Het karakteristieke 'wwhoep, wwhoep, wwhoep' kondigt de (waarschijnlijk) beroemdste helikopter aan, de Bell UH-1 Iroquois, beter bekend onder haar bijnaam,… 'Huey'. Het is de helikopter die altijd geassocieerd zal worden met de oorlog in Vietnam. Een speelfilm over die oorlog is niet compleet als er geen Huey in voorkomt. In Apocalyps Now werd haar rotorgeluid overstemt door Wagners 'Ride of the Valkyries' die de aanval aankondigde op een kustdorpje. In de recente We Were Soldiers met Mel Gibson zitten waarschijnlijk de mooiste beelden van de laatste jaren over deze meer dan verdienstelijke helikopter.

De eerste helikopters werden aangedreven door verbrandingsmotoren. Maar begin jaren 50 van de vorige eeuw werd er onderzoek gedaan om turbine motoren in de helikopter te gaan gebruiken. Deze waren lichter in gewicht en konden veel kracht produceren, ze waren alleen erg duur. De eerste helikopter die gebruik maakte van een turbine was de Bell XH-13F, een aangepast Model 47 (de beroemde heli uit de film en tv serie 'MASH'). Het vloog voor het eerst in oktober 1954. Begin 1955 gaf het Amerikaanse leger aan Bell de opdracht een helikopter te ontwikkelen speciaal voor medische evacuatie (MedEvac). Deze XH-40 zou de basis worden voor Model 204.

De eerste vlucht werd gemaakt op 2 oktober 1956. In 1957 werden nog twee prototypen gebouwd en vervolgens in 1958 nog eens 18 stuks. Bell promote het toestel verder dan alleen een gebruik voor MedEvac taken. En de vliegers waren meer dan enthousiast over deze helikopter, en al snel werden er meer besteld door het leger. En zo werd Model 204 de eerste turbine helikopter die in de Verenigde Staten in productie ging. De officiële aanduiding werd vanaf die tijd de UH-1A en begon haar loopbaan bij de 101st Airborne Division in Fort Lewis, Washington. Eerst nog bedoelt als evaluatie helikopter, maar al snel geschikt verklaart voor operationele taken.

Aangezien de helikopters in het Amerikaanse leger een naam kregen die verwees naar een indianenstam, kreeg de UH-1A de naam 'Iroquois'. Maar de naam UH-1A verbasterde al snel tot de Huey. De eerste productie bestond uit 173 UH-1A's, waarvan de productie liep tot maart 1961. Deze konden, buiten de twee bemanningsleden, vijf passagiers vervoeren. Voor training werden er 14 stuks omgebouwd tot TH-1A's. De volgende serie, de UH-1B, kreeg als eerst grote verandering, ruimte voor zeven passagiers en krachtiger motor bezat, een 960 pk T53-L-5. Tussen 1961 en 1965 zouden van dit type 1014 exemplaren gebouwd worden. In 1962 werden de eerste twee letters omgedraaid en werden de toestellen aangeduid als respectievelijk de UH-1A en UH-1B. Al snel volgde de UH-1C (750 gebouwd) met een wederom verbeterde motor, de R11, en herziene rotorbladen. Het specifieke rotorgeluid van de Huey wordt veroorzaakt door de tip van de rotor die door de geluidsbarrière gaat en daardoor een kleine supersonische klap veroorzaakt.

In 1962 ging de Huey voor het eerst naar het front, Vietnam. Hier werd een nieuw concept voor het eerst uitgeprobeerd; 'Air Mobility'. Dit concept bracht, via helikopters, manschappen naar strategische positie, zoals Vietcong ontsnappingroutes of concentraties van vijandelijke posities. Na 'gedane arbeid' werden de soldaten weer opgehaald. Tijdens de gevechten vlogen regelmatig Huey's verse manschappen in en evacueerden de slachtoffers. In het begin sloeg de Vietcong nog op de vlucht, maar later wachtten ze de Amerikanen op. Met klein kaliber wapens bleken de helikopters vrij kwetsbaar. In januari 1963 werden vier Piasecki H-1 Flying Bananas en één Huey neergehaald tijdens de slag om Ap Bac, nabij Saigon. In Vietnam zouden tot 1973 ongeveer 2500 Huey's verloren gaan, waarvan de helft door vijandelijk vuur.

De UH-1H werd ook door Italië in licentie gebouwd bij Agusta als de AB.204 en in Japan bij Fuji als de 204B-2.

In juli 1960 kreeg Bell een order voor zeven YUH-1D prototypes die 12 tot 14 personen moest kunnen vervoeren. Hiertoe werd de romp verlengd en de rotor vergroot. Uitgerust met de T53-L-11, 1100 pk sterke motor werd de eerste UH-1D, van meer dan 2000 stuks, afgeleverd vanaf augustus 1963 dienst te gaan doen. Uit de UH-1D ontstond de meest succesvolle versie, de UH-1H. Deze versie kreeg een Textron Lycoming T35-L-13, 1400 pk sterke motor. De 14,60 meter lange rotors wisten de UH-1H een snelheid van 204 kilometer te geven met een maximum bereik van rond de 500 km. De UH-1H werd ook door Italië in licentie gebouwd bij Agusta als de AB.205 en in Japan als de Fuji 205.

De Mariniers wensten in 1968 een Model 205 met een dubbele motor. Boven zee opereren brengt zoveel risico's met zich mee dat een storing met één motor desastreus zou zijn. Aangezien ook Canada een tweemotorige versie wilde, ging Bell een alliantie aan met Pratt & Whitney Canada. In 1970 verscheen het Model 212 (Twin Two Twelve), de UH-1N. De Amerikaanse luchtmacht nam er 79 af en de Navy/Marine Corps 221 stuks. De UH-1N is gemakkelijk te onderscheiden van de eerdere modellen door een iets scherpere neus en de grotere motorgondel op de romp. Ondanks de dubbele motoren was de UH-1N iets langzamer dan de UH-1H.

In Vietnam waren ook zogenaamde 'DustOffs' Huey's in actie. Dit waren de air-ambulances, getooid met rode kruisen, vlogen deze machines de hachelijkste missies. Omdat de helikopter bijna niet aan de grond stond en veel stof deed opwaaien, werd deze groep daarom 'DustOffs' genoemd.

Het succes van de Huey kan toegeschreven worden aan onder andere haar ideale combinatie van cabineruimte, snelheid en de hijskracht. Het was en is nog steeds een betrouwbare machine die onder zware omstandigheden haar werk kan doen. Vanwege de grote militaire orders voor de Amerikaanse defensie en voor andere landen kon Bell ook voor een aantrekkelijke prijs een commerciële variant aanbieden.

Samen met alle licentiebouwers wereldwijd zijn er meer dan 15.000 Huey's gebouwd. Het is daarmee de meest geproduceerde helikopter ooit. Vijftig jaar na de eerste vlucht, vliegen er nog zeer veel Huey's rond in allerlei rollen. Niet alleen als aanvalshelikopter, maar ook als ambulance en als VIP transporteur.

Zoals reeds eerder aangehaald, was de UH-1 ook een helikopter die regelmatig gebruikt wordt in films die de oorlog in Vietnam als onderwerp hebben. Goede voorbeelden zijn, Deerhunter en Apocalyps Now. Waren in de voornoemde films de Huey zijdelings van belang voor het verhaal, in de speelfilm We Were Soldiers zijn deze heli’s de dragende factor. Deze film, uit 2002, is gebaseerd op het boek van Lt.Gen. Hal Moore (We Were Soldiers Once... and Young).

Het verhaalt de strijd in de La Drang Vallei in Vietnam. Als Lt.Col. Moore met zijn 1st Battalion, 7th Cavalry op 14 november 1965 in Landing Zone X-Ray uit hun helikopters komen weten ze nog niet dat ze en driedaagse oorlog van man tegen man zullen voeren. Het is een strijd van leven op dood. Mede dankzij enkele helikopterpiloten in UH-1’s wordt het bataljon niet geheel uitgeroeid. Er kwamen 307 Amerikanen om en rond de 500 raakten gewond. De helikopterpiloten Bruce Crandall en Ed Freeman krijgen na de strijd de Medal of Honor voor hun heldenmoed. De speelfilm die rond dit gebeuren is gemaakt springt heen en weer tussen Vietnam en het ‘home-front’. En dat is de zwakte van deze film. Vooral de treurende vrouwen, met een spookachtige Madeleine Stowe doet de film weinig goed.

Als de film hergemonteerd zou worden, dan zou het een klassieker kunnen worden,… een indringende film die goed zou laten zien dat gewone jongens heel diep gingen om te overleven. (Wel iets anders dan een film als Platoon waar, naar mijn mening, iets teveel ‘gung-ho’ in zit met een neiging dat de Amerikanen alleen maar oorlogsmisdaden pleegden in Vietnam.)

Tijdens de Vietnam oorlog bleek er een tekort aan zwaar bewapende gevechtshelikopters die flexibel ingezet konden worden. Lockheed was bezig met haar AH-56A Cheyenne, de Advanced Aerial Fire Support System (AAFSS) project dat veel geld opslokte uit de Amerikaanse defensiekas.

Bell bouwde uit eigen fondsen Model 209. Ze gebruikten verschillende onderdelen uit de Huey waaronder de rotor, aandrijvingen en de motor. Het Amerikaanse leger bestelde direct een aantal als interim aanvalshelikopter tot de Cheyenne beschikbaar zou komen. Als de AH-1G Huey Cobra zag de eerste machine actie in september 1967. Het was een opvallende verschijning aan het front.

De romp is smal gehouden en de beide vliegers zitten in tandem. De piloot zit achterin, voorin bedient de schutter onder andere het 20mm kanon. De Marine Corps die ook de UH-1 Huey gebruikte als bewapende helikopter, wilde de Cobra ook. Deze kregen de AH-1J Sea Cobra met een verbeterde neusgeschut, een drie-loops XM-197 20mm kanon. De Lycoming T-53 werd vervangen voor een Pratt & Whitney T400 (2 x 900 pk aaneen gekoppeld). De AH-1J zag voor het eerst actie in februari 1971.

Het was wrang dat de Cobra al eerder ingezet had kunnen worden. Beleidmakers van de Amerikaanse defensie wilden graag de AH-56 Cheyenne in hun arsenaal, mede door het vele geld dat al in het project was gestopt. Na maanden van vruchteloze discussie vroeg de General Harold K. Johnson Chief of Staff van het leger aan Colonel George P. Seneff wat de soldaten nodig zouden hebben in Vietnam. Colonel Seneff vertelde aan hem en Vice Chief of Staff General Greighton, 'De soldaten sterven NU, niet in de toekomst. Ze hebben NU de Cobra nodig'. Mede hierdoor werd besloten de Cobra aan te kopen. En werd de AH-56A na 10 prototypen gecanseld.

Ook de Cobra is doorontwikkeld. De belangrijkste modellen waren de AH-1S met de Avco Lycoming T-53-L-703 en de mogelijkheid om TOW raketten te voeren, en de AH-1W die vooral opvalt door de opbollende wangkappen en betere stoorzender IRCM achter op de romp. Voor de Marines werd de AH-1T Improved Sea Cobra ontwikkeld door de krachtiger T400-WV-402 motor aan te brengen en ook de mogelijkheid tot het afvuren van de TOW raket.

De ontwikkeling stopte niet na Model 205. Verbeterde versies verschenen door de jaren heen in de vorm van Model 214 en de 412. De Nederlandse luchtmacht heeft op het heden drie door Augusta gebouwde AB-412 SP's in dienst voor SAR (search and rescue) werkzaamheden. Het typische klappende geluid van de Huey helikopter is bij de AB 412 (en Model 214) verdwenen door het gebruik van vier rotorbladen. Door de gele kleur van de Nederlandse AB-412 heeft ze de bijnaam 'Tweety'.