Wil men de Mosquito zien vliegen in een speelfilm, kijk uit naar '633 Squadron' uit 1964. Voor deze gelegenheid werden acht TT.35's en drie T.III's bijeengebracht op RAF Bovington in 1963. Er werden ook nog twee rompen van TT.35 gevonden om de cockpit scènes te filmen. Alle Mosquitos waren afkomstig uit Exeter waar ze juist waren uitgefaseerd door No. 3 CAACU (Civilian Anti-Aircraft Co-operation Unit) waar ze gebruikt werden als doelslepers.

633 Squadron is gebaseerd op het gelijknamige boek van Frederick E. Smith (die nog twee vervolgen schreef). Smith zocht voor zijn verhaal een fictief squadron en ontdekte dat No.631 Squadron in 1949 opgeheven was, met vervolgens een gat naar 635 Squadron. Het boek, of de film, had dus ook 632 of 634 Squadron als titel kunnen krijgen ware het niet dat die naam (probeer maar eens) niet lekker door de mond rolt.

Het verhaal draait om de Noorse verzetsleider Erik Bergman (een rol van George Chakiris) die de Britse autoriteiten op de hoogte brengt van een Duitse V2 brandstoffabriek. Probleem blijkt dat de fabriek in een smal fjord onder een klif is gebouwd. De enige manier om de fabriek uit te schakelen is de overhangende klif op de fabriek te laten storten. Voor deze opdracht wordt het '633 Squadron' aangewezen. Met een echte Amerikaanse onderkoeldheid acteert Cliff Robertson, als Wing Commander Roy Grant zich door de film heen.

Verzetsheld Bergman stelt voor om een grondaanval te ondernemen maar deze faalt hopeloos en Bergman wordt gevangen genomen. De donkere Chakiris in de rol van Bergman is wel de meest ongeloofwaardige Scandinaviër die men zich kan voorstellen. Maar deze acteur is waarschijnlijk gecast om zijn populariteit na zijn 'sexy' rol in 'West Side Story' uit 1961. Helaas slaat onze verzetsheld door tijdens de foltering door de Nazi beulen en onthult het plan van het No. 633 Squadron.

De regisseur Walter Grauman had vijf luchtwaardige Mosquito's tot zijn beschikking, vier TT.35 (Target Tugs) en één T.III (trainer). Helaas schreef het script voor dat drie van deze prachtige kisten vernietigd moesten worden. Om te verhullen dat de te gebruiken Mossies een variant waren op de B.35, met een glazen neus, werd de neus grijs overgeschilderd en van nep mitrailleurs voorzien. Er werd veelvuldig gebruikt gemaakt van miniatuurmodellen wat helaas duidelijk is te zien. Een kleine slordigheid is het ontbreken van het kielvlak als er in de cockpit gefilmd wordt, duidelijk een mock-up in een studio. Een te verwaardelozen detail is dat de locatie welke voor Noorwegen moet doorgaan, is verruild voor Schotland.

Met de voorgaande puntjes van kritiek zou men kunnen denken dat het een slechte film is, en dat is het beslist niet. De geweldige filmmuziek van Ron Goodwin drijft de film tot een hoger plan en waarmee de film boven zichzelf uitstijgt. Als men de film niet kent, dan kent men zeker de muziek. Het is één van de meest indrukwekkende composities waar je ook met je ogen dicht de vliegtuigen ziet rollen tegen een blauwe hemel. Van de vijf sterren krijgt daarom 633 Squadron drie sterren (een vliegtuigenthousiast geeft de film waarschijnlijk zes sterren).

Cliff Robertson hoorde tijdens het filmen van 633 Squadron dat Spitfire Mk IX, MK923 te koop was en wist haar aan te schaffen. Hij liet het toestel uit elkaar nemen en verscheepte het naar Amerika, waar het tot de dag van vandaag is. Hieronder is Robertson te zien toen hij in 1987 de Experimental Aircraft Association’s hoogste onderscheiding kreeg, de 'Freedom of Flight Award', voor zijn rol in de organisatie 'In Pursuit of Dreams'. Meer dan trots staat hij voor zijn Spitfire met de trofee. Op 10 september 2011, een dag na zijn 88ste verjaardag overleed Cliff Robertson.

Een andere speelfilm waar het 'Houten Wonder' een prominente rol in vertolkt is Mosquito Squadron uit 1968. Helaas moet gesteld worden dat de film verre van een 'Wonder' is. De film is geproduceerd door Oakmont Productions. Deze maatschappij produceerde een aantal goedkope film aan het einde van de jaren 60 en het begin van de 70 jaren van de vorige eeuw, zoals de vreselijke film 'The One Thousand Plane Raid' en de redelijke 'Attack on the Iron Coast' . Allemaal films die beter geschikt zijn voor een klein tv-scherm dan een groot filmdoek. Het is waarschijnlijk daarom dat de tv-regisseur Boris Sagal de regie mocht voeren.

Het verhaal is een samenraapsel van verhaallijntjes uit waargebeurde situaties. Tijdens een missie tegen Duitse V1 raketinstallaties wordt de Mosquito van Squadron Leader David Scott (rol van David Buck) neergeschoten. Zijn beste vriend Quint Munroe (David McCallum) is getuige en brengt het nieuws naar de vrouw van Scott, Beth (Suzanne Neve). Er van uitgaande dat Scott is omgekomen, starten de twee een romance (hoe origineel). Onderwijl wordt duidelijk dat de Duitsers bezig zijn met de ontwikkeling van de V3. Quint Munroe krijgt de opdracht om dat doel met 'Highball' stuiter-bommen uit te schakelen.

De 'Highball' was ontwikkeld door Barnes Wallis, de man achter de 'Upkeep' bom die de Roerdammen vernietigde. Het was de bedoeling dat de bom over het water zou ketsen, tegen een scheepsromp klappen en dan ontploffen. B. Mk IV's van het No. 618 Squadron oefende wel met het wapen, maar het werd nooit ingezet, bang als men was dat de vijand het zou kopiëren. Om het over land te laten stuiteren, zoals in de film gesuggereerd wordt, is naar mijn weten nooit uitgeprobeerd.

De Duitsers droppen een film waarop te zien hou krijgsgevangen naar de V-wapen fabriek worden gebracht. Hier komt ook aan het licht dat de dood gewaande Sqn Ldr. Scott nog in leven is. Het dilemma is 'moordend' voor de Mosquito bemanningen die hun eigen mensen moeten bombarderen. En het feit dat de man van Beth nog leeft, drukt zwaar op de moeilijk acterende McCallum.

Waren de modellen die gebruikt werden in 633 Squadron weinig overtuigend, die in Mosquito Squadron zijn regelrecht van een houtje-touwtje niveau, om tranen van in de ogen te krijgen. Alles rammelt aan de film, de Duitsers in de tv-serie 'Alo-Alo' zijn overtuigender, de Franse verzetstrijders zijn cliché figuren met baretten en stenguns. Zelfs de bossen acteren zonder overtuiging, en als er dan een tank doorheen rolt en deze wordt uitgeschakeld, dan besluit je op dat moment nooit meer een film te gaan bekijken van Oakmont Productions.

Daartegenover staat dat, zeker voor de luchtvaart enthousiasten onder ons, de scènes gefilmd op RAF Bovington zeker de moeite waard zijn, maar het is te weinig om deze film meer te geven dan één van de vijf sterren.

Een later zeer bekend geworden 'Mossie' trad op in Mosquito Squadron, namelijk de T. Mk 3, RR299 ((met de civiele registratie G-ASKH). Na het filmwerk werd deze Mosquito vaak uitgenodigd voor air-shows. Helaas ging het 21 juli 1996 mis bij het vliegveld van Barton, bij Manchester. Er trad een motorstoring op vanwege een niet goed functionerende carburator, en het toestel storte vervolgens neer waarbij piloot Kevin Moorhouse en boordwerktuigkundige Steve Watson het leven lieten. Het was tot die dag de enige nog vliegwaardige Mosquito in de wereld.

Ondanks dat drie Mosquito's werden opgeofferd voor de film 633 Squadron, is het toch ook mede dankzij deze film dat er een aantal bewaard zijn gebleven. Eén van deze kisten is, de TT.35 TA719 (in de film als HT-G 'HJ898') is later geheel terug gerestaureerd in haar 'doelsleep' markeringen en is nu te vinden in het IWM in Duxford.

Veel van de bewaard gebleven Mosquito's zijn afkomstig van 3 Civil Anti-Aircraft Co-operation Unit welke gestationeerd waren op Exeter, in Devon, Engeland. Maar één belangrijk toestel is ook bewaard gebleven, het prototype W4050. Deze is nog steeds te zien in het de Havilland Aircraft Heritage Center ten noorden van Londen, bij Colney, Hertfordshire. Naast dit prototype is er ook de voormalige 'filmster' uit Mosquito Squadron TT.35, TA634 te vinden, in de markeringen van het toestel van Gp Capt. P.C. Pickard zoals het bij 487 Squadron vloog (EG-F). Verder is naast deze twee Mosquito's een derde te bewonderen, de FB.VI, TA122. De romp van dit toestel was tot in de jaren 70 van de vorige eeuw te vinden in de Technische Universiteit van Delft, voor deze het schonken in 1978 aan het museum. Een te restaureren vleugel voor TA122 werd in Israel gevonden.

Wereldwijd zijn zo'n 30 Mosquito's bewaard gebleven, waarvan er verschillende onder restauratie zijn, waaronder nog drie tot vliegwaardig. De meeste zijn de bewonderen in musea, en de Mosquito die vanuit Nederland het best te bezoeken is, is de enige overgebleven NF.30 in Brussel. Deze NF.30 (MB-24) was gebouwd als RK952 in Leavesden en maakte haar eerste vlucht op 22 mei 1945. Op 31 oktober 1951 werd het toestel verkocht als MB-24 aan België, waar het pas in de zomer van 1953 arriveerde. Tegen die tijd waren trouwens de andere 23 Belgische NF.30's al aan de grond gehouden. Maar MB-24 werd ingedeeld bij 10 Squadron als 'ND-N' voor onder andere radar calibraties. In 1956 werd 'ND-N' uitgefasseerd en ging het naar Musée Royal de l'Armee in Brussel.

Een zeer langlopend restauratieproject is de Mosquito NF.II, HJ711, welke tentoon wordt gesteld door het 'Night Fighter Preservation Team' in het Yorkshire Air Museum bij Elvington. Tony Agar begon in 1969 Mosquito onderdelen te verzamelen. In 1972 legde hij de hand op de cockpitsectie van B.XVI, PF498, de staart van TT.35, RS715 (welke na het filmen van Mosquito Squadron gesloopt was op Bovington) en een deel van de vleugels van T.3, VA878. Het toestel is nu min of meer compleet maar verre van gereed. De Mosquito is in de markeringen van 169 Squadron (VI-C) en draagt de naam 'Spirit of Val'.

Statische Mosquito's zijn al mooi om te bekijken, maar vliegwaardige zijn natuurlijk het summum voor de liefhebber. Helaas zijn er maar weinig die vliegen. Vanwege de schaarsheid aan onderdelen, het houten toestel kan slecht tegen temperatuurwisselingen en vochtige omgevingen, moet nagenoeg bijna alles nieuw gemaakt worden. De paar toestellen die nog vliegwaardig te maken zijn (op dit moment nog twee), bestaan uit nieuwe onderdelen of uit meerdere onderdelen van verschillende Mosquito's.

Tot 2012 was er nog maar slechts één 'vlieger', de FB. 26, KA114 welke een complete nieuwe romp heeft en nieuwe vleugels. Vanaf 1948 tot aan 1978 stond het toestel bij een boer te vergaan. Tijdens het transport in april van dat jaar raakte het nog meer beschadigd. In 2000 werd het wrak aangekocht door, de in Amerika gevestigde, Fighter Factory. Deze lieten het geheel restaureren in Nieuw Zeeland, waarna het op 29 september 2012 voor het eerst weer vloog. Ondanks dat het eigenlijk een splinternieuwe Mosquito is, is het geweldig dat er weer één bij is.

Op 16 juni 2014 koos een tweede Mosquito het luchtruim. Deze B.35, de VR796, is eigendom van een particulier, en is gerestaureerd door Victoria Air Maintenance. Het is geschilderd in de kleuren van LR503 'F-for Freddie', welke opereerde bij het 105 Squadron en tijdens een publiciteitvlucht verongelukte in Canada (zie vorige pagina).

GA TERUG

---