De Havilland Mosquito
In actie

Hieronder wil ik u meenemen op enkele opmerkelijke operaties die de Mosquito maakte in 1944. Met tot slot twee speelfilms waarin het 'Wooden Wonder' een belangrijke rol vertolkte.

2nd TAF en de Mosquito

Halverwege 1943 werd een begin gemaakt om de 2nd TAF (Tactical Air Force) op volle sterkte onder bevel van vice-luchtmaarschalk Basil Embry te brengen. Doel van de 2nd TAF was het voorbereiden van de toekomstige landingen in Normandië. De Australische RAAF squadrons, 21 en 464 en het 487 Squadron van de Nieuw-Zeelandse (RNZAF) luchtmacht waren de eerste van de 2nd TAF die met de Mosquito FB. Mk IV werden uitgerust. Deze drie squadrons vormden samen Wing 140).
Eind oktober 1943 werden meer eenheden toegevoegd aan de 2nd TAF toen het 613 Squadron hun Mustang Mk I omruilden voor de FB. Mk IV, net als het Poolse 305de Squadron dat hun B-25 Mitchells inwisselde voor de Mosquito. De Bostons van het 107 Squadron werden ook ingewisseld vanaf 1 februari 1944 voor de FB. Mk IV.

Mosquito's van het No. 487 Squadron

In de maanden januari en februari van 1944 werden door de 2nd TAF de Operaties Noball en Crossbow gevlogen tegen de lanceerinrichtingen van de V1 vliegende bommen.

Operation Jericho

De opdracht kwam van het hoofd, 'C', van MI6, de geheime dienst van Groot-Brittannië, om de gevangenis van Amiens, Frankrijk te bombarderen. In de gevangenis van Amiens werden begin 1944 verschillende kopstukken van het Franse verzet gevangen gehouden. Toen bekend werd, volgens rapporten van MI6, dat verscheidene op 19 februari geëxecuteerd zouden worden werd er een gewaagd plan opgezet. Even na elf uur in de ochtend op 18 februari, de dag voor de executies, stegen 18 Mosquito's op van het 21, 464 en 487 Squadron plus een Mosquito van de RAF filmdienst vanaf de basis Hunsdon.

Luitenant-kolonel P.E. Pickard DSO, DFC en Flt.Lt. J.A. Broadley DSO, DFC, DFM

De groepscommandant voor de aanval op de gevangenis was luitenant-kolonel P.E. Pickard DSO, DFC. Deze vloog met zijn navigator Flt.Lt. J.A. Broadley DSO, DFC, DFM, in de tweede groep (het 464 Squadron) in de EG-F van het 487 Squadron. 'Percy' Pickard was geen onbekende bij het publiek. Hij had een rol gespeeld in de film 'Target for Tonight', maar voor de RAF leiding was hij vooral een bekwaam leider die onder andere met Whitley bommenwerpers de commando eenheid van de 1st Airborne Brigade naar Bruneval vloog om daar een radar onder de Duitsers weg te kapen. Met het commando over het 161 Squadron maakt hij naam door met Lysanders en Hudsons geheime missies te vliegen.

Broadley controleert Pickard voor ze aan boord van de EG-F gaan

Buiten de Mosquito's vlogen er 12 Typhoons mee van het 198 Squadron. Deze hadden als taak het nabijgelegen vliegveld van Glisy aan te vallen om eventuele Duitse jagers te beletten op te stijgen. Vier Typhoons verloren het contact met de groep en keerden terug op hun basis, net als twee Mosquito's van het 21 Squadron die af moesten haken in verband met technische problemen.

De EG-T, MM417 van Lt. M.N. Parks en navigator Lt. Dunlop

De eerste toestellen van 487 Squadron, de EG-R van Wg.Cdr I.S. Smith met de EG-T en de EG-H van respectievelijk Lt. M.N. Parks en Plt.Off. S. Jennings volgden de Rue d' Albert en lieten hun bommen vallen naar de oostelijke muur om 12.03 uur. Vervolgens kwamen Plt.Off. M.L.S. Darrell in EG-C en Plt.Off. D.R. Fowler in EG-J in actie. Laatstgenoemden waren in eerste instantie met drie Mosquito's, maar de EG-Q van Flt.Lt. B.D. Hanafin was vlak voor de aanval geraakt door luchtafweer en keerde terug naar de basis. Maar ondanks dit tekort wisten Darrell en Fowler de noordelijke muur te raken waarin grote bressen werden geslagen.

De SB-T, MM404 van Ritchie en Samson

Toen was het de beurt aan de Mosquito's van het 464 Squadron. Aangevoerd door de SB-F van Wg Cdr. W. Iredale zochten ze haar doel, de eetzaal van de bewakers, dat succesvol werd platgegooid. Ook de zuidelijke muur werd van een grote bres voorzien en het hoofdgebouw kreeg verschillende voltreffers te verduren. Pickard herformeerde de groepen boven Amiens en kon zien dat de eerste mensen uitbraken uit de rokende puinhopen. Hij gelaste een derde aanval door het 21ste Squadron af. Het werd ook tijd om terug te keren, want er verschenen steeds meer Duitse jagers waarmee de Typhoons hun handen vol hadden. De SB-T, de 464 kist van Sqn.Ldr. A.I. Ritchie werd getroffen welke het leven koste aan zijn navigator Flt.Lt. R.W. Samson. Ritchie maakte ondanks zijn eigen verwondingen een geslaagde noodlanding nabij Albert.

De aanval is ingezet, linksb. de SB-A van W.R.C. Sugden, (r) Charles 'Percy' Pickard.

Het volgende slachtoffer was de Mosquito van Pickard. Nadat hij getroffen was door luchtafweer werd hij aangevallen door FW 190 jagers. Nadat een deel van de staart was afgeschoten stortte de EG-F neer nabij het dorpje St. Gratien, Pickard en zijn navigator Broadley kwamen om. Pickard en Broadley werden door de lokale bevolking later begraven in Amiens waarbij op het houten kruis van Pickard een VC (Victoria Cross) achter zijn naam kreeg. De Fransen meenden dat deze mand die verdiend had.

De rokende puinhopen van de gevangenis van Amiens

De terugvlucht vergde meer slachtoffers, ook onder de Typhoons. Eén Typhoon was al verloren gegaan toen de groep herformeerde nabij Amiens, een tweede ging verloren in een sneeuwstorm over het Kanaal en de derde moest met schade een noodlanding uitvoeren in Sussex. De EG-Q van Hanafin en de EG-T van Parks moesten noodlandingen maken bij terugkeer op hun basis in Engeland.

Mosquito Mk.IV, DZ414 van de RAF Film Unit (FPU)

Van de aanval zijn filmopnames gemaakt vanuit Mosquito Mk. IV, DZ414, welke gevlogen werd door Flying Officer Tony Wickham. Wickham vloog driemaal over de getroffen gevangenis om cameraman Flight Lieutenant Leigh Howard de gelegenheid te geven om opnames van de schade te maken. Op 21 maart 1945 werd DZ414 ook ingezet tijdens de aanval op het Shell-hus, in Kopenhagen, om deze missie vast te leggen (zie lager).

Van de 700 gevangen wisten er 258 te ontkomen in de chaos. Hieronder waren 179 criminelen en 'slechts' 29 politieke gevangen en 50 leden van het verzet. Helaas waren er 94 doden, waaronder 56 verzetstrijders en er waren 92 gewonden gevallen. Operation 'Jericho' was een geslaagde missies geweest, maar tegen een zeer hoge prijs.

Een eenvoudige steen in de gevangenismuur als herinnering aan de aanval

Na de aanval kwam er bericht van 'C', van MI6, dat het Franse verzet hun dank hadden uitgesproken over de aanval. En hier begint de controverse. Het Franse verzet heeft namelijk nooit gevraagd om een aanval op de gevangenis van Amiens, en ook nooit een bedankje achteraf gestuurd. Ook het verhaal dat een groot aantal verzetsmensen zou worden geëxecuteerd is later nergens uit gebleken. Het hoe en waarom deze aanval tot stand kwam is nog steeds in nevelen gehuld.

In de nieuw gemetselde muur is het spoor van het bomgat opgenomen

Nadat was gebleken dat Pickard was omgekomen, werd hij voorgedragen voor het Victoria Cross door Lord Londonderry. Maar het mocht niet zo zijn. Sir Basil Embry hield het persoonlijk tegen. Hij gaf als argument dat Pickard al voldoende gedecoreerd was en het een gewone missie was geweest en dat het door de pers overdreven belangrijk was gemaakt. Maar er speelde nog een factor, Basil Embry had gedacht zelf deze missie te leiden (hij vond dat Pickard te weinig ervaring zou hebben voor zo'n missie), maar hij werd aan de kant geschoven door Sir Arthur Coningham, commandant van het 2nd TAF, mede vanwege, en niet minder belangrijk, Embry was al eens neergehaald door de Duitsers en uit gevangenschap ontsnapt, en als zodanig in de ogen van de Duitsers nog steeds een gezochte man. Maar, was het toch een jaloersigheid dat achteraf Pickard het VC kostte?

Air Chief Marshal Sir Basil Embry schreef een boek
over zijn ontsnapping uit Duitse gevangenschap

Toch had Basil Embry wel gelijk met zijn uitspraak dat de missie naar Amiens op zich niet speciaal was, met name tegen het licht gehouden van andere en eerdere Mosquito missies. Het zijn er teveel om hier allen te noemen, maar een paar wil ik wel vermelden hieronder.

Andere acties met de Mosquito

Op 6 december 1942 werden 8 B. Mk IV Mosquito’s van het No. 105 Squadron en 2 van het 139 Squadron ingezet tijdens Operation ’Oyster’. Onder aanvoering van Wing Commander Hughie Edwards VC, DFC, maakten zij deel uit van 84 andere bommenwerpers, Bostons en Ventura’s, die een aanval uitvoerden op de Philips Strijp Groep, een fabriek dat buizen en lampen produceerden, aan de Emmasingel in Eindhoven. Er waren aanvallen door FW 190 jagers onderweg naar het doel, maar door de uitmuntende snelheid van de Mosquito wisten de laatste de FW 190 achter zich te laten.

Operation Oyster in volle gang

Nabij Eindhoven stegen de Mosquito’s tot een hoogte van 450 meter. Vervolgens werden in een oppervlakte duik de bommen afgeleverd die aanzienlijke schade veroorzaakten. Op de terugvlucht ging een Mosquito verloren door het luchtafweer nabij Den Helder. Van de 84 toestellen kwamen in totaal 14 niet terug van Operation ’Oyster’.

Een Mosquito van het No. 105 Squadron.

Op 30 januari 1943 werd een speciale missie naar Berlijn gevlogen in twee golven. Doel was om de toespraak van Joseph Goebbels te verstoren die uitgezonden zou worden om 11.00 uur in de ochtend. Drie Mosquito’s van het 105 Squadron verschenen exact op tijd over Berlijn, Deze wisten door hun bommen de uitzending een uur lang op te houden. Diezelfde middag zou Herman Goering een toespraak houden. Deze verstoring mislukte toen één van de drie Mosquito’s van het 139 Squadron werd neergehaald waarbij de bemanning omkwam, waarop de anderen terugkeerden.

Een Mosquito van het No. 139 Squadron.

In de nacht van 20 op 21 april werd een inderhaast opgezette aanval gepland om de verjaardag van Adolf Hitler te verstoren. Wederom werd het 105- en 139 Squadron ingezet, nu met acht toestellen. In een vlucht van 8 uur (vier uur heen, en vier uur terug) werd onder volle maan een geslaagde vlucht uitgevoerd naar Berlijn. Na de aanval bleek er één Mosquito het slachtoffer te zijn geworden door luchtafweer. Deze kleine aanval bleek een ommekeer voor de inzet door Bomber Command met de Mosquito. Ongeacht de omstandigheden kon men evengoed een aanval uitvoeren, bij dag of nacht.

Aanval op Kleykamp, Den Haag

In Nederland werden door verschillende verzetsgroepen bevolkingregisters overvallen. Hierbij werden de gegevens vaak vernietigd of meegnomen om vervalst te worden zodat deze gebruikt konden worden door ondergedoken mensen of door het verzet zelf. Maar van alle uitgegeven persoonsbewijzen werd in het gebouw Kunstzaal Kleykamp een kopie bewaard. Hiermee kon dus een vergelijking worden gemaakt als een vervalst persoonsbewijs werd gevonden. Ook bevatte Kleykamp veel Gestapo-documenten over het Nederlandse verzet. Op 31 december 1943 werd aan de RAF het verzoek gedaan om Kleykamp te bombarderen.

De Kunstzaal Kleykamp in Den Haag

Op 11 april 1944 werd Kleykamp het doelwit voor Mosquito's van het 613 Squadron. Dit vijf verdiepingen hoge gebouw was makkelijk te herkennen, aangezien dit het enige witte gebouw was aan het Garnegieplein, dichtgelegen bij het Vredespaleis. De zes Mosquito’s werden aangevoerd door luitenant-kolonel R.N. Bateson, DFC in FB. Mk IV, LR355. Bateson gooide als eerste zijn HE-bommen met een vertraging van 30 seconden letterlijk de deur binnen. Het volgende paar gooide brandbommen om het ronddwarrelende papier in brand te steken. Het laatste paar gooide extra HE- en brandbommen.

De Kunstzaal Kleykamp het doelwit van 613 Squadron

Boven de Noordzee werden de Mosquito’s opgewacht door Spitfires die als escorte dienden. Alle toestellen keerden veilig terug. Er waren 61 burgerslachtoffers en 85 gewonden gevallen (sommige bronnen vermelden 59 doden). Men zou kunnen denken dat er alleen maar NSBers onder de slachtoffers waren, maar dat waren maar een handjevol. De meeste waren 'gewone' Nederlanders die werkzaam waren (voor de Duitsers) in Kleykamp. Volgens ooggetuigen in het TV programma 'Andere Tijden', dat aandacht aan deze actie bestede, waren in Kleykamp zelf ook verzetsmensen actief om papieren ter plekke te vervalsen.

De RAF leiding beschreef de actie later als ’waarschijnlijk het meest briljante staaltje van precisie-bombardement vanaf geringe hoogte van de gehele oorlog’.

De aanval op Kunstzaal Kleykamp in Den Haag
inspireerde Ian Wyllie tot dit schilderij

Op 31 oktober 1944 werd een soortgelijke actie herhaalt met 25 Mosquito’s van het 21, 464 en 487 Squadron die een aanval pleegden op het Gestapo hoofdkwartier te Aarhus in Denemarken. Het verzet in Denemarken werd door de geallieerden zeer serieus genomen en deze waren dan ook graag bereid om aan verzoeken van hen te voldoen. De Gestapo voerde een waar schrikbewind uit in Denemarken en zeer veel waren opgepakt en werden gefolterd tot bekentenissen.

Het Gestapo hoofdkwartier te Aarhus zonder hart

Dankzij de inzet van de Mosquito werd binnen elf minuten het gebouw verwoest en werd het hoofd van de Jutlandse Gestapo, Zchwitziegel gedood, plus 200 van zijn medewerkers. Op de foto hieronder laat één van de Mosquito's juist haar bom vallen.

Operation Carthage

De precisie waarmee de Mosquito opereerde bleek dus uitstekend geschikt voor aanvallen op gebouwen in bebouwing. Op 21 maart 1945 werd 2nd TAF weer aangewezen om de Gestapo in Kopenhagen, wederom in Denemarken, een slag toe te brengen. Nu was het Shell-hus in Kopenhagen het doel. Met 20 Mosquito’s (en 28 Mustangs van 126 Squadron) werd de aanval ingezet onder de naam Operation Carthage. Helaas crasht uit de eerste golf de Mosquito ZS977 van W/Cdr. P.A. Kleboe en navigator F/O. K. Hall na het raken van een hoge mast. Het toestel raakt het dak van een appartement waarop de bommen losgerukt worden en ontploffen, 12 burger komen om. Het toestel, YH-T, crasht in een garage waar de vliegers omkomen. De rest van de eerste golf gooien hun bommen op het doel, het Shell gebouw, waarbij 7 gevangen omkomen. De tweede en derde golf raakt in de war door de verschillende brand in de stad. Helaas gooien verschillende hun bommen op het gebouw naast de neergestorte Mosquito van Kleboe en treffen de Frans Katholieke Jeanne d’ Arc School, wat resulteert in 86 doden onder de kinderen en 16 volwassen, ook vallen er 67 gewonden onder de kinderen en 35 onder de volwassen.

Een Mosquito, linksonder, giert door de straten van Kopenhagen

Na de aanval stortte de Mk VI, NT123, EG-Z van F/Lt. Pattison en Sgt. Pygram in zee na getroffen te zijn door Flak over Kopenhagen. Met een brandende linkermotor trachtten ze Zweden te bereiken, maar dat bleek te ver, beide vliegers komen om. Ook Mosquito SZ999, SB-P, van F/O. Dawson en navigator F/O. Murray stort in zee na getroffen te zijn door Flak, ook zij komen om. Een derde Mosquito bemanning komt aan haar einde in zee. Als de formatie naar het westen keert wordt de RS609, SB-V van F/O Palmer en H. Becker getroffen. Van alle in zee gestorte bemanningen kon alleen Becker geborgen worden en pas in 2000 positief geïdentificeerd worden.

De DZ383 die de filmbeelden maakte over Kopenhagen.

Twee Mustangs gingen verloren. F/Lt. Drew kwam daarbij om. Van de andere Mustang wist de vlieger P/O. Hamilton zich na een buiklanding uit de voeten te maken, maar werd toch gepakt en krijgsgevangen gemaakt.
Het Shell-hus was zwaar getroffen en zeker 50 Duitsers en 50 Denen, die voor de Gestapo werkten, kwamen om. Ondanks het verlies van 9 bemanningsleden, de dood van 133 Denen werd de RAF door het verzet bedankt. Want verschillende verzetsmensen konden gered worden, maar nog belangrijker was de vernietiging van de documenten die de Gestapo had aangelegd. Toeval wilde dat enkele kasten met documenten gespaard waren, waarin precies stond welke Deen gecollaboreerd had met de Gestapo, wat van groot belang bleek na de oorlog.

Dit monument herinnert Kopenhagen aan Operation Carthage

De laatste aanval op de Deense Gestapo werd uitgevoerd op 17 april 1945 door vijf Mosquito’s en acht Mustangs van de 2nd TAF. Ditmaal was het Gestapo hoofdkwartier in Odense op het Deense schiereiland Fünen het doel. Ook dit gebouw werd zwaar getroffen. 18 dagen later werd de bevrijding van Denemarken uitgeroepen.

De inzet als snelle laagvliegende bommenwerper en jager was onmiskenbaar bewezen door de Mosquito. De ruimte ontbreekt om elke actie hier te verwoorden, maar de bovenstaande zijn illustratief voor de meeste missies.

Mosquito Mk. IX, LR503

Toch mag ik één speciale Mosuito hier niet onvermeld laten, de Mk. IX LR503. Dit toestel begon haar carrière bij het No. 109 Squadron (met de code-letters HS-F) te Wyton, Huntingdonshire. LR503 maakte haar eerste missie op 28 mei 1943. 109 Squadron was één van de originele Pathfinder eenheden, en introduceerde de eerste 'Oboe' missie (blind bombarderen) op 20/21 december 1952.

De Mosquito LR503, na 203 missies bij No. 109 Squadron

Begin maart 1944 werd LR503, na een impossante 203 gevlogen missies, ondergebracht bij No.105 Squadron en kreeg de codeletters GB-F (F-for-Freddie). De laatste, de 213de missie, door LR503 werd gemaakt op 10 april 1945 toen het rangeergebied van Wahren nabij Leipzig, in Duitsland, werd gebombardeerd. Met 213 missies was dit toestel recordhouder met de meeste operationele missies van alle Geallieerde vliegtuigen in Europa.

Flying Officer Johnny Baker, DFC* en Flight Lieutenant Maurice Briggs, DSO, DFC, DFM

Toen de 750ste Mosquito van de band zou lopen in Canada (waar de machine in licensie werd gebouwd), werd besloten deze te laten dopen door Hollywood ster Par O’Brien. Op deze dag, 19 april 1945, zou dan tevens de achtste Canadian Victory War Bond campagne van start gaan. Om de gehele zaak op te luisteren zou er een 'veteraan' Mosquito uit Engeland worden overgevlogen. Om de Mosquito te vliegen werden Flight Lieutenant Maurice Briggs, DSO, DFC, DFM, en Flying Officer Johnny Baker, DFC* aangewezen. Begin april vertrokken de mannen maar keerden gelijk terug toen hun Mosquito mechanische problemen vertoonde. Bij terugkeer stapten ze over op Mosquito LR503.

9 mei1945, LR503 scheert over de verkeerstoren van het vliegveld van Galgary
(let op de masten op de verkeerstoren,... een dag later bleken deze dodelijk)

Op 6 mei 1945 landde LR503 op Downsview, Ontario, bij de Canadese fabriek van de Havilland, en kwam Captain Edward Jack, lid van Ferry Command, als onderhouds monteur aan boord. Vervolgens werden tijdens de driedaagse vlucht westwaards demonstraties gegeven voor het Canadese publiek. Op 9 mei landde LR503, na een spectaculaire luchtshow gegeven door Briggs laag over de daken van de stad, op het vliegveld van Galgary voor een stop van twee dagen. Op 8 mei waren de bevrijdingsfeesten in Europa losgebarsten, en dit was overgeslagen naar Canada.

Mosquito LR503 op het vliegveld van Galgary

Op 10 mei is de echte demonstratie op het vliegveld en een grote groep publiek is aanwezig om de show te aanschouwen. Edward Jack krijgt van Briggs te horen niet mee te gaan, want Jack heeft aangegeven dat hij zich opeens erg beroert voelt (reeds een voorgevoel?). Briggs giert op vol vermogen de Mosquito tweemaal laag over het terrein,... en maakt dan opeens, een niet afgesproken, derde run. Hij komt niet goed uit en raakt met de punt van de vleugel een mast op de verkeerstoren. LR503 is niet onder controle te houden op deze lage hoogte en stort direct neer, waarbij de beide vliegers, Briggs en Baker om komen.

Mosquito LR503 vlak voor haar vertrek, voor wat haar laatste show zou blijken
(rechts loopt Captain Edward Jack weg van de Mosquito,...)

Op de volgende pagina aandacht voor twee speelfilms.
Klik op onderstaande illustratie.

GA TERUG