DAS BOOT
DE FILM
over de U-Boot in de 2de Wereldoorlog

Een foto van Lothar-Günther Buchheim genomen aan boord van de U-96 in 1941

Wolfgang Petersen, de regisseur, wilde niet alleen dat de film zo authentiek mogelijk zou zijn, ieder schroefje in de boot diende correct te zijn, maar ook de boodschap moest duidelijk zijn. De ondertitel van ’Das Boot’ was; ‘Eine Reise ans Ende des Verstandes’. De film moest duidelijk een anti-oorlogsfilm zijn. Petersen kon ook niet anders, want het was een geheel Duits project,... Zoals in de latere film 'Saving Private Ryan' van Steven Spielberg, worden we door het verhaal geleid door één individu. Was dat in Saving Private Ryan’ Corporal Upham, een tolk, die onze ogen vertegenwoordigt, in ’Das Boot’ is dat Kriegsberichterstatter Lt. Werner (Buchheim) een rol van Herbert Grönemeyer.

Nummer Zwo (Martin Semmelrogge, links), erste Offizier (Hubertus Bengsch, tweede van links),
Kriegsberichterstatter Werner (Herbert Grönemeyer, midden),
de Chefingenieur (Klaus Wennemann, tweede van rechts)
en Kapitän Hellriegel (Jürgen Prochnow, geheel rechts)

Over de foto hierboven,...; De mannen zijn uitgenodigd aan boord van de 'Weser'. Aangezien alleen de erste Offizier (Hubertus Bengsch) in een uitgaans uniform is verschenen, wordt deze, door de kapitein van de 'Weser', aangezien voor de kapitein van de U-96 en hartelijk ontvangen. Maar de erste Offizier zet de zaak direct recht door Der Alte aan te wijzen.

De mannen blikken over de achtersteven van U-96

Het verhaal van ’Das Boot’ is vrij simpel samen te vatten. De boot U-96 vertrekt vanuit La Rochelle, Frankrijk en begint haar patrouille in de noordelijke wateren van de Atlantische Oceaan. Ook probeert U-96 in de Middellandse Zee door te dringen wat één van de hoogte punten van de film is. Goed beschouwd is er niets dat over de Hollywood top gaat, dit staat voor wat iedere bemanning van een U-Boot, of wat voor duikboot van welke natie dan ook, kon meemaken. Er zijn geen extra verhaal lijnen 'verzonnen' om er een spannende thriller van te maken. Duidelijk komt over dat het lange saaie dagen in een benauwde krappe tube waren met af en toe elektrische hoogspanning en nagelbijtende actie.

Hoogspanning in de machinekamer (links Erwin Leder als Johann)

Ondanks de aanhoudende stress van het leven in een duikboot, was er best wel ruimte voor humor. In alle talen van de wereld houdt humor en ironie de mens gaande. Zo ook in ’Das Boot’. Nu staat Duitsland niet bekend om haar uitgesproken gevoel voor humor. Maar onderstaande dialoog geeft een voorbeeld weer van de sfeer aan boord:
(de roodverlichte torpedoruimte, Bosun komt binnen)
Bosun: ‘STILTE IN DIT BORDEEL!’
(de bemanning zwijgt,…)
Bosun: ‘Slecht nieuws, mannen,…’.
Ario: ‘Wat is er gebeurd?’
Bosun: (kleine pauze) Schalke heeft verloren,… 5-0.
De kans is verkeken om de halve finale te bereiken,…’ (Bosun verdwijnt)
Ario: (smijt een blik tegen de wand) ’Het is toch verdomme niet te geloven,…!'

(Misschien niet het beste voorbeeld van humor uit deze film,... zullen de Duitse makers zeggen,...
maar voor mij wel)

Hoezo,... claustrofobisch,...?

Om het claustrofobische gevoel over te brengen werd besloten daadwerkelijk in de krappe ruimte te filmen. Voor één shot had men een zijwand verwijderd, maar die bewegingsvrijheid gaf de makers geen goed gevoel. Jost Vacano ging daarop over tot het gebruik van een Arriflex die in de hand kon worden gehouden. Hiertoe waren er gyroscopen aangebracht die een stabiel beeld moesten verzorgen. Het was een ‘steadicam’ op kleinere schaal. Met deze camera was het mogelijk door de smalle ruimtes te bewegen en zelfs te rennen. Het shot wat hierdoor ontstond gaf de kijker het idee ook in de boot te zijn. Aangezien de complete set regelmatig rolde en stampte was het niet ondenkbaar dat de cameraman gewond kon raken, deze was dan ook geheel beschermd in gewatteerde kleding.

Jost Vacano met de camera (links Peter Maiwald, ook cameraman)

(Jost Vacano kreeg 180.000 Mark (ongeveer 100.000 €) voor zijn werk aan ’Das Boot’. In 2009 vocht hij zijn beloning aan, want hij vond dat zijn bijdrage aan de film meer verdiende gezien het grote voortdurende succes dat de film over de jaren is gebleven.)

De set van 'Das Boot' is bewaard gebleven in de Bavaria Studio's
(dit is het deel waar de foto hierboven is genomen van cameraman Jost Vacano)

Tijdens zware golfslag was één van de replica’s door midden gebroken. Deze werd weer opgekalefaterd en gebruikt voor de afsluitende scènes in de haven van La Pallice. Terwijl de U-96 in de open sluis lag, naast de overdekte sluisbunker, verschenen er geallieerde jachtbommenwerpers. Om deze shots te maken werden er 200 extra’s ingezet. Franse Harvard's moesten voor jachtbommenwerpers doorgaan en werden voorzien van Engelse merktekens. De 1 miljoen Duitse Marken kostende explosies wierpen haar vruchten af.

Weer een missie volbracht,...

En hier begint de gewetenskwestie voor de kijker. De film is een (Duitse) anti-oorlogsfilm en de makers weten op één of andere manier de kijker te doen vergeten dat we naar de ‘vijand’ kijken. Wij, de kijker, krijgen een sympathie voor deze groep mannen die zoveel ontberingen moesten doorstaan en om dan te moeten aanzien hoe het op het laatst toch nog fout afloopt. En dat is toch de kracht van deze film,… de Duitsers waren de aanstichters die het gevecht aangingen, en het op het einde toch verloren, zoals het hoort.

Bommen exploderen in de haven van La Pallice
(Na het filmen heeft 'Wir bauwen für den Sieg!' nog enige tijd op de sluisbunker gestaan)

De echte U-96 zou nog vele missies varen en pas op 30 maart 1945 door Amerikaanse bommenwerpers in Wilhelmshaven tot zinken worden gebracht. Haar eindscore stond toen op 27 tot zinken gebrachte schepen en vier beschadigde.

Twee Amerikaanse posters voor 'Das Boot'

In 1981 ging ’Das Boot’ in première. Met 25 miljoen Mark was het de duurste film ooit in Duitsland gemaakt. 15 miljoen was alleen al aan de duikboten en andere decors opgegaan. De 145 minuten durende film ging een jaar later, 1982, in Amerika de bioscopen in. Dit was een in het Engels nagesynchroniseerde versie door de acteurs zelf ingesproken. De gehele film was trouwens zonder live geluid gedraaid vanwege de krappe ruimte waarin geschoten was. De omgevinggeluiden, zoals camerageratel, ventilatoren, aggregaten waren te nadrukkelijk aanwezig.

’Das Boot’ werd genomineerd voor zes Oscars, maar mocht er geen één verzilveren. De concurrentie was dat jaar ook niet mis, want ’Tootsie’, ’Ghandi’, ’Sophie’s Choice’ en ’E.T.’ dongen ook mee naar deze prestigieuze prijzen.

Er was zoveel materiaal geschoten voor ’Das Boot’, dat er een zes delige tv-serie van gemaakt kon worden. In 1997 kwam Wolfgang Petersen met de versie die hij altijd voor ogen had, ’Das Boot’-The Director’s Cut. Petersen had de beschikking over meer dan 300.000 meter aan film dat in 350 blikken zat, opgeslagen in de Bavaria Studio’s. Verantwoordelijk voor het opnieuw monteren van deze monsterklus was Hannes Nikel, die ook eerder de 5 uur durende tv-serie had gemonteerd. Maar er kon niet direct begonnen worden aan het her-monteren. Helaas waren de filmspoelen in opslag nat geworden. Tijdens het drogen, zeg maar ‘bakken’ op 50 graden, werd het geluidsspoor aangetast. De gehele soundtrack moest opnieuw minutieus gerestaureerd worden. Klaus Doldinger was de originele componist van de muziek van de film, en gelukkig had hij in zijn archief de complete opnames. Deze konden weer opnieuw aangebracht worden. In ’Das Boot’-The Director’s Cut is meer uitdieping van de karakters die ook in de tv-serie zaten. Op de DVD versie is tevens een zeer korte 'making-of' te vinden.

'Das Boot', de U-96 in betere tijden,... verlaat La Pallice

Klik op de foto hieronder om terug te keren naar de index pagina