Begin jaren zestig was men in Engeland bezig met de ontwikkeling van een geweldig vliegtuig
dat een enorme potentie bezat voor de toekomst, de TSR.2. Helaas mocht het nooit verder ontwikkeld worden
dan enkele prototypes. De kosten rezen de pan uit en de politiek greep in. Onderwijl zocht de NAVO een manier
om de standaardisatie in betere banen te leiden. Engeland, Duitsland en Italië vonden elkaar
om een Multi-Role Combat Aircraft (MRCA) te ontwikkelen. Om alles te stroomlijnen werd in München Panavia
GmbH opgericht om de drie luchtvaartproducenten Bae, MBB en Aeritalia te begeleiden.
Het eerste prototype P01, D9591 (de latere 98 + 04)
Het uitgangspunt voor het nieuw te bouwen vliegtuig was een zeer veelzijdige, een diep penetrerende bommenwerper
(een IDS, Interdictor Strike), aanval over zee en verkenning en in een later stadium als een ADV, (Air Defence Variant),
een vliegtuig als onderscheppingjager en luchtverdediger.
Het overzichtelijke kantoor
Wilde de NAVO graag een standaard in bewapening, met de Tornado lukte dat niet echt. Ieder land wilde toch zijn eigen
voorkeur aan de machine kunnen hangen. De ophangpunten van de Tornado’s in de verschillende landen zijn dan ook
verschillend. De binnenzijde is meer gestroomlijnd. Bij de IDS versie zijn bij alle Tornado’s twee IWKA-Mauser 27mm
kanonnen aangebracht (bij de ADV is er één aangebracht). Verder is de elektronica zo veel mogelijk gelijk gelaten, alleen
de radio en IFF apparatuur verschild per natie. Voor de motor werd een combinatie gevonden in de firma’s MTU (40%),
Rolls-Royce (40%) en FIAT (20%). Deze combinatie leverde de Turbo Union RB.199-34R. Uitgerust met luchtremmen naast het
kielvlak en met straalomkeerders remmen deze de Tornado binnen 370 meter af na de landing (zonder 762 m).
De luchtrem en de RB.199-34R met de straalomkeerders
De productie onderdelen werden verdeeld over de drie landen. Brittannië leverde de voorzijde van de romp en het
staartgedeelte. Duitsland fabriceerde de tussenromp en Italië bouwde de vleugels.
De eerste Tornado die vloog was de Duitse P01, D-9591. Op 14 augustus 1974 koos deze voor het eerst het luchtruim.
Gevolgd op 30 oktober 1974 door de Britse Tornado, de P02, XX946. De Italiaanse machine, de P05, X-586 ging op 5 december
1975 de lucht in.
Het Italiaanse prototype P05, X-586, 5 december 1975
Opvallend kenmerk van de Tornado is natuurlijk de verstelling van de vleugel. Samen met de terreinradar en een
automatische vluchtbesturing raast de Tornado op een hoogte van 75 m op haar doel af. Voor het goed manoeuvreren bij
subsone snelheden staan de vleugels naar voren. Om snel weg te komen met hoge snelheid bewegen de vleugels naar achteren.
Een Tornado van het No. 15 Squadron showed haar verstelbare vleugels
De RAF IDS GR.1 Tornado’s konden twee Hunting JP233 containers onder de romp meenemen. Per houder bevatte het 30 SG 357
kleine bommen die, aan parachutes neergelaten, gaten moesten slaan in start/landingsbanen. Verder bevatte een houder 215 HB
875 mijnen die de herstelploegen moesten hinderen in hun reparatiewerk. Om de aanval precies te kunnen uitvoeren was aan de
onderzijde van de voorromp een Ferranti LRMTS aangebracht. Na de aanval werden de lege containers afgeworpen. Het spreekt
voor zich dat deze missies op lage hoogte extreem gevaarlijk waren voor toestel en bemanning. Luchtafweer van de vijand
werd en wordt gehinderd door allerlei tegenmaatregelen, zoals stoorzenders, anti-radarsneeuw en fakkels
Een RAF Tornado met de JP233
Ook de Duitse Tornado’s konden start/landingsbaan vernietigers dragen in de vorm van de 4600 kg zware MBB-Diehl MW-1
container. In 112 buizen konden verschillende soorten kleine bommen vervoert worden die via de zijkanten afgeschoten werden.
Tegenwoordig worden de JP233 en de MBB-Diehl MW-1 niet meer gebruikt vanwege het verbod
op het inzetten van mijnen.
De Tornado’s van de Duitse Marine
moesten vooral in actie komen tegen schepen en hebben daartoe de beschikking over twee MBB AS-34 Kormoran raketten onder
de romp aangevuld en twee aan de binnenste vleugel ophangpunten, met stoorapparatuur in pylonen aan de buitenste
ophangpunten. De Italiaanse Tornado’s zijn voornamelijk uitgerust met de Duitse wapens.
De verkenner versie, de GR.Mk 1A was voorzien van een 4000 infra-red linescan video systeem onder de neus van de Tornado.
Er werden 14 nieuw gebouwd en 16 stuks uit conversie van de Mk 1.
De GR.Mk 1B werd uitgerust met Sea Eagle raketten tegen oppervlakte schepen.
Op 29 mei 1993 werd de eerste vlucht gemaakt van een Mid-Life update Tornado GR.4. In het zelfde jaar rolde de laatste
Tornado voor de RAF uit de fabriek, een ADV F.Mk 3. In totaal ontving de RAF 228 IDS en 165 ADV Tornado’s.
Een Duitse IDS Tornado
De Duitse luchtmacht ontving 322 IDS Tornado’s waaronder 50 trainers en 112 toestellen voor de marine. Verder nam Duitsland 35 ECR
Tornado’s af, waarmee het totaal voor dat land op 357 kwam.
Italië was goed voor 99 IDS en 16 latere ECR conversies daarvan.
De ECR Tornado
Terwijl de Britse luchtmacht een ADV Tornado ontwikkelde (zie lager) als defensieve jager, bouwde Duitsland samen met
Italië de ECR, de Electronic Combat Reconnaissance versie. Eigenlijk was dit de ultieme Multi-Role Combat Aircraft zoals
de Tornado oorspronkelijk bedoeld was.
Een Duitse ECR Tornado met de HARM onder de romp
De ECR is uitgerust met onder andere de High speed Anti-Radiation Missile (HARM). De ECR Tornado kan zes
taken vervullen; 1. Defensieve aanvalsbommenwerper, 2. Tegenaanval als luchtjager, 3. Slagveld aanvalsbommenwerper, 4.
Nabije steun grondaanvaller, 5. Fotoverkenner en 6. Defensieve onderschepper. De ECR Tornado’s hebben de RB.199 Mk 105
motor die 4400 kg aan stuwdruk geeft. De twee 27mm Mauser kanonnen zijn uit de romp verdwenen bij de ECR.
De Tornado tijdens Desert Storm
De grote vuurdoop voor de Tornado kwam tijdens de eerste Golfoorlog in 1991. De Tornado werd direct ingezet om de start
en landingsbanen van de Irakese luchtmacht uit te schakelen. Hiervoor werd niet alleen de JP233 ingezet, maar ook
clusterbommen. Tijdens deze lage acties gingen zes Tornado’s verloren, waarvan vier binnen de eerste vijf dagen.
Hierbij kwamen vijf piloten om en werden zeven gevangen genomen. Twee overlevenden, piloot John Peters en navigator
John Nichol werden als propaganda getoond op de Irakese TV, nadat zij op 17 januari waren neergehaald, gevangen genomen en gefolderd.
(Links) Peters en Nichol in betere tijden, en in Irakese handen
Britse Tornado’s voerden in totaal 1600 vluchten uit waarbij 4250 bommen werden afgeworpen en 950 raketten afgeschoten.
Met de 1000 ponder Paveway II werden vooral bunkers en vliegtuighangaars aangevallen. Hierbij werd het doel door een andere
Tornado of een Buccaneer aangestraald waarna de Paveway op het doel aanvloog.
36 missies heeft deze Tornado gevlogen
ADV Tornado, de jager
Voor de ’spotters’ en vliegtuigherkenners onder ons is het verschil duidelijk tussen de bommenwerper-versie, de IDS, en de
jager-versie, de ADV, van de Tornado. Hieronder is voor de duidelijkheid het verschil tussen beide toestellen, aan het uiterlijk,
aangegeven.
Zoek de verschillen tussen de IDS en de ADV;
Verlengde romp achter de cockpit
Vleugelwortel meer naar voren
Spitsere neus met AI-24 Foxhunter radar
In Groot-Brittannië waren eind jaren zeventig de verdedigers van het koningrijk, de Lightning en de Phantom, aan
vervanging toe. Er werd getest met de F-16 maar deze had een tekort bereik en niet afdoende wapens en elektronica.
De F-15 werd uitvoeriger getest, maar de ECM was niet toereikend en onvoldoende ‘all-weather’. Ook de F-14 Tomcat
was in de race. Maar deze was veel te duur, net als de bijbehorende Phoenix raketten. Zodoende werd de aandacht in
1973 verlegd op de IDS Tornado om deze aan te passen tot de ADV, de Air Defence Variant.
Een F.Mk 3 toont haar BAe Sky Flash raketten en AIM-9 Sidewinders
Het toestel kreeg onder de romp vier BAe Sky Flash raketten (vergelijkbaar met de Amerikaanse Sparrow). De aanpassingen voor deze
raketten waren nogal rigoureus voor de vormgeving van de Tornado. Het neuswiel moest naar voren, dus werd de romp
achter de cockpit met 54 cm verlengd. Hierdoor ontstond een ruimte die gebruikt werd als extra brandstoftank, waarmee
de inwendige brandstof op 7143 liter kwam. Het bakboord 27mm Mauser kanon verviel in de ADV. Aangezien het zwaartepunt
verlegd werd, werden de vleugelwortels naar voren verlengd. De jagerversie moest ook een andere radar hebben, die doelen
kon opsporen die nog 185 km verwijdert waren. Dit werd de GEC Avionics AI-24 Foxhunter Airborne Interception Radar.
Een IDS Tornado van Saoedië-Arabië komt binnen
De enige buitenlandse afnemer is Saoedië-Arabië, deze 96 IDS en 24 ADV Tornado’s aankocht.
| Fabrikant |
Panavia Aircraft GmbH |
| Ontwerper |
BAe, MBB en Aeritalia |
| Gebruik |
IDS; aanvalsbommenwerper, ADV; all-weather verdedigingsjager |
| Motor |
2 x Turbo-Union RB.199-34R Mk 104 |
| Vermogen |
4808 kg per motor
(8528 kg met na-verbrander) |
| Spanwijdte |
gespreid: 13,91 m, ingetrokken: 8.60 m |
| Lengte |
IDS; 16,72, ADV; 18,08 m |
| Hoogte |
5,95 m |
| Vleugeloppervlakte |
30 m² |
| Klimvermogen |
9144 m/min |
| Gewicht |
leeg |
IDS; 14091 kg, ADV; 14.501 kg |
Geladen |
IDS; 27.216 kg, ADV; 27.987 kg |
| Snelheid
max. |
Mach 2.2 |
| Plafond |
15.240 m+ |
| Bereik |
IDS; 1390 km (op inwendige brandstof), ADV;3600 km |
| Bewapening |
IDS/GR; 2 x 27mm IWKA-Mauser, 2 x Hunting JP 233, Paveway II,
1 x 500 kiloton vertraagde bom, 7 x ALARM raketten, clusterbommen.
ADV/F. Mk 3: 1 x 27mm IWKA-Mauser kanon, 4 x AIM-9 Sidewinder,
4 x BAE Sky Flash |
| Bemanning |
2 |
| Eerste
vlucht |
IDS; 14 augustus 1974, ADV; 9 augustus 1979 |
| Aantal
gebouwd |
alle varianten: 992 incl. 9 prototypes en 6 pre-productie |
Klik op 'Top 50' voor mijn
persoonlijke 'best of' militaire vliegtuigen lijst.
GA TERUG
|