Bell UH-1
Iroquois 'Huey'

25 juni 1972, desperate Zuid-Vietnamezen proberen in een Huey te komen
op de vlucht voor oprukkende Vietcong nabij An Loc

Met het steeds sterker worden van de Vietcong, de onrust bij het thuisfront in de Verenigde Staten, liep de oorlog in Vietnam langzaam naar een desastreus einde. President Nixon wilde de Amerikaanse troepen terug naar huis halen. Eind april 1972 moest het aantal Amerikaanse gevechttroepen teruggebracht zijn tot 69.000. Op 12 augustus vertrokken de laatste Amerikaanse gevechtstroepen. Op 11 november 1972 werd de grootste Amerikaanse luchtmachtbasis Long Binn, 18 km ten noordoosten van Saigon, overgedragen aan het Zuid-Vietnamese leger. Waren de Amerikaanse grondtroepen uit Vietnam verdwenen, de US Air Force bleef nog even actief, onder andere met de Operation Linebacker II, bombardementen in december 1972 over Noord-Vietnam. Vanaf 15 januari 1973 werden er geen militaire operaties meer door Amerikanen uitgevoerd op Noord-Vietnam, alle gevechtshandelingen lagen nu bij de Zuid-Vietnamezen.

Operation Frequent Wind

Op 29 april 1975 openden de Noord-Vietnamezen de aanval op het vliegveld Tan Son Nhat bij Saigon. De schade aan het vliegveld hield in dat deze onbruikbaar werd voor transportvliegtuigen om als evacutieveld te worden gebruikt. Hierop trad Operation Frequent Wind in werking, het evacueren per helikopters vanuit Saigon. US Marine helikopters en Huey's van Air America vlogen de laatste 978 Amerikanen, plus zo’n 1100 Zuid-Vietnamezen, en hun families, die voor de Amerikanen werkten, uit de door Noord-Vietnamese soldaten belegerde stad Saigon. Ze werden met spoed naar vliegdekschepen overgebracht, zodat de helikopters een nieuwe lading vluchtelingen konden halen. Deze evacuatie vond plaats vanaf de twee gebouwen van de ambassade van de Verenigde Staten en de CIA. Om 05.00 uur, op 30 april steeg als laatste met burgerpersoneel geladen CH-46 'Lady Ace-09' op, met aan boord de ambassadeur Graham Martin en zijn familie. Piloot Captain Gerry Berry had opdracht om eventueel met getrokken wapen de ambassadeur te dwingen, mocht deze hebben geweigerd te vetrekken (wat niet nodig bleek, amassadeursvrouw liet zelfs een koffer achter zodat een vrouwelijk Zuid-Vietnamees staflid nog mee kon). Om 07.53 uur vertrokken de laatste Mariniers die voor de beveiliging hadden gezorgd, deze moesten met bloedend hart toezien hoe enkele honderden wanhopige Zuid-Vietnamezen achterbleven.

Een Huey van Air America op het dak van de CIA, in Saigon,
gereed om vluchtelingen aan boord te nemen
(Deze beroemde foto is gemaakt door de Nederlandse oorlogsfotograaf Hubert van Es)

Naast deze groep ‘georganiseerde’ chaos, was er ook een groep Vietnamese vluchtelingen die op eigen houtje probeerden weg te komen, met boten en helikopters. Deze groep gingen de Chinese Zee op, daar ze wisten dat daar de Amerikaanse 7de Vloot lag. Eén van deze schepen, de USS Kirk, een destroyer had tot taak om eventueel vijandelijke jagers neer te schieten die het op deze vloot gemunt hadden. Maar in plaats van Noord-Vietnamese jagers kwamen er Huey helikopters vol met vluchtelingen op hen af. De Kirk had een klein landingsdek, maar konden deze onervaren piloten wel een landing uitvoeren op een bewegend dek? Maar er was geen keus, de vliegers zetten door. De eerste landde en de mensen aan boord werden snel uitgeladen, om de volgende binnen te wuiven. De derde Huey die binnenkwam raakte de tweede zijn staartboom. Er zat niks anders op dan de helikopters na de landing overboord te zetten, er was geen ruimte om zoveel helikopters te bergen op het kleine dek. Ook op andere marine schepen, zoals de vliegdekschepen USS Hancock en USS Midway, speelden dezelfde taferelen zich af, landende helikopters, vluchtelingen eruit en de toestellen over de rand van het schip.

Een Huey wordt over de kant gezet nadat de vluchtelingen uitgeladen zijn
en het toestel zoveel mogelijk gestript is.

Tussen alle Huey’s kwam op een gegeven moment ook een Chinook CH-47 aangeflapperd richting het dek van de USS Kirk, en ondanks het angstige trachten van de bemanning van de USS Kirk om deze grote, met dubbele rotors uitgeruste, helikopter tegen te houden, zette de piloot door. Maar Chinook draaide een kwartslag, en liet de achterlaadklep zakken, en vanaf ongeveer drie meter werden de kinderen en baby’s uit het toestel naar de wachtende matrozen geworpen. Ook de volwassen passagiers kwamen veilig aan boord van de Kirk. Als laatste kwam de co-piloot uit de Chinook, waarop de piloot, Ba Nguyen, de grote helikopter weg vloog van de Kirk. Op zo’n vijftig meter vanaf het schip zette de piloot de kist op haar linkerzijde en sprong uit het rechterraam. Maar de rotors sloegen op dat moment met explosieve kracht in de zee, en vlogen aan stukken. Even werd gevreesd voor het leven van de piloot, maar die kwam even later boven water. De matrozen aan boord van de Kirk wisten Ba Nguyen uit de golven te redden. In totaal kwamen 16 helikopters naar de Kirk en brachten 200 vluchtelingen aan boord. In totaal zouden zo'n de 23.000 Zuid-Vietnamezen aan boord genomen worden van de 7de Vloot. Het verlies aan Huey’s, die overboord werden gezet, was enorm,... maar een mensenleven gaat voor vervangbaar materieel.

En weer gaat een Zuid-Vietnamese Huey overboord


- München 1972 -

In september 1972 bleek de Huey geen mensenredder, maar een dodelijke val. In de nacht van 4 op 5 september hadden acht leden van de Palestijnse terreurbeweging 'Zwarte September' elf Israëliërs gegijzeld in het Olypische Dorp in München, Duitsland. Na onderhandelingen zouden de gijzelnemers en hun gegijzelden per vliegtuig naar Caïro, Egypte, worden overgevlogen. Op 6 september 1972 werden ze eerst in een bus vervoerd en vervolgens in twee Huey helikopters overgevlogen naar de luchtmachtbasis Fürstenfeldbruck.

Het uitgebrande wrak van de UH-1D op Fürstenfeldbruck

Toen bleek dat er geen bemanning in het vliegtuig aanwezig was, realiseerde de leider van de terroristen dat het een valstrik was, en keerde terug naar de helikopters. Hierop werd door politiemensen het vuur geopend. De gijzelnemers beantwoordden het vuur en wierpen tevens een handgranaat in de helikopter met de Israëliërs. Alle elf kwamen om het leven in de daarop volgende explosie en brand. Vijf van de acht terroristen kwamen ook om het leven.

- Twilight Zone; The Movie -

Het onfortuinlijke wrak van de UH-1B op de set van Twilight Zone; The Movie

Een ander negatief incident waar een Huey bij betrokken was, was tijdens het filmen van een onderdeel van de speelfilm Twilight Zone: The Movie, uit 1983. Een speciaal geprepareerde Bell UH-1B Huey raakte betrokken in een explosieve scène. De staartrotor werd geraakt en stortte vervolgens neer op twee kinderen, Myca Dinh Le en Rene Chen, en de acteur Vic Morrow, die alle drie om het leven kwamen. Het was een drama dat ten tijde breed werd uitgemeten in de pers.


Model 212 - UH-1N

De Mariniers wensten in 1968 een Model 205 met een dubbele motor. Boven zee opereren brengt zoveel risico's met zich mee dat een storing met één motor desastreus zou zijn. Aangezien ook Canada een tweemotorige versie wilde, ging Bell een alliantie aan met Pratt & Whitney Canada. Aanschaf door de Amerikaanse defensie hing even nog aan een zijden draad, vanwege de liberale opstelling van Canada tegenover de inmenging van de Verenigde Staten in Vietnam en maakte er geen punt van dat jongens die onder de dienstplicht wilden uitkomen (lees 'uitzending naar Vietnam ontduiken') uitweken naar Canada. Het Amerikaanse congres ging alleen akkoord tot aankoop als er PT6T/400 motoren in kwamen van Amerikaanse makelij.

Een UH-N van het Amerikaanse Marine Corps

In 1970 verscheen het Model 212 (Twin Two Twelve), de UH-1N. De Amerikaanse luchtmacht nam er 79 af en de Navy/Marine Corps 221 stuks. De UH-1N is gemakkelijk te onderscheiden van de eerdere modellen door een iets scherpere neus en de grotere motorgondel op de romp. Ondanks de dubbele motoren was de UH-1N iets langzamer dan de UH-1H. Wat verder opvalt aan de Marine Corps versie, de UH-1N is het ontbreken van de stabilisator boven op de rotorkop. De UH-1N maakt gebruik van het Stability Control Augmentation System (SCAS) welke servo's aanstuurd die de stabiliteit verzorgen van de rotor.

Links de stabilisator op de standaard leger UH-1
rechts de UH-1N Marine Corps versie zonder de stabilisator

De eerste inzet was bij de USAF 20th Special Operations Squadron in Vietnam. Zonder markeringen, en in Green Hornet camouflage maakte het verkenningsvluchten. Voor eigen bescherming waren de UH-1N's uitgerust met Miniguns, of 40mm garnaatwerpers, en raketpotten.

Canada nam 50 CUH-1N Twin Huey's af (in Canada aangeduid als de CH-135 Twin Huey), welke geleverd werden vanaf 1971. In 1999 werden de laatste uit de Canadese inventaris afgestoten, waarvan er 41 naar de Verenigde Staten gingen, die ze doorstuurden naar het leger en de politie van Colombia (als wapen tegen de drugsbaronnen en de FARC rebellen).

Italië bouwde bij Agusta-Bell de UH-1N in licentie als de AB 212. Deze types zijn herkenbaar aan de stabilisator op de rotorkop. De Agusta versies vlogen bij de Italiaanse marine, Griekse marine, Peru, Spanje, Turkije, Venezuela en Iran.

Bell UH-1Y Venom (of Super Huey)

De Marine Corps is niet de laatste Amerikaanse eenheid die nog opereerd met de UH-1N, maar deze worden nu wel vervangen voor de Bell UH-1Y Venom (of ook wel Super Huey genoemd). Niet alleen de avionics zijn gemoderniseerd, ook de motoren zijn stukken sterker geworden. Tevens werden de dubbele rotors uitgebreid naar vier rotors (waardoor het karakteristieke 'whoep, whoep' geluid verdween). In eerste instantie zouden oude frames van UH-1N worden gebruikt, maar in april 2005 werden er contracten getekend om nieuwe toestellen te bouwen. In 2016 hoopt het Marine Corps 160 Y-modellen te hebben ontvangen en de UH-1N's afgeschreven.

Een aangepaste regerings USAF UH-1N van de Joint Base Andrews
(let op de aanwezige stabilisator op de rotorknop)

De US Air Force opereert ook nog minstens met 62 UH-1N's, waarvan 25 stuks bij Intercontinetal Ballistic Missile (ICBM) bases zijn gestationeerd, en 19 stuks op Joint Base Andrews om eventueel regeringsmedewerkers uit Washington DC te evacueren. Voor testen en trainingen zijn nog 18 UH-1N's in gebruik.


Model 209 - AH-1 'Cobra'

Tijdens de Vietnam oorlog bleek er een tekort aan zwaar bewapende gevechtshelikopters die flexibel ingezet konden worden. Lockheed was bezig met haar AH-56A Cheyenne, de Advanced Aerial Fire Support System (AAFSS) project dat veel geld opslokte uit de Amerikaanse defensiekas.

Het mislukte project AH-56A Cheyenne

Bell bouwde uit eigen fondsen Model 209. Ze gebruikten verschillende onderdelen uit de Huey waaronder de rotor, aandrijvingen en de motor. Het Amerikaanse leger bestelde direct een aantal als interim aanvalshelikopter tot de Cheyenne beschikbaar zou komen. Als de AH-1G Huey Cobra zag de eerste machine actie in september 1967. Het was een opvallende verschijning aan het front.

Een AH-1G Cobra

De romp is smal gehouden en de beide vliegers zitten in tandem. De piloot zit achterin, voorin bedient de schutter onder andere het 20mm kanon. De Marine Corps die ook de UH-1 Huey gebruikte als bewapende helikopter, wilde de Cobra ook. Deze kregen de AH-1J Sea Cobra met een verbeterde neusgeschut, een drie-loops XM-197 20mm kanon. De Lycoming T-53 werd vervangen voor een Pratt & Whitney T400 (2 x 900 pk aaneen gekoppeld). De AH-1J zag voor het eerst actie in februari 1971.

De AH-J Sea Cobra van het Marines Corps.

Het was wrang dat de Cobra al eerder ingezet had kunnen worden. Beleidmakers van de Amerikaanse defensie wilden graag de AH-56 Cheyenne in hun arsenaal, mede door het vele geld dat al in het project was gestopt. Na maanden van vruchteloze discussie vroeg de General Harold K. Johnson Chief of Staff van het leger aan Colonel George P. Seneff wat de soldaten nodig zouden hebben in Vietnam. Colonel Seneff vertelde aan hem en Vice Chief of Staff General Greighton, 'De soldaten sterven NU, niet in de toekomst. Ze hebben NU de Cobra nodig'. Mede hierdoor werd besloten de Cobra aan te kopen. En werd de AH-56A na 10 prototypen gecanseld.

AH-1W SuperCobra van de US Marine Corps

Uiteindelijk zouden negen landen, naast de Verenigde Staten, de Cobra aanschaffen.

Ook de Cobra is doorontwikkeld. De belangrijkste modellen waren de AH-1S met de Avco Lycoming T-53-L-703 en de mogelijkheid om TOW raketten te voeren, en de AH-1W die vooral opvalt door de opbollende wangkappen en betere stoorzender IRCM achter op de romp. Voor de Marines werd de AH-1T Improved Sea Cobra ontwikkeld door de krachtiger T400-WV-402 motor aan te brengen en ook de mogelijkheid tot het afvuren van de TOW raket. Tegenwoordig, 2013, vliegt alleen de US Marine Corps nog met de Cobra, een verbeterde versie de AH-1W SuperCobra welke herkenbaar is aan de vierbladige rotor.

Een ex-AH-1F (Bell 209) van de U.S. Forest Service

Ook de U.S. Forest Service schafte 25 ex-US Army AH-1F's aan om als spottervliegtuig dienst te doen. Nu met de oorspronkelijke aanduiding Bell 209 zijn deze toestellen nu onder andere uitgerust met infrarood sensoren om eventuelen bosbranden vroeg op te kunnen sporen en te controleren.


Model 412

Zoals in het voorgaande wel duidelijk is geworden, de ontwikkeling stopte niet na Model 205. Verbeterde versies verschenen door de jaren heen in de vorm van Model 214 en de 412. Van Model 412 zijn nu meer dan 400 gebouwd, waarvan 260 gebouwd bij Agusta-Westland. De Nederlandse luchtmacht heeft op het heden drie door Augusta gebouwde AB-412SP's (Special Performance) in dienst voor SAR (search and rescue) werkzaamheden. Het typische klappende geluid van de Huey helikopter is bij de AB 412 (en Model 214) verdwenen door het gebruik van vier rotorbladen. Door de gele kleur van de Nederlandse AB-412 heeft ze de bijnaam 'Tweety'.

Een AB-412SP Tweety van de Nederlandse luchtmacht

Hoe er ook gesleuteld wordt aan het basisconcept van de Huey, het draagt nog steeds de vormgeving waar het ooit mee begon. Het roemruchte rotorgeluid die een Huey aankondigde zal wel verdwijnen met de komst van de vierbladige rotor, maar het type zal altijd direct herkend worden als het in zicht komt. En heeft men behoefte aan het kenmerkende geluid van de Huey, dan zijn daar nog de speelfilms, Apocalyps Now, We Were Soldiers en The Deer Hunter,... of de song van Billy Joel, Goodnight Saigon, welke opent en sluit met 'wwhoep, wwhoep, wwhoep,....'

Onderstaande gegevens betreffen de UH-1H.

Fabrikant Bell
Gebruik transport/gun-ship/air-ambulance
Motor 1 x Textron Lycoming T53-L-13
Vermogen 1400 pk
Rotordiameter 14.64 m
Lengte 12,79 m
Hoogte 4,40 m
Gewicht Leeg 2363 kg Geladen 4310 kg
Snelheid max. 205 km/u
Plafond 3840 m
Bereik 510
Bewapening Standaard in Vietnam was de UH-D/H bewapend met in iedere deur een M60 machinegeweer.
Bemanning 2, tot 12 passagiers
Eerste vlucht XH-40; 2 oktober 1956
Aantal gebouwd 15.000 +

Een UH-1C in actie tijdens de opnames van de speelfilm 'The Deer Hunter'

Klik op 'Top 50' voor mijn persoonlijke 'best of' militaire vliegtuigen lijst.

GA TERUG