DE SPEELFILM

De F-14 is waarschijnlijk het beste reclameobject geweest voor de Amerikaanse marine. Nadat het publiek de speelfilm Top Gun met Tom Cruise had gezien, veroorzaakte dit een grote stroom aanmeldingen bij de Navy. Allen hoopten, als Tom Cruise, een 'crackerjack' piloot te worden op de F-14.

In het mei nummer (1983) van het tijdschrift California verscheen een artikel over de gevechtspiloten die een speciale training kregen bij de Fighter Weapon School op de Miramar Naval Air Station, nabij San Diego. Het artikel, van de hand van Ehud Yonay met foto’s van Lt. Com. Charles ‘Heater’ Heatley, had als titel; ‘TOP GUN’ (in de volksmond staat de 'FWS' trouwens bekend als 'Topgun', aan elkaar geschreven). De producers Don Simpson en Jerry Bruckheimer zagen hier een speelfilm in en brachten het idee bij Paramount Pictures. Het scenario werd in handen gegeven van Jim Cash en Jack Epps, Jr. Epps deed de research bij verschillende klassen op Miramar en mocht zelfs mee in de F-14 Tomcat om deze ervaringen te verwerken in het script. Maar het eerste scenario viel niet goed bij de producers en werd geheel herschreven.

Producers Don Simpson en Jerry Bruckheimer en regisseur Tony Scott
(geheel linksachter is nog juist Kelly McGillis te zien)

Het was essentieel dat de producers de medewerking zouden krijgen van de US Navy (de marine van de Verenigde Staten). Deze waren erg bereidwillig, maar eisten invloed op het script. Zo werd de eerste confrontatie met een vijandelijke mogendheid niet in de wateren van Cuba gedaan, maar in onduidelijkere internationale wateren. Ook een crash op het dek van een vliegdekschip werd niet geaccepteerd, en ook de taal moest gekuist. Omdat het niet toegestaan was dat er liefdesrelaties tussen hogere en lagere officieren ontstaan, werd de rol van Kelly McGillis als Charlotte "Charlie" Blackwood van marine instructeur veranderd in een burger instructeur. Zelfs voor die tijd een vrij geëmancipeerde gedachte om een vrouwelijke burger instructeur in een ‘gung-ho’ mannen wereld als die van de Fighter Weapon School te accepteren.

Voor de regie werd Tony Scott aangetrokken en voor de hoofdrol, als Lt. Pete ‘Maverick’ Mitchell, werd Tom Cruise gecontracteerd. Cruise had in eerste instantie geen zin in de film, maar toen hem een $1000.000 werd geboden, was de deal gauw gemaakt. De US Navy maakte verschillende F-14’s vrij van VF-51 (‘Screaming Eagles’), maar Paramount draaide voor de brandstofkosten op, $7,800 per uur en kosten die gemaakt werden als er naast de operationele kosten buiten de tijden van dienstopdrachten werd gewerkt. Naast de F-14’s van de VF-51, zien we ook F-14’s van de VF114 (‘Aardvarks’) en de VF-123 (‘Black Lions’) als deze opereren vanaf de USS Enterprise (CVN-65). Deze laatste twee squadrons deden hun normale routines en Tony Scott legde het vast om te versnijden in de speelfilm.

Regisseur Tony Scott geeft aanwijzingen aan Tom Cruise

Tony Scott wilde graag tegenlicht opnames (tegen het licht in filmen waardoor de activiteit op het vliegdek zwart afsteekt tegen de lucht) van activiteiten op het vliegdek. Tijdens deze opnames draaide het vliegdekschip waardoor het licht zich verplaatste. Scott vroeg de kapitein om het schip weer te draaien. Deze vertelde Scott dat het $25.000 kost om deze manoeuvre uit te voeren. Scott schreef ter plekke een check uit, waarop het schip weer van koers veranderde. En zo kreeg Scott 5 minuten! meer tijd om zijn shots te maken.

'Maverick' jaagt achter een A-4 Skyhawk aan

Het filmen begon in de tweede helft van 1985. Naast het filmen aan boord van de USS Enterprise, werd ook rond Miramar gefilmd en het nu opgeheven Naval Training Centre dat nabij het San Diego vliegveld lag. Natuurlijk vlogen de acteurs niet de vliegtuigen, dit werd gedaan door de marinevliegers zelf. Hiertoe droegen ze de helmen die de acteurs op hun hoofd hadden. De spectaculaire shots welke de vliegtuigen tijdens de vluchten tijdens de ‘Topgun’ training maken, werden gefilmd rond de heuvels van NAS Fallon in Nevada. Er waren camera’s op de grond, maar ook vanuit een Learjet werden opnames gemaakt. Grumman kreeg de opdracht van Paramount Pictures om camera’s aan F-14’s te hangen die naar voren en naar achteren ‘schoten’. Ook in de F-14’werden camera’s gebruikt, maar dan vanuit de hand. De close-up shots van de vliegers in hun cockpits werden in de studio geschoten in secties van cockpits (daarom zie je, als je goed oplet, ook het opvallende dubbele kielvlak van de F-14 niet in die shots).

Tom Cruise, de beste reclame die de US Navy zich kon wensen

Tom Cruise vloog driemaal achterin de F-14 om zichzelf geloofwaardig vertrouwd te maken met de F-14. De piloot, Lloyd ‘Bozo’ Abel, liet hem alle hoeken van de hemel zien, en alleen tijdens de eerste vlucht werd Cruise er ziek van. Maar de andere vluchten waren volgens hem geweldig. Terug op de grond na de laatste vlucht kreeg Cruise te horen dat ze twee maal de geluidssnelheid hadden bereikt,… iets waarvan Cruise zich totaal niet van bewust was geweest.

'Maverick' moet hard werken in zijn 'kantoor'

Een shot geschoten vanuit de cockpit, welke gebruikt zou worden om een zogenaamde ‘flat-spin’ te laten zien, zoals een piloot die ervaart, zou geschoten worden op 16 september 1985 door aerobatic piloot Art Scholl in zijn Pitss S-2. Tijdens de spin van het vliegtuigje, hoorde men Scholl over de radio; ‘I have a problem,… I have a REAL problem’. Korte tijd later crashte het toestel in de oceaan nabij de kust van zuid Californië, en verdween met Scholl naar de bodem. Scholl en zijn vliegtuig werden nooit teruggevonden, waardoor de oorzaak onbekend bleef. ‘Top Gun’ werd opgedragen ter herinnering aan Art Scholl.

Let op,... onderstaande tekst bevat 'spoilers'
(oftewel, het plot van de film)

De film opent al vrij snel met een actie scène wanneer Lt Pete ‘Maverick’ Mitchell (Tom Cruise), met een andere F-14, gevlogen door LT Bill ‘Cougar’ Cortell (John Stockwell) belaagd worden door twee vijandelijke vliegtuigen. Eén van de ‘MiG-28’ jagers (in werkelijkheid een voor de film aangepaste F-5F Tiger II) weet een ‘radar-lock’ op het toestel van ‘Gougar’ te krijgen waarop 'Gougar' helemaal in paniek raakt. 'Maverick’ realiseert zich snel dat de vijandelijke vlieger alleen maar probeert te imponeren en met een gewaagde actie zet ‘Maverick’ deze piloot in zijn hemd. De actie die ‘Maverick’ uitvoert, op zijn kop boven de cockpit van de MiG-28 en die vliegers de 'vinger' geven, is een onmogelijke. De toestellen zo dicht opeen zou direct resulteren in een enorme ‘mid-air collision’.

Zelfs voor de meest ervaren piloot een onmogelijke,
en zeker, extreem gevaarlijke stunt,..*

(* bovenstaande tekening is slechts ter illustratie met soortgelijke vliegtuigen)

De over zijn toeren geraakte ‘Gougar’ wordt door ‘Maverick’ terug begeleid naar ‘Mother’ (de USS Enterprise), waar de toestellen op de laatste druppels brandstof weten te landen. Na de landing levert ‘Gougar’ zijn wings in, hiermee ‘Maverick’ de kans gevende om naar de ‘Top Gun’ Fighter Weapons School op Miramar te gaan, een positie die eigenlijk voor ‘Gougar’ bestemd was. Samen met zijn Radar Intercept Officer (RIO) Nick ‘Goose’ Bradshaw (Anthony Edwards) vertrekt ‘Maverick’ naar Miramar. Daar waar ‘Maverick’ soms onverantwoord als gevechtspiloot zijn werk doet, zo is ‘Goose’ de berekenende en bewust zijnde echtgenoot en vader van een kind. De rode draad in de film is de vraag waarom ‘Maverick’ zijn rol als gevechtspiloot als één groot spel ziet. De achterliggende gedacht zou liggen in het feit dat zijn vader, Duke Mitchell, tijdens de Vietnam oorlog is omgekomen toen zijn Phantom werd neergeschoten. Officieel zou het een fout van Duke zelf zijn geweest, een versie die ‘Maverick’ niet kan accepteren. Hij moet bewijzen dat zijn vader een geweldige piloot was, zelfs beter dan ‘Maverick’, daarom moet hij op het randje vliegen. Daarom is het ook dat de Commander Air Group (CAG) van USS Enterprise, Tom 'Stinger' Jordan (James Tolkan) hem met enige reserve (understatement) naar Miramar laat gaan.

James Tolkan ('Stinger') en Kelly McGillis ('Charlie')

Tijdens de eerste theorieles op de Fighter Weapons School blijkt de instructrice, Charlotte ‘Charlie’ Blackwood (Kelly McGillis), dezelfde te zijn die hij de avond ervoor heeft proberen te versieren. Tijdens de praktijkvluchten toont ‘Maverick’ zijn kunsten, en weet zelfs instructeur Lt.Com. Rick 'Jester' Heatherly te verslaan. Nabij Miramar verzoekt ‘Maverick’ een fly-by,… ondanks dat er een 'negative' antwoord gegeven wordt vanuit de verkeerstoren, buldert de F-14 rakelings langs de toren,… ‘Maverick’ is terug! Maar in de ogen van zijn instructeurs en mede cursisten (vooral Lt. Tom 'Iceman' Kazansky, een rol van Val Kilmer) maakt hij te gewaagde en doldrieste manoeuvres, zonder aan de teamgeest te denken.

Val Kilmer als Lt. Tom 'Iceman' Kazansky

Tijdens één van de volgende oefeningen maakt 'Maverick', onder luid protest van 'Goose', zich los van zijn kompaan, ‘Hollywood’, en gaat solo achter Commander Mike 'Viper' Metcalf (Tom Skerritt) in zijn A-4 Skyhawk aan. ‘Maverick’ weet alle bewegingen van ‘Viper’ bij te benen, maar wordt even later dan toch ‘ge-locked’ door ‘Jester’. Deze heeft kort daarvoor eerst ‘Hollywood' uitgeschakeld en is vervolgens achter ‘Maverick’ aangegaan. Hiermee aantonende dat het om teamwork gaat.

Michael Ironside ('Jester') en Tom Skerritt ('Viper')

Als het programma ten einde loopt, zitten ‘Maverick’ en ‘Iceman’ beide achter ‘Jester’ aan, die een ‘lock’ op zijn doel tracht te krijgen. ‘Iceman’, die in de ogen van ‘Maverick’ in de weg vliegt, breekt zijn aanval af, waarop ‘Maverick’ door de hete jetstraal van ‘Iceman’ vliegt, waarop de motoren een zogenaamde ‘flame out’ krijgen. De F-14 van ‘Maverick’ raakt in een ‘flat-spin’ die hij niet meer onder controle krijgt. Er zit niets anders op dan de schietstoel te gebruiken. ‘Maverick’ komt er goed uit, maar ‘Goose’ raakt de cockpitkap die hem fataal wordt.

... Het 'omslag-punt' in 'Top Gun' ...

Na de dood van ‘Goose’, niet alleen een collega, maar ook een vriend en iemand die ‘Maverick’ beschouwde als de enige familie die hij had, denkt ‘Maverick’ er over zijn wings in te leveren. Ondanks dat de schuld niet bij ‘Maverick’ wordt gelegd, voelt hij zich verantwoordelijk voor de dood van ‘Goose’, en hij verliest zijn beruchte 'Maverick' agressiviteit. Ten einde raad besluit ‘Maverick’ advies in te winnen bij ‘Viper’. ‘Viper’ diende samen met Duke, de vader van ‘Maverick’ in VF-51 in Vietnam. ‘Viper’ onthuld dan de waarheid over zijn vader. Duke zat samen met drie anderen in een gevecht waarbij zijn kist werd getroffen, omdat hij het vuur aantrok, om de andere drie Phantoms te laten wegkomen. De documenten over dit incident waren geheim, vanwege dat de Phantoms op een plek waren waar ze helemaal niet mochten zijn.

Een F-8 Crusader van VF-51 in 1968 wordt zo gelanceerd vanaf de USS Bon Homme Richard
(VF-51 vloog toen dus niet met de F-4 Phantom, zoals beweerd in 'Top Gun')

Bovenstaande heeft een vorm van waarheid. VF-51 opereerde in geheime missies over Laos in 1964 (de vader van ‘Maverick’ zou omgekomen zijn op 5 november 1965). Alleen vloog het squadron toen nog met de F-8 Crusader, en niet met de Phantom (dat was pas in 1971).

De 'Iceman' begroet 'Maverick' bij het examenfeestje

Tijdens het examenfeestje komt het bericht dat ‘Maverick’, ‘Iceman’ en ‘Hollywood’ direct moeten terugkeren naar de USS Enterprise, vanwege een ‘crisis situatie’. Het communicatieschip, de USS Layton, zou vanwege een mankement in vijandelijke water zijn gedreven. Een volstrekt ongeloofwaardige wending in het verhaal. Alsof deze drie vliegers de enige piloten aan boord van de USS Enterprise zijn die een eventuele dreiging zouden kunnen afwenden. Maar de mannen vertrekken hals over kop naar het vliegdekschip. ‘Maverick’ krijgt ‘Merlin’ als RIO mee en fungeert als backup voor ‘Iceman’ en ‘Hollywood’, als de laatste twee F-14’s op zoek gaan naar de vijandelijke MiG jagers. Al snel worden zes MiG’s gevonden en in het gevecht dat volgt, wordt de F-14 van ‘Hollywood’ getroffen, hij en zijn RIO ‘Wolfman’, weten veilig het toestel te verlaten. Hierop vertrekt ‘Maverick’ om ondersteuning te bieden. Maar hij moet alleen, vanwege dat de katapult verdere dienst weigert (wel heel toevallig). ‘Maverick’ is nagenoeg in paniek als er eenzelfde situatie zich voordoet waarbij ‘Goose’ het leven liet. Maar hij herpakt zich, en 'Iceman' en 'Maverick' weten in het verloop van het gevecht maar liefst vier MiG’s neer te schieten en de andere twee weg te jagen. Natuurlijk wordt na deze glansrijke overwinning een lage 'fly-by' gemaakt langs de Enterprise. Terug op de Enterprise besluit ‘Iceman’ de strijdbijl te begraven en zijn respect te tonen voor ‘Maverick’, en het gevecht om wie de witste tanden heeft, barst los,… vrienden voor het leven.

De overwinning wordt gevierd op het dek van de USS Enterprise

Na het redden van de situatie mag ‘Maverick’ elke keuze maken die hij kan bedenken. Hij besluit als instructeur terug te keren naar Miramar. Als laatste wat hij nog aan boord van de Enterprise doet, is het overboord gooien van de identificatie plaatjes (dogtags) van ‘Goose’,…

Natuurlijk moet er een ‘Hollywood-ending’ aan zitten, dus wordt in het cafe waar ‘Maverick’ ooit Charlie tegenkwam, het slot akkoord ingezet met het nummer ‘You lost that Lovin’ Feeling’ dat uit de jukebox opklinkt,… Charlie is er ook en de twee hebben elkaar weer gevonden.

- IT'S A WRAP -

De film had een budget van $ 15.000.000 en de opbrengst was meer dan $ 356,830,600. Tel daarbij de enorme verkoop aan videocassettes bij op en vervolgens de DVD’s. Naast het feit dat het de beste reclamefilm die US Navy zich had kunnen wensen, de aanmeldingen stegen met 500 %, waren ook andere bedrijven erg blij met Top Gun. De zonnebrillen die de vliegers dragen in de film waren van Ray-Ban en hun verkoop steeg met 40 % dankzij de film. Ook de, in de film gedragen, bomberjacks werden een populair veel verkochte jas.

De verkoop van Ray-Ban piloten brillen steeg met 40 % dankzij 'Top Gun'

Naast de goede verkoop van de film was ook de sountrack een enorme hit. Vijf weken lang stond in de na-zomer van 1986 het album in de Verenigde Staten in de Top 200 op nummer 1. De band Berlin, scoorde een wereldhit met ‘You Take My Breath Away’, gecomponeerd door Gorgio Moroder en Tom Whitlock, welke tijdens de Oscar uitreiking als beste originele song werd uitgekozen. Ook Kenny Loggins had een grote hit met ‘Danger Zone’, ook geschreven door het duo Moroder en Whitlock. You've Lost That Lovin' Feelin', het lied van de The Righteous Brothers was het nummer dat luidkeels door het café schalt voor ‘Charlie’ en aan het eind van de film nogmaals uit de jukebox klinkt.

Het originele sountrack album van 'Top Gun'

De kritieken bij het uitkomen van ‘Top Gun’ waren verschillend. Het is ook een lastige film om te beoordelen, want de film moet gesplitst worden in twee, eigenlijk drie stukken, en misschien wel vier stukken. Als actiefilm is het een geweldige film, het is een ‘rollercoaster ride’ als het om de beelden van de wentelende vliegtuigen gaat. Maar, zodra ‘het liefje’ wordt geïntroduceerd, haak je, als je voor het spektakel komt, direct af. Het is er met de haren bijgesleept, om ‘deze’ romance er in te krijgen, maar maakt de film ook op dat punt erg ongeloofwaardig. Het was zelfs zo dat er na de eerste vertoning, er extra scènes bij werden geschoten om toch iets meer ‘diepte’ in de relatie tussen ‘Maverick’ en ‘Charlie’ aan te brengen. Het volgende punt waar vooral landen buiten de Verenigde Staten over vielen was het enorme patriottistische ‘gung-ho’ gedrag van de vliegers. Gelukkig is er dan een acteur als Tom Skerritt (‘Viper’) die onder alle omstandigheden rustig blijft. En, het went op een gegeven moment ook wel weer het jonge honden gedrag van de vliegeniers met hun witte Amerikaanse tanden (daarvoor is het per slot van rekening een Hollywood blockbuster). In ieder geval lanceerde het vooral de carrière van Tom Cruise naar de sterrenstatus. Ook was het voor de producenten gewaagd om MTV vriendelijke muziek achter de beelden te zetten, waarmee de film een document werd uit de jaren 80 van de vorige eeuw. Maar hier hadden de producenten een gouden greep in handen met Tony Scott, de regisseur, want deze had zijn opleiding min of meer aan het maken van muziekclips te danken.

Daarom vier verschillende beoordelingen voor deze film:
Actie: *****
Drama: ****
Romantiek: *
Entertainment: ****

Poster voor 'Top Gun' en de 3D variant

Nu de 3D films tegenwoordig een succes blijken te zijn, werd ook besloten om een 3D versie van ‘Top Gun’ uit te brengen. Als enige land in Europa is de 3D versie te zien geweest in Nederland in het Filmmuseum EyE, te Amsterdam. Tevens is de 3D versie op Blue-Ray te verkrijgen, maar de verwachte effecten blijven ver onder de maat, wat ook te verwachten was van een film die oorspronkelijk niet voor 3D gemaakt was.

'Top Gun' deel 2?

Ook was er sprake van dat er een vervolg op ‘Top Gun’ zou worden gemaakt. Hierin zou dan niet meer de F-14 worden gebruikt, maar de Lockheed Martin F-35 Lightning II, de omstreden Joint Strike Fighter (JSF). Lockheed Martin zou graag meewerken aan deze film, waarschijnlijk in het achterhoofd hebbende om het als propaganda te kunnen verkopen. Want welke natie buiten de VS zit op dit bodemloze project te wachten? In 1996 werden de eerste contracten getekend voor deze opvolger van de F-16, pas tien jaar later, in 2006, kon een eerste proefvlucht worden gemaakt, en nu in 2013 zijn (pas) ruim 50 F-35’s afgeleverd aan de Amerikaanse defensie. De beloofde 'stealth' capaciteit blijkt nu ver onder de maat te zijn,... maar die heb je ook niet nodig als je vijand in grotten woont en niet over high-tech radar beschikt. Om aan enige stealth te kunnen voldoen mag de F-35 alleen interne wapenlast meenemen, en die blijkt dan opeens erg klein te zijn. In 2012 werden pas de eerste bommen geworpen vanuit een F-35. Ook in simulatie gevechten delft de JSF het onderspit tegen de Sukhoi Su-35, en blijkt de (oudere) F-22 beter te voldoen dan de F-35. Zelfs de ‘oude’ F-16 is bijna een minuut sneller tijdens de acceleratie, en kan bijna het dubbele aan G-krachten opvangen, de JSF mag slechts 4.6 G ondergaan voor het uit elkaar valt. Ook was verwacht dat een motorwissel in 2 uur gedaan kon worden, de teller staat nu op 52 uur! De kosten rijzen de pan uit, alleen al de ontwikkelingskosten zijn ongelooflijk hoog, nu al zijn een miljoen manuren extra nodig geweest voor de ontwikkeling fase. De kosten voor de ontwikkeling van de F-35 wordt geschat op ongeveer 45 miljard dollar, hiervan wordt 4.357 miljard bijgedragen door de acht landen, naast de VS, die belangstelling hebben voor het toestel, waaronder Nederland. Het plan (was) om 3100 F-35’s te produceren tot aan 2035, maar dat zou nu zijn teruggebracht naar 2400 stuks met een waarde van 200 miljard dollar. Er is al berekend dat tijdens de verwachte 65 jaar in dienst zijnde F-35 de kosten met minstens 442 miljard dollar zullen worden overschreven.

De makers van 'Mad' magazine kunnen niet wachten op een deel 2,..
(dit nummer verscheen in december 1986 tijdens de eerste 'Top Gun')

Maar terug naar 'Top Gun 2',... Paramount Pictures zag het project niet meer zitten nadat regisseur Tony Scott, die toegezegd had dit deel ook te regisseren, op 19 augustus 2012 zelfmoord pleegde door van de Vincent Thomas Bridge in Los Angeles te springen. Producent Buckheimer heeft in 2013 verklaard dat hij en Tom Cruise nog steeds in een vervolg geloven,... (ik zou dan voor een ander toestel kiezen dan de JSF F-35,... of ze moeten voor een rampenfilm gaan).

Klik hieronder voor enkele spectaculaire
beelden uit 'Top Gun'

'Top Gun' fragmenten

Klik op 'Top 50' voor mijn
persoonlijke 'best of' militaire vliegtuigen lijst.

GA TERUG