovenstaande 'E' vlag is aan bakboordzijde te zien)

Een duidelijke signaalvlag is de voorlaatste aan stuurboordzijde, het lijkt de Nederlandse vlag in zwart-wit (de ‘J’ vlag), en geeft aan dat het schip in brand staat en een gevaarlijke lading aan boord heeft, en dat men beter uit de buurt kan blijven. De onderste vlag is wederom onduidelijk, maar lijkt op het signaal ‘Desig’, oftewel: ‘proceeding to station/berth’ (vaart naar het station of afmeerplaats). Tot slot, aan de rechterzijde op de foto (bakboord), is nog een duidelijke vlag zichtbaar, aan de bovenzijde een donkere rand, daaronder een lichte band, welke de ‘E’ signaal zou aangeven, oftewel ; ‘dat het schip haar koers zou gaan verleggen naar stuurboord).

De signaalvlaggen in detail,...

Om 09.15 uur kwam Captain J.W. Buneley, commandant van de USS California aan boord en nam het commando over van Lt.Com. Little. Met het overhellen van de USS California naar bakboordzijde, werd besloten om in ieder geval het geschut van toren #2, met het 3 X 360mm geschut naar stuurboordzijde te draaien, om met dat gewicht het schip in ballans te houden. Ook toren #4 werd naar stuurboordzijde gedraaid.

De USS California laat de manschappen evacueren,...
Het geschut van toren #2 staat naar stuurboord,
die van #1 steken door het canvas over het voordek

Om 09.55 uur bereikte de brandende olie van de USS Maryland en de USS Oklahoma de USS California. Rond dezelfde tijd besloot de commandant van de USS California, Captain J.W. Buneley, de vlag van 'Battle Force' over te brengen naar de onderzeeboot basis. Het vuur omcirkelde het schip geheel en er werd toestemming gegeven om het schip te verlaten. Maar de wind draaide, en het vuur werd van het schip afgeblazen, waarop de bemanning terugkeerde om het vuur te bestrijden.

De USS California rust op de modderige bodem van Pearl Harbor

De USS California zonk heel langzaam naar de bodem, en kwam daar pas tot rust op 10 december, in de nacht van woensdag op donderdag. De eerste rapporten spraken van minstens 135 doden (waarvan 116 nog vermist waren) en zeker 100 gewonden aan boord van de USS California. Maar gedurende de dagen erna werden de verliezen herzien, en zouden er 100 doden gevallen zijn en 62 gewonden.

De USS California zwart van verbrande olie,... (het geschut wijst nog steeds naar stuurboord)


Op geen enkel ander schip dan de USS California werden zoveel Medal of Honors verdiend op 7 december 1941. Van de 15 hoogste onderscheiding die de Verenigde Staten uitreikte na deze dag, werden er vier uitgereikt aan bemanningsleden van de USS California.

Ensign Herbert Charpoit Jones leidde mannen, en hielp zelf mee, met munitie aan te voeren naar een luchtafweerkanon. Toen een bom ontplofte raakte Jones dodelijk gewond. Enkele matrozen wilden hem helpen, maar hij stuurde ze weg, hij wist dat hij zou sterven, zodat ze zichzelf zouden kunnen redden, zonder de last van hem te moeten dragen. Ensign Jones werd 23 jaar.

Ensign Herbert Charpoit Jones

Lieutenant Jackson Pharris was met een ploegje mannen op het derde dek, toen een torpedo in de romp van de USS California sloeg. Pharris raakte ernstig gewond, maar bleef orders uitdelen, en organiseerde aanvoer van munitie naar het geschut. Toen de aanvoer stokte, vanwege het vollopen van ruimtes benedendeks, Pharris zette zich persoonlijk in met het ophalen van matrozen die opgesloten zaten of bewusteloos achtergebleven waren. Tweemaal werd Pharris zelf overmand door de rook, maar zodra hij weer bijkwam, zette hij zijn zoektocht voort. Hiermee toonde hij de andere bemanningsleden dat men de paniek moest onderdrukken, en anderen moesten redden. Pharris ontving in eerste instantie het Navy Cross, maar deze werd in 1948 aangevuld met de Medal of Honor. Pharris, die altijd lichaamlijke last heeft blijven houden van zijn gevecht op de USS California, overleed op 17 oktober 1966 op 54 jarige leeftijd.

Links: Lieutenant Jackson Pharris

Radio Electrician Thomas Reeves ontdekte dat, na een bomtreffer, het munitieaanvoer mechanisme niet meer werkte. Reeves begon daarop met de hand munitie door te geven door de smalle gangen. Overal brandde het en vulde de gangen met vette rook, die uiteindelijk letterlijk en figuurlijk de adem benam van Reeves. Twee dagen later stierf Reeves aan zijn opgelopen schade aan de longen, hij werd 46 jaar.

Radio Electrician Thomas Reeves

Machinist Mate First Class Robert R. Scott was verantwoordelijk voor de lucht compressors die het luchtafweer aanstuurden, toen de USS California getroffen werd door wederom een explosie (waarschijnlijk de bom van 08.20 uur). Water spoelde naar binnen, en de mannen benedendeks maakten dat ze weg kwamen en riepen naar Scott om hen te volgen. Maar zijn antwoord was duidelijk,… ‘Dit is mijn opdracht en ik blijf en geef ze de lucht zolang die kanonnen daarboven blijven schieten’. Het water bleef stijgen, maar de compressor bleef draaien zolang Scott daar bleef,… hij zou sterven op zijn werkplek en werd slechts 24 jaar.

Links: Machinist Mate First Class Robert R. Scott

Op 25 maart 1942 dreef de USS California weer. Opgehoopt gas explodeerde op 5 april welke nog meer schade aanrichtte dan de bijna-treffer bom, en het water gutste weer naar binnen. Even werd gedacht aan sabotage, maar geen bewijs werd hiervan gevonden. Na extra reparaties en pompen kon het schip het droogdok No. 2 in van 9 april tot 7 juni 1942. De twee schoorstenen werden tot één gebracht. Terwijl ze op de bodem van Pearl Harbor rustte was de voorste van de twee opvallende torens al verwijderd. De achterste werd ook verwijderd, en deze zouden ook niet meer worden aangebracht. Het gaf het schip in ieder geval een moderner en fraaier aanzien.

Nadat de USS California weer uit het dok was, werd het overgebracht naar Puget Sound Navy Yard in Washington State. Het duurde nog tot januari 1944 voor het schip weer geheel gereed was voor de strijd (zie laatste foto onderaan deze pagina). Op 5 mei 1944 gaf de USS California ondersteuning tijdens de landingen op de Marianes. In juni gaf het ondersteuning tijdens de landingen op Saipan. De USS California werd in deze maand ook getroffen door een Japanse granaat welke één dode en negen gewonden opleverde. Op 24 augustus ging het schip in reparatie, in Espiritu Santu, na een aanvaring met de USS Tennessee die schade veroorzaakte aan de boeg. In oktober en november 1944 opereerde de USS California met drie andere slagschepen die ooit getroffen waren in Pearl Harbor tijdens de Slag om Leyte. Hier werden de laatste slagen tussen slagschepen van de VS en Japan uitgevochten, en waarbij de Japanse vloot de genadeklap werd gegeven.

De USS California gaat op 9 april 1942 droogdok No. 2 binnen

Op 6 januari 1945 werd de USS California getroffen door een kamikaze vlieger waarbij 44 man omkwamen en 155 gewond raakten. Na de nodige reparaties keerde ze terug in juni 1945 naar Okinawa om zich te voegen bij 'Task Force 95'. Na de oorlog keerde de USS California terug naar Pennsylvania, in de Verenigde Staten, waar ze aankwam op 7 december 1945 (exact 3 jaar na de eerste aanval door Japan op het schip). Voor de verdienste in de Tweede Wereldoorlog, ontving de USS California 7 'Battle Stars'. Vanaf augustus 1946 werd de USS California in reserve gehouden, om, na 12 jaar niets doen, op 10 juli 1959 uit de inventaris gehaald te worden en vervolgens verkocht en gesloopt te worden bij Bethlehem Shipbuilding Corporation in Maryland.

De USS California op 18 januari, 1944, Puget Sound

Op de volgende pagina blijven we bij de slagschepen, en wordt de USS Arizona en haar ondergang beschreven. Tevens is er aandacht over de tijdstippen waarin zich alles afspeelde,... Geen enkele bron schijnt daar het juist antwoord op te hebben. Ook ik probeer een juiste tijd aan de gebeurtenissen te koppelen, maar ook ik ben soms roepende in de woestijn.

Op de volgende pagina, de aanval op de USS Arizona,...
KLIK HIERONDER