Consolidated Aircraft Corporation werd in mei 1923 opgericht door Reuben Hollis Fleet. In 1928 werd er begonnen met de bouw van een vliegboot, de XPY-1 Admiral patrouille bommenwerper. Helaas toonde de Amerikaanse marine geen belangstelling. Consolditated besloot de civiele markt te gaan verkennen door de twee motorige Admiral om te dopen tot de Commodore.

In 1931 werd een verbeterde versie, de P2Y-1 Ranger gepresenteerd, en ditmaal toonde de admiraliteit wel haar belangstelling en deze schaften enkele aan. Consolidated zette haar ontwikkeling voort en de marine vroeg om een prototype, de XP3Y-1.

De grootste verandering met de XP3Y-1 was het gebruik van aluminium in plaats van hout voor het gehele toestel. De vleugel stond op een pylon op de romp. Vanuit deze pylon kon de boordwerktuigkundige een blik werpen op de twee motoren die op de voorrand van de vleugel was gemonteerd. Het toestel kon bijna 1000 kg aan bommen meenemen onder de vleugel. Op 21 maart, 1935 maakte de, met 900 pk Pratt & Whitney R-1830-64 motoren uitgeruste XPY3-1 haar eerste vlucht. De marine gaf opdracht tot productie 60 stuks van de, met nieuwe aanduiding, PBY-1 (Patrole Bomber).

De ontwikkelingen aan het toestel volgden elkaar snel op. De PBY-2 had een ander structuur van de staart, en de PBY-3 kreeg 1000 pk R-1830-66 motoren. De PBY-4 werd op kleine schaal gebouwd met 1050 pk R-1830-72 motoren en bewapening, een Browning .50, in bolle beglazing (‘blisters’) achter op de romp die de luiken verving van de vorige versies.

Consolidated kon niet veel meer verbeteren aan de PBY-4 en begon plannen te maken voor een opvolger. Maar de aanval op Pearl Harbor op 7 december, 1941 zou dit verhinderen. De Amerikaanse marine bestelde direct 200 verbeterde PBY-4’s. De verbeterde versie, de PBY-5, was uitgerust met twee R-1830-92 motoren van 1200 pk elk. De snelheid was niet echt geweldig, 282 km/u, maar de PBY-5 kon zonder bij te tanken maar liefst 4097 km vliegen! Consolidated kon de productie niet alleen aan en andere bedrijven werden ingezet om BPY’s te bouwen. Naval Aircraft Factory bouwde de PBY-5 als de PBN-1 Nomad, Boeing Aircraft of Canada bouwde de PB2B-1 en de PB2B-2. Canadian Vickers Ltd. produceerde de Canso voor de RCAF (Royal Canadian Air Force) en de OA-10A voor het Amerikaanse USAAF (United States Army Air Force).

Groot Brittanië was de eerste buitenlandse mogendheid die de PBY bestelde. Deze gaven het er de naam aan waaronder we haar het beste kennen, de Catalina, vernoemd naar het eiland voor de Californische kust, Santa Catalina Island. En Britse Catalina van het 209 Squadron ontdekte het Duitse slagschip Bismarck op 26 mei, 1941, waarop de Britse marine het slagschip de volgende dag naar de kelder joeg. Catalina’s waren ook verantwoordelijk voor het tot zinken brengen van verschillende Duitse U-Boten. En als ze de duikboten niet tot zinken konden brengen, dan hielde ze die wel onder water. Hierdoor moesten de accu’s ’s nachts opladen in plaats van overdag. Hierdoor ging veel tijd verloren om op zoek te gaan naar geallieerde oppervlakte schepen.

Tijdens de aanval op Pearl Harbor waren maar liefst zes squadrons ontdaan van hun Catalina’s. Maar binnen een half jaar mochten de PBY’s van de US Navy wraak nemen. Op 3 juni, 1942 vonden Catalina’s van US Navy Patrol Squadron VP-44 de Japanse vloot die opstoomde naar Midway. Duikbommenwerpers van de vliegdekschepen ‘Hornet’, ‘Enterprise’ en de ‘Yorktown’ wisten vier Japanse vliegdekschepen tot zinken te brengen. Niet alleen werden de PBY’s ingezet als verkenners, ook reddingmissies, de ‘Dumbo’ missies, behoorden tot hun taak. Menige piloot of matroos die in zee terecht was gekomen, werd gered door de Catalina. Op 15 februari, 1943 verdiende Lt. Nathan Gordon de Medal of Honor toen hij onder vijandelijk vuur en ruwe zee 15 man uit zee wist te redden.

Tot 1939 kon de PBY slechts met veel moeite aan land getrokken worden via een losse set wielen. Met de komst van de PBY-5A werd er ook een intrekbaar landingsgestel aangebracht waardoor een echte amfibie ontstond. De Emergency Rescue Squadron’s (ERS), opgericht in 1943, van de USAAF werden uitgerust met de BPY-5. De ERS werden speciaal ingezet om voornamelijk B-29 bemanningen die een noodlanding op zee hadden moeten maken te gaan zoeken en redden.

De Amerikaanse marine en de Australiërs opereerden ook met de zogenaamde ‘Black Cat’. Deze PBY’s waren uitgerust met radar om in de nacht Japanse schepen met veel succes te bestoken met bommen.

Er werd ook nog een PBY-6A ontwikkeld met een nieuwe radar en twee .50 machinegeweren in een kleine toren in boeg. Van de PBY-6A werden ook een aantal door Rusland gebruikt.

Rond de Stille Oceaan opereerde ook de Australische luchtmacht met de Catalina. Ook in Nederlands-Indië kon men de Catalina tegen komen. Nederland had 36 in gebruik in het Verre Oosten om tegen Japanse troepen te opereren. Slechts 9 wisten ternauwernood te ontsnappen naar Australië.

Na de oorlog kocht Nederland 29 extra Catalina’s voor gebruik rond Indonesië. Na de onafhankelijkheid kwamen een aantal naar Nederland terug om dienst te doen bij de Marine Luchtvaart Dienst (MLD), 8 Squadron op Valkenburg.

Na de oorlog vonden veel PBY’s hun weg naar commerciële bedrijven, om passagiers en vracht te vervoeren naar veraf gelegen gebieden. Ook vonden verschillende Catalina’s hun weg naar bosbrand bestrijding bedrijven, om als ‘airtanker’ hun blussende lading op het vuur te gooien. Voordeel ten opzicht van de van land opererende toestellen, was dat de PBY maar 14 seconden nodig had om vier ton water op te ’scheppen’.

Wereldwijd vliegen en varen er van de 3281 gebouwde Consolidated PBY’s nog verschillende Catalina’s rond. Ook Nederland mag zich verheugen in het bezit te zijn van twee BPY-5A’s, één in opslag in het Militaire Luchtmacht Museum te Soesterberg. De andere is luchtwaardig sinds 2004 met de registratie PH-BPY.

De PH-PBY, Bu2459, '16-218’ behoort toe aan de Stichting Exploitatie Catalina (SEC). Deze Catalina is momenteel de oudst vliegende Catalina in de wereld (in 2006) en draagt de titel 'succesvolste onderzeebootbestrijder van de geallieerde krijgsmacht' doordat ze drie U-boten heeft vernietigd. Via patrouillesquadrons VP-74 en VP-84 van de Amerikaanse marine kwam ze bij de Amerikaanse kustwacht terecht. Na uitfasering in 1945 kwam het toestel in dienst van drie opvolgende particuliere vliegmaatschappijen, Rio Ten Air en Trans Air en Field Aviation. Van 1953 tot 1972 is haar carričre in nevelen gehuld. Haar volgende taak was bij het airtankerbedrijf Avalon waar ze in de bosbrandbestrijding werkte van 1972 tot 1987. Haar eerste loopbaan in Nederland was bij Cat Air en vervolgens bij SEC, waar ze na een grondige restauratie nog steeds vliegt. Het is mogelijk om met de PH-PBY Karel Doorman een rondvlucht te boeken met een 'splash & go' (een waterlanding) op het IJsselmeer.

GA TERUG

---