Lockheed F-117A
Nighthawk

Op 10 november 1988 werd in het perscentrum van het Pentagon door de staatssecretaris van Defensie, J. Daniel Howard, een foto getoond van een zwart pijlvormige vliegtuig. Het was bewust een iets wazige foto met weinig details. Maar het was op deze dag dat de wereld kennis mocht nemen van een nieuwe aanvalsjager, de F-117 Nighthawk.

De F-117 wordt wereldkundig gemaakt door Daniel Howard.

Op donderdag 17 januari, 1991 was de F-117 het eerste coalitie toestel, na de kruisraketten, dat op zoek ging naar haar doelen in Bagdad. De oorlog tegen Irak, Operation ’Desert Storm’ was begonnen. De wereld mocht zien hoe een 907 kg zware BLU-109 bom via een ventilatieschacht het Irakese hoofdkwartier van de luchtmacht binnendrong en even later explodeerde. De actie was uitgevoerd met twee F-117A’s, de ene straalde het doel aan, de tweede gebruikte het lasersignaal om de ’smartbom’ naar het doel te geleiden. De F-117 was de enige bommenwerper die vrij over geheel Bagdad mocht bewegen, voor de anderen was de intensieve luchtafweer te accuraat en mochten maar beperkt over de hoofdstad vliegen.

(L) Een F-117 scored in de nacht over Bagdad, (R) een F-117 bij daglicht.

De piloten waren geen moment bang geweest om door vijandelijke radar opgepikt te worden. De meeste angst was dat een ’lucky-shot’ doel zou treffen. Maar er zou tijdens de 1300 missies in 1991 geen enkele ’Black Jet’ verloren gaan.

’Skunk Works’ ontwikkelt de F-117

Sinds de jaren vijftig werd al onderzocht hoe vliegtuigen te ontwikkelen die lastig te onderscheppen waren voor radar. Niet alleen de vorm was daarbij van belang, ook het aanbrengen van zogenaamde RAM (Radar Absorberende Materiaal) speelde een grote rol. Veel van de ontwikkelingen werden door Lockheed verwerkt in de SR-71 Blackbird. Dit geheime, ver-zijn-tijd-vooruit, toestel werd gebouwd door de zogenaamde ’Skunk Works’ van Lockheed.

Eén van de twee 'Have Blue' toestellen van Lockheed.

In 1975 werd begonnen om met ’facetteren’ een vliegtuig te bouwen. Dit facetteren moest de aangestraalde radargolven afbuigen en verkleinen. Dankzij het gebruik van computermodellen werd grote vooruitgang geboekt. DAPRA (Defence Advanced Recearch Projects Agency) zag de ontwikkeling belangstellend aan en vroeg om twee aanvalsjagers te bouwen onder de codenaam ’Have Blue’ (waarvan één door Northrop). Dit XST (Experimental Stealth Tactical) project werd gewonnen door Lockheed en er werden twee testvliegtuigen gebouwd. De door General Electric J85 motoren aangedreven ‘Have Blue’ vliegtuigen gingen beide verloren, de eerste al in mei 1978, de tweede in 1980. Ondertussen was het project in de status ‘zwart’ terecht gekomen, uiterst geheim. In november 1978 ging onder de codenaam ’Senior Trent’ van start om de eerste F-117A te ontwikkelen.

In 1979 kreeg een houten F-117 'mock-up' haar vorm.

De ’Have Blue’ werd bijna twee maal zo groot en de naar binnen gerichte kielvlakken werden naar buiten gezet. Onder leiding Ben Rich maakte een energieke groep technici snelle vorderingen. Er werden vijf voorproductie toestellen gebouwd, waarvan de eerste op 18 juli 1981 vanaf Groom Lake het luchtruim koos in handen van testvlieger Hal Farley. De eerste vijf toestellen stonden bekend onder de codenaam Scorpio 1 t/m 5. Het eerste toestel kreeg als enige een grijze en een camouflage kleur.

De eerste vlucht over Groom Lake.

De luchtmacht sprak in het begin over de ’F-19’ om eventuele verwarring te geven, maar het zou uiteindelijk als de F-117A Nighthawk geregistreerd worden, maar de mensen die er mee omgaan noemen het kortweg Black Jet. Het toestel kreeg nog verschillende bijnamen, zoals; Frisbee en Wobblin’ Goblin, dit vanwege de vliegeigenschappen.

Voor de luchtmacht de F-117 openbaar maakte, vloog het alleen in de nachtelijke uren. Het lastige nachtelijke opereren met dit nieuwe vliegtuig eiste op 11 juli 1986 het leven van majoor Ross E. Mulhare toen hij nabij Bakersfield neerstortte. Op 14 oktober 1987 stortte de tweede F-117 neer dat het leven koste van majoor Michael C. Steward. Het oefenen met de F-117 bij nacht vroeg te veel van de piloten, er moest overdag ook gevlogen kunnen worden. Waarschijnlijk om deze reden werd op 10 november 1988 het toestel openbaar gemaakt. Een nieuw woord ging de wereld over; ’Stealth’. Langzaamaan verschenen meer foto’s van dit vreemde hoekige vliegtuig en kwamen meer technische gegevens boven water.

De cockpit van de F-117A.

Zoals de F-117 geconstrueerd is zou het zonder fly-by-wire niet kunnen vliegen. De dubbele kielvlakken in v-stand bewegen onafhankelijk van elkaar. De motorinlaten voor de twee General Electric F404-GE-F1D2’s zijn afgeschermd met roosters, niet om invliegende vogels tegen te houden, maar om radarstralen in af te buigen. De uitlaten zijn 3,65 meter brede uitblaasspleten. De hete gassen worden gekoeld door omgeleide lucht en keramische tegels. Dit alles om zo weinig mogelijke infrarood straling af te geven. Aan de voorzijde van de cockpit is een, achter een zeer fijn gaas, FLIR (Forward Looking Infra-Red) aangebracht in een kleine holle ruimte die door vernuftige hoekige randen ook radarstraling afbuigt. De FLIR houd het doel tijdens het aanvliegen vast. Boven het doel, als de FLIR er geen zicht meer op heeft, neemt een DLIR (Down Looking Infra-Red) het over die onder de romp is aangebracht. De beste operatieomstandigheden zijn droog en warm weer.

De FLIR achter fijn gaas aan de voorzijde.

De eerste actie zag de F-117 in december 1989 toen enkele werden ingezet als ondersteuning tijdens de invasie van de VS in Panama. Er waren zes toestellen opgestegen vanaf hun basis Tonopah, Nevada, maar er zouden maar twee een aanval uitvoeren op een kazerne in Rio Hato.
Op 12 april 1990 werd voor het eerst de F-117 gepresenteerd aan de pers en andere genodigden toen twee toestellen laag over de vliegbasis Nellis scheerden. Na de landing werden de vliegtuigen afgeremd door zwarte parachutes, alvorens ze aan de menigte voorbij taxieden voor een nadere inspectie.

Er waren oorspronkelijk 20 F-117 besteld, maar er werden uiteindelijk 59 afgeleverd en ondergebracht in het nieuwe 37th Tactical Fighter Wing met de staartregistratie ‘ TR‘ (Tonopah Range). Het 37th TFW was samengesteld uit het 415 en 416 Tactical Fighter Squadron en het 417 Tactical Fighter Training Squadron. Na de Golfoorlog in 1991 verhuisde in juni 1992 het 37th TFW naar Holloman AFB in New Mexico. Op Holloman werden de toestellen ondergebracht in de 49th Fighter Wing, bestaande uit het 7, 8 en 9 Fighter Squadron.
In 1999 werden 24 F-117 uitgezonden naar Aviano vliegbasis in Italië en Spangdahlem, Duitsland om de strijd te ondersteunen tijdens de oorlog in Joegoslavië. Hier openden de F-117 de eerste geallieerde luchtaanval tijdens Operation Allied Force op 24 maart 1999.
In 2003 keerden de F-117A’s terug over Bagdad. Twaalf toestellen vielen vanaf 20 maart, tijdens meer dan 100 missies, belangrijke doelen aan om het regime van Hoessein omver te werpen.

Ondanks 'Stealth' toch verschalkt door Servië.

Ondanks dat bewezen is dat de stealth technologie de radar kan omzeilen en de verdedigers tot grote wanhoop drijven is het niet altijd 1-0 voor de F-117. Eind maart 1999 wisten Servische troepen door geluk en waarschijnlijk kleine stukjes info uit radargegevens een F-117 neer te schieten. Het was het eerste vliegtuig dat verloren ging in de eerste vijf dagen dat de NAVO Operation Allied Force werd uitgevoerd. De piloot werd gered en naar Italië terug gebracht.
In september 1997 was ook een F-117 verloren gegaan tijdens een luchtshow over Baltimore. Twee huizen werden verwoest en er vielen enkele lichtgewonden. De piloot wist zich doormiddel van de schietstoel in veiligheid te brengen.

Ondanks dat het 45$ miljoen per stuk kostende toestel geen andere wapens voert dan bommen, wordt de F-117 gezien als een ‘fighter’, omdat het de karakteristieke eigenschappen bezit van een jachtvliegtuig gevlogen door één piloot. Er vliegen nu nog steeds 55 F-117A Nighthawk stealth fighters in de USAF. De F-117A ontvangt onderhoud en up-date doormiddel van een TSPR-contract (Total System Performance Responsibility) bij Lockheed-Martin.

Fabrikant Lockheed
Ontwerper olv. Ben Rich
Gebruik Stealth bommenwerper
Motor 2 x General Electric F404-GE-F1D2
Vermogen 4900-5670 kg (geen na-verbrander)
Spanwijdte 13,21 m
Lengte 20,09 m
Hoogte 3,90 m
Vleugeloppervlakte
Klimvermogen
Gewicht leeg ca. 13.800 kg Geladen ca. 23.814 kg
Snelheid max. 1040 km/u op 3048 m
Plafond
Bereik
Bewapening verschillende tactische geleide bommen tot 2205 kg, bv. de BLU-109B low-level laser-gestuurd , de GBU-10 Paveway II en GBU-27 laser-gestuurde bommen, Raytheon AGM-65 Maverick & AGM-88 HARM air-to-surface raketten
Bemanning 1
Eerste vlucht 18 juli 1981
Aantal gebouwd 59

GA TERUG