Messerschmitt Bf 109
Topscoorder

- Gustav -

Aan het einde van de zomer van 1942 verscheen de Bf 109G, of zoals de Duitse vliegers haar noemde; de Gustav. Waren de eerste voorproductie modellen nog uitgerust met de DB 601E motoren, de machines die daarop volgenden hadden de 1475 pk sterke DB605A. De Bf 109G-1 werd met een drukcabine uitgevoerd. Van deze versie was er ook een Bf 109G-1/Trop die voor het warme stoffige Afrika ontwikkeld werd. Tevens waren de MG 17's vervangen door 13mm MG 131. Aangezien deze machinegeweren grotere sluitstukken hadden, werden er opvallende uitstulpingen op de motorkappen aangebracht, waardoor deze versie al snel de bijnaam Beule (Bult) kreeg.

Een Bf 109G-2 met tropenaanpassingen

Er verschenen verschillende versies van de Gustav, waarvan de Bf 109G-5 een variant was met een DB 605D motor met MW-50 watermethanol vermogensverhoging waardoor de motor tot 1800 pk kon worden 'opgestookt'. Dit alles leidde tot de belangrijkste versie van de Gustav, de Bf 109G-6. Van deze versie werden verschillende subvarianten ontwikkeld, jachtbommenwerpers, verkenners, en de bommenwerpervernietiger de Bf 109G-6/R2. Deze was uitgerust met twee Wgr 210 'Dodel' 21 cm raketten die de RŁstsatz pakketten onder de vleugels vervingen.
De Me 109G-7 werd nooit ontwikkeld. De Bf 109G-8 was een verkenningsjager.

Bf 109G's op de productielijn in Regensburg

De snelste Gustav was de Bf 109G-10, die ontwikkeld was uit de Bf 109G-5/R2. Om de slingerbeweging tijdens de start tegen te gaan werd van de Bf 109G-5/R2 het richtingroer verhoogd en het staartwiel verlengd wat in de productie Bf 109G-10 standaard werd. Verdere opvallende nieuwigheid was de zogenaamde Galland-cockpitkap, een kap met meer stroomlijn. De topsnelheid van deze machine lag rond de 690 km/u op 7400 meter hoogte.

Een Bf 109G-10, van II/JG 2, met de Galland-cockpitkap

De Bf 109G-12 was een trainerversie met een dubbele cockpit. De laatste productie versie was de Bf 109G-14 die lichter gemaakte vaste bewapening had en voorzieningen om kanonnen onder de vleugels te dragen, of bommen of de Wgr 210 raketten. De bepantserde Bf 109G-16 jachtbommenwerper voor lage hoogte ging wel in productie, maar kwam niet meer in actie.

Een Bf 109G-12, de trainerversie

Voor operaties op grote hoogte werd de Bf 109H ontwikkeld, een F-serie toestel met vergrote spanwijdte. Op 10.100 meter lag de snelheid op 750 km/u. Maar door de vleugeltrillingen werd de verdere ontwikkeling stopgezet.

Een Daimler-Benz DB 605 ASCM/DCM voor onder andere de Bf 109K2

De Bf 109K serie was de laatste belangrijke variant. De opgevoerde Daimler-Benz DB 605 ASCM/DCM motoren brachten 2000 pk voort om de Bf 109K2 en de Bf 109K-4 (met drukcabine) met een snelheid van over de 700 km/u voort te stuwen. Had de Bf 109K-4 ťťn 30mm kanon en twee 15mm mitrailleurs, de Bf 109K-6 was uitgerust met drie 30mm kanonnen en twee 15mm mitrailleurs.

Bf 109K-4, WNr334176, van II/JG 3

De laatste echte productiemachines, twee stuks, van de Bf 109K-14 werden nog voor het einde van de oorlog aan het II./JG 52 geleverd. Uitgerust met de DB 605L die de Bf 109K-14 een topsnelheid gaf van 725 km/u zagen deze toestellen in april 1945 naar het schijnt nog beperkte actie.

De Bf 109 voor andere doeleinden

Bf 109E D-IBFD (GH+NT), WNr 1783, als prototype voor de Bf 109T-01
(Let op de vanghaak onder de romp)

Met een productie van meer dan 30.000 Bf 109's, waren er ook voldoende om met deze jager te experimenteren. Ontwikkeld uit de Bf 109E werden er tussen 1939 en 1941 tien toestellen gebouwd als de Bf 109T om als vliegdekschipjager dienst te gaan doen. Hiertoe waren opvouwbare vleugels aangebracht, een remhaak en katapultspoelen. Maar ze werden niet verder ontwikkeld toen de bouw van het vliegdekschip Graf Zeppelin gestaakt werd.

De eerste Mistel combinatie, Bf 109F-4 en een Ju 88A-4, voorjaar 1944

Een opvallend experiment was het plaatsen van een Bf 109 (of een FW 190) via stijlen op een tweemotorige Junkers Ju 88 bommenwerper. De piloot in de jager moest de zogenaamde Beethoven of Mistel combinatie met de onbemande van vier ton explosieven voorziene bommenwerper naar het doel overbrengen.Via een duikvlucht werd dan op het doel aangevlogen, losgekoppeld waarna de bommenwerper te pletter sloeg op het doel. Het idee was een uitvloeisel van een eerder idee om op deze manier zweefvliegtuigen, DSF-230's, met manschappen beladen naar het doel over te brengen, in plaats van een sleepvliegtuig.

De Bf 109 en DSF-230 combinatie

Verschillende bronnen hanteren ook verschillende aantallen gebouwde Bf 109's. Maar over het algemeen wordt geaccepteerd dat het meer dan 30.000 stuks zijn geweest. De meest 'betrouwbare' bron, 'Broken Swastika', van de schrijver Baumbach, geeft de volgende aantallen:

  • 1939: 449
  • 1940: 1667
  • 1941: 2764
  • 1942: 2657
  • 1943: 6013
  • 1944: 12.807
  • 1945: 2798

    Bovenstaande geeft een totaal van 'slechts' 29,155 stuks, maar er zijn bronnen die uiteenlopende aantallen geven, zoals bijvoorbeeld ťťn van 33,675 jagers en 1325 verkenners.

    - Export -

    De Bf 109 werd ook afgenomen door het buitenland. Een grote afnemer was Bulgarije die 19 Bf 109E en 145 Bf 109G's in gebruik nam. Een andere belangrijke koper was het neutrale Zwitserland. Deze hadden 10 Bf 109E en 80 Bf 109G's in dienst. Finland, de meest succesvolle buitenlandse afnemer, had 70 Bf 109G's in dienst. De Finse piloot Lentomestari Eino Juutilainen behaalde 94 overwinningen waarvan 59 in de Gustav. Hongarije maakte gebruik van 3 Bf 109D's, 40 Bf 109E's en 59 Bf 109G's.

    Bf 109G's in Finland

    Licentieproductie van de Bf 109G werd gedaan bij Avia (als de CS199 Mezecs) in Praag en bij IAR te Brasov in RoemeniŽ. Bij Avia werden maar liefst 422 toestellen gebouwd, waaronder 58 twee-zitters en 129 stuks bij Letov. De Tsjechische luchmacht vloog met dit type, maar was weinig geliefd. RoemeniŽ vloog uiteindelijk met 69 Bf 109E's en 70 Bf 109G's. Ook JoegoslaviŽ vloog met de Bf 109E, in totaal 73 stuks. Rusland vloog ook nog enige tijd met 5 Bf 109E's.

    De Bf 109 in Zwitserse dienst

    Er werden ook vijf onbewapende Bf 109E-7's in 1941 naar Japan gestuurd ter evaluatie. De toestellen werden getest door het leger en door Kawasaki, maar de Japanners waren weinig enthousiast over de jager. De DB 601 werd wel geadopteerd en vond haar weg in de Ki-61 Tony.

    Een Bf 109E-7 in Japan

    Het klinkt onwaarschijnlijk maar is waar, IsraŽl gebruikte een aantal door TsjechiŽ gebouwde Bf 109's (CS199 Mezecs) in 1948 in de strijd tegen Egypte. Spanje had reeds na de burgeroorlog de overgebleven Bf 109's overgenomen en ontving later nog eens 15 Bf 109g's. Tijdens de oorlog bouwde Spanje ook in licentie de Bf 109G-2 en gebruikte, door gebrek aan de DB 601 motor, de Hispano-Suiza 12Z 89 motor en kreeg de aanduiding HA-1109-J1L. Met de Hispano-Suiza 12Z 17 kreeg het de aanduiding HA-1109-K1L. Na de oorlog werd door het gebrek aan Spaanse motoren de Rolls-Royce Merlin ingebouwd. De zo ontstane Bf 109's stonden bekend als de Hispano HA 1112-M1L Buchon. Meer hierover staat op de tweede pagina aangaande de speelfilm Battle of Britain.
    En zo is het verhaal rond, begonnen met een Rolls-Royce Kestrel, en geŽindigd met een Rolls-Royce Merlin. Een duidelijkere overwinning voor de Britse industrie op de Duitse is niet aan te geven.

    ex-Battle of Britain film HA-1112 Buchon C.4K-114

    (Canada Aviation and Space Museum)

    Van de bewaard gebleven Bf 109's, zijn de Spaans gebouwde Bf 109G versies, de HAS 1112-M1L Buchon het meest te vinden, zo'n dertig stuks verdeeld over verschillende musea in de wereld, waarvan ongeveer vijf stuk luchtwaardig zijn. Twaalf originele Bf 109E's zijn bewaard gebleven, waarvan ťťn luchtwaardig. Verder zijn er vier Bf 109F en 13 originele Bf 109G's in de wereld te vinden.

    Onderstaande technische gegevens hebben betrekking op de Bf 109E

    Fabrikant Bayerische Flugzeugwerke
    Ontwerper olv. Willy Messerschmitt
    Gebruik Jachtvliegtuig, jachtbommenwerper, jachtverkenner
    Motor Daimler-Benz DB 601N
    Vermogen 1200 pk
    Spanwijdte 9,86 m
    Lengte 8,74 m
    Hoogte 3,40 m
    Vleugeloppervlakte 16,16 m≤
    Klimvermogen 1006 m/p.min.
    Gewicht leeg 2014 kg Geladen 2767 kg
    Snelheid max. 578 km/u op 3749 m
    Plafond 11.125 m
    Bereik 1094 km
    Bewapening Bf 109E-7; 1 x naafkanon MG FF/M 20mm, twee MG 17 7,9mm mitrailleurs in vleugels en twee MG 17's boven de motor
    Bemanning 1
    Eerste vlucht eind mei, 1935
    Aantal gebouwd 30.000+ alle varianten

    Het kantoor van een Messerschmitt Bf 109

    BRONNEN

    Klik op 'Top 50' voor mijn persoonlijke 'best of' militaire vliegtuigen lijst.

    GA TERUG