- OVERLOON -
- Oorlog hoort in een Museum -

Een 'Special Air Service Brigade' Jeep

Er is nog één zaal welke nog onbesproken is gelaten. Tijdens ons bezoek in 2015 was deze grotendeels leeg. Toch stonden hier enkele opvallende objecten in een tentoonstelling. Op de hoek waar men deze tentoonstelling binnengaat, staat een Jeep in een woestijnsetting. Dit beeld een deel uit van 'L Detachment', onderdeel van de toen niet officieel bestaande Special Air Service Brigade (waaruit later de SAS uit ontstond). Deze commandoeenheid voerde 'hit and run' acties uit in de woestijn van Noord-Afrika.

De 'bankwagen' Morris Commercial, vervoerde ook andere waardevolle zaken

Niet bepaalt een ‘commando’ voertuig, maar toch wel een historisch voertuig uit de eerste dagen van de oorlog in Nederland, is de Morris Commercial ‘bankwagen’. In dit waardetransport vrachtwagentje werden op 12 mei 1940 kroonprinses Juliana, prins Berhard, de kinderen prinses Beatrix en Irene vanaf paleis Noordeinde, Den Haag, gezeten op strozakken, naar IJmuiden overgebracht, met achter het stuur chauffeur T. Bergman, om vervolgens met een Britse marineschip, de torpedojager H.M.S. Codrington, naar Engeland overgebracht te worden. De Morris overleefde de oorlog en werd in 1962 overgedragen aan het museum in Overloon. De Morris werd op deze laatste rit wederom gereden door T. Bergman, de man die de Koninklijke familie naar IJmuiden had gebracht.

De Duitse eenpersoons onderzeeboot 'Biber'

Misschien wel de vreemdste eend in de bijt, is de Duitse eenpersoons onderzeeboot Biber. Van dit kleine onderzeebootje werden, tussen mei en november 1944, 324 stuks gebouwd. De 8.85 meter lange ‘tube’ werd aangedreven door een vrachtwagenmotor uit een Opel Blitz van 32pk. In de ‘tube’ voor de bestuurder van de boot, waren aan beide kanten halfronde uitspringen aangebracht voor twee 53,3cm G7e torpedo’s. Het eerste prototype, de ‘Adam’, was gereed op 15 maart 1944, waarmee de eerste proefvaart werd gedaan op 29 maart. De onderzeeboot liep daarbij aan de grond, maar de opvarende kon gered worden. Tijdens de oorlog was dat wel anders, zeker 65% van de bemanningen ging verloren met hun boot.

De 225 liter brandstof aan boord was goed voor 6,5 zeemijl (12km), onderwater op elektra nog eens 8,5 zeemijl (15.5km), tot een duikdiepte van maximaal 20 meter (al was 30 meter diepte gegarandeerd). Alle werden ondergebracht bij de Kleinkampfverbände der Kriegsmarine. De Biber in het Oorlogsmuseum in Overloon is de ‘205’ welke aan het einde van de oorlog gestationeerd zou zijn in Emmerich, waar het onderdeel uitmaakte van K-Flottille 266.

De Duitse eenpersoons onderzeeboot 'Biber'

Het succes was relatief te noemen. In totaal zouden zo rond de 30 schepen tot zinken zijn gebracht, waarbij de verliezen evenredig waren. De meeste overwinningen werden behaald door K-Flottille 261 dat vanuit Hoek van Holland opereerde vanaf 5 november 1944. Als onderdeel van 4. K-Division van het Kommando Kleinkampfverbände, wist deze eenheid 28 schepen tot zinken te brengen. Zover bekend, zijn er dertien Bibers bewaard gebleven in Europa, waaronder vijf in Nederland; naast de ‘205’ van Overloon, één in Vlissingen (de ‘313’) in het MuZeem, één uit de Waal geborgen in Groesbeek (Bevrijdingsmuseum), een onbekende in Amsterdam (Sloterweg) en een onbekende in Hoek van Holland (Nederlands Kustverdedigingmuseum).

De Renault F-17 lichte tank

In dezelfde ruimte waar de Biber staat, is ook nog een fraaie propaganda poster afdeling te bewonderen. Verder stond er (in 2015) een in delen uiteen genomen AT-6 Harvard lesvliegtuig, en een Renault F-17 lichte tank, welke oorspronkelijk uit de Eerste Wereldoorlog kwam, maar ook in de Tweede nog actie zag.

Om het museum te steunen, bezoek even de giftshop, en schaf uzelf het boek 'De Slag Bij Overloon' aan van Erik van den Dungen, voor € 15,59 (ISBN 9 789080 190603).

De Maas-linie kazemat S-3(a) nr.95 kazemat

Als men het museum weer verlaat, ga dan even linksaf de Bailey brug over, waar u enkele bunkertjes ziet staan. Eén van deze bunkers, een kazemat van het Type S-3(a), voor een mitrailleur M.20, is de Nr.95 uit Sint Agatha bij het Brabantse Cuijk. Het was één van de 19 kazematten gebouwd in 1939, in de Maasdijk tussen St. Agatha en Katwijk aan de Maas. Het 100 ton zware gevaarte werd op 16 juli 1998 uit de Odiliadijk getild en over gebracht naar Overloon. Het is een kazemat met historische waarde, aangezien op 10 mei 1940 door een voltreffer van Duits geschut drie Nederlandse soldaten omkwamen, korporaal A.J. Jacobs (28), J. Poppeliers (35) en M.Van ’t Geloof (31).

Een 'vreemd' apparaat in het bos?

Links van de S-3(a) kazemat, staat een enigszins roestig karkas met een geschutskoepeltje erop. Er staat geen bordje bij, dus dat werd thuis ‘googlen’. Het bleek om een T17E1 Staghound te gaan.

In de zomer van 1941 zocht het Amerikaanse leger naar een licht verkenningsvoertuig op wielen. Ford kwam met een 6x6 wiel voertuig met de aanduiding T17 ( door de Britten Deerhound genoemd). Chevrolet daarentegen ontwierp een soortgelijk type voertuig, maar dan 4x4 wiel aangedreven, de T17E1, welke van de Britten de naam Staghound kreeg.

De Ford Armored Car T17 Deerhound

De Ford geproduceerde T17 werd door de Britten en door de Amerikanen (als M6) besteld. De Amerikanen bestelden de T17 als extra back-up order bij de 6x6 M8 Greyhound, mocht deze laatste productie haperen. Toen de eerste T17’s van de band kwamen en werden getest kwamen er nogal wat zwakheden naar boven, waardoor de Amerikaanse order gestopt werd na 250 aangemaakte T17’s. Al deze voertuigen werden aan de Militaire Politie overgedragen, en bleven in de Verenigde Staten. Hierop ging de belangstelling opnieuw uit naar de Chevrolet T17E1, waarvan door de US Army in januari 1942 2000 werden besteld, en kort daarop 300 door de Britten. Maar de productie van de M8 Greyhound was meer dan voldoende, en de Amerikanen zagen weer af van hun order. En zo ging deze order via de Lend-Lease onder andere naar de Britten. Acht bleven in Amerika achter ter evaluatie, en er was even sprake van een order met de aanduiding M6, maar deze werd niet doorgezet. In totaal zouden er 2844 stuks geproduceerd worden door Chevrolet.

De Armored Car T17E1 Mk I Staghound

De standaard T17E1, Mk I was uitgerust met het M6 37mm kanon. Daarnaast was er de Mk II welke een mortier voerde, en de Mk III die uitgerust was met de Crusader Cruiser Tank koepel met het QF 6 ponder kanon. Zowel de Mk II en de Mk III werden ontdaan van het boegmachinegeweer.

De Staghound was uitgerust met twee x 6 cilinder GMC 270 benzine motoren (elk goed voor 97pk en maximaal 89km p/u), die twee, of vier wielen konden aandrijven. Ook kon een motor uitgezet worden, als er weinig vermogen nodig was, zoals op goede wegen. Het 14 ton zware voertuig bezat grote banden om manoeuvreren in zand te vergemakkelijken (de T17E1 was ontwikkeld om in Noord-Afrika dienst te doen, maar kwam te laat daarvoor, en zag pas eerste actie in Italië). Er was stuurbekrachtiging aanwezig, maar deze kon naar wens aan en uitgeschakeld worden, om te anticiperen op de wegcondities. Aan de zijkant waren afwerpbare brandstoftanks aangebracht (die vaak verwijderd werden uit oogpunt van veiligheid).

Na de oorlog nam Nederland in 1946 er ongeveer 110 in dienst die afkomstig waren uit Canadese opslag in Nederland. Ze deden onder andere dienst als opleidingsvoertuigen, en waren in dienst bij het Territoriaal Verkenningseskadron van de Cavalarie na 1950.

Ex-T17E1 Mk I Staghound als 'bunker'

Sommige afgeschreven Staghounds werden ontdaan van de motoren, de wielen en ophanging, het boeggeschut en het chauffeursdeel ontmanteld. Met behoud van de geschutskoepel, die alleen nog handmatig gedraaid kon worden, werden deze ‘voertuigen’ in uitgeklede toestand als ‘bunker’ opgesteld rond vliegvelden. Het 37mm kanon was verwijderd, en er was nu alleen een ruimte om met een machinegeweer te opereren. Aangezien de bepantsering van de Staghound liep van 9mm tot 44mm, werden sommige met beton omgoten als extra pantser, waardoor een zogenaamde Tankkazemat ontstond (zie lager).

De binnenzijde van de T17E1, niet een 'bunker' waar je in de winter wilt zitten,...

Zover mij bekend zijn er in Nederland drie complete Staghounds bewaard gebleven, één in het Nationaal Militair Museum, Soesterberg, het Cavalarie Museum, Amersfoort en één in Overloon.

In 2003 werd een andere kazemat geplaatst in het park van Overloon. Ditmaal een kazemat welke in de Koude Oorlog, in 1955, was gebouwd als verdediging rond de vliegbasis Eindhoven. In de jaren vijftig waren veel tanks en voertuigen, die stamden uit de Tweede Wereldoorlog, zodanig versleten, dat ze voor gevechtshandelingen onbruikbaar waren geworden. Maar door het binnenwerk eruit te slopen, en ze met beton te omgieten, konden deze tanks en voertuigen, zoals Shermans, en RAM tanks en T17E1 Staghounds een tweede leven beginnen. Officieel werden deze ingebetonneerde gevechtswagens genoemd, maar kregen al snel de naam tankkazematten. In het geval van de tankkazemat van Overloon, zit er een T17E1 Staghound in verwerkt. Het geschutskoepeltje is aangepast om een mitrailleur te herbergen.

De Tankkazemat geschonken door de gemeente Eindhoven

Tot zover een bezoek aan wellicht één van de beste, zo niet het grootste,
oorlogsmuseum in Nederland. Ik was zo brutaal om de slogan van het museum;
'Oorlog hoort in een Museum' te gebruiken, omdat er geen betere slogan bestaat,...


De volgende bronnen zijn geraadpleegd voor deze pagina’s over Overloon: Magazine ‘After the Battle’, No. 44, de website: http://www.wegnaardebevrijding.nl (noord-Limburg), 'De Slag Bij Overloon', Erik van den Dungen, (ISBN 9 789080 190603), het ‘Overloon vrienden magazine’; Sta Een Ogenblik Stil (over de vlet 'Yvette'), de M4A1 Sherman op het Museumplein: http://www.shermantankoverloon.nl, voor de BARC: de website: http://www.amphibiousvehicle.net/amphi/B/barcspecial/barc.html, voor de ‘Schwere Gustav’: Englemann, J, German Railroad Guns in Action (Squadron/Signal Books, Texas, USA,1976), American Tanks & AFVS of World War II: Michael Green, Osprey Publ. (ISBN 978 1 78200 931 3), en http://ww2db.com/weapon.php?q=A89, http://www.pantser.net (voor verschillende tanks en voertuigen), over kazemat 95 de websites: http://www.fortificatieforum.nl en een speciaal dankjewel aan Hein Veld voor ’Standhouden’.