TOUR HET SLAGVELD
VAN WALCHEREN
DE STRIJD OM DE SCHELDE IN 1944

Op de komende pagina's kunt u een tour maken door Walcheren die u langs de belangrijkste punten voert waar nog restanten te vinden zijn van de zware strijd die de Geallieerden hier uitvochten.

Wat heeft u nodig? Bent u langere tijd op Walcheren, een goed vervoermiddel is een fiets. Zorg in ieder geval voor een goede kaart, bijvoorbeeld de ANWB Fietskaart Nr. 16, schaal 1:50.000 (1 cm = 500 meter). Voordeel van de fiets is dat u dichter op het te zoeken object kunt komen dan met een auto. Maar een stukje lopen is een goed alternatief als u met de auto gaat. Voordeel van de auto is dat u beter beschermt bent tegen weer en wind. Ook het gebruik van een goed navigatie apparaat als een ‘TomTom’ is eigenlijk onmisbaar. Om het u gemakkelijk te maken zal ik zoveel mogelijk straatnamen en soms GPS coördinaten bij de te zoeken objecten plaatsen. Aan de hand van de route vind u hoe het verloop van de strijd ging. Vanwege de route komt het af en toe voor dat het springen door de tijd is. De route die ik hier aan u aanbied, gaat per auto.

GEEN TOEGANG: Een zware kazemat op privé terrein
(dit is een R 611 aan de Pauluswegelinge, Westkapelle)

Nog een waarschuwing; Heel veel restanten, zoals bunkers en kazematten, die de slopershamer hebben overleefd, liggen op privé gronden. Respecteer deze grondgebieden door niet klakkeloos deze te betreden, laat staan met metaaldetectors te gaan zoeken. Direct na de strijd is er een grote schoonmaak gehouden in het strijdgebied, heel veel Duits beton is verdwenen, waaronder unieke stukken Atlantikwal. Nu, bijna 70 jaar na de strijd begint het besef te leven hoe de loop van een stuk bloederige geschiedenis hier op Walcheren is ontstaan. Op onze tocht komt u langs twee belangrijke museums die de strijd om de Schelde tonen en bezoeken we indrukwekkende kazematten en andere restanten.

Het eerste deel; van Nieuwdorp naar Vlissingen
(foto: Google Earth)

Ons uitgangspunt voor een tour door Walcheren begint bij het Bevrijdingsmuseum Zeeland aan de Coudorp 41 in Nieuwdorp. De openingstijden in het hoogseizoen (vanaf eerste weekend mei tot begin november) is van dinsdag tot en met vrijdag van 13.00 uur tot 17.00 uur en op zaterdag van 10.00 uur tot 17.00 uur (zondags en maandags gesloten). In de winter is het open op woensdagmiddag vanaf 13.00 uur tot 17.00 uur en op zaterdag vanaf 10.00 uur tot 17.00 uur.

Het Bevrijdingsmuseum Zeeland in Nieuwdorp

Het Bevrijdingsmuseum Zeeland is een nagelnieuw museum dat door prinses Margriet in 2009 werd geopend. Het enthousiaste team, onder leiding van Stef, verwelkomt u bij de kassa annex koffiecorner waar enkele vitrines staan waaronder één met recente schenkingen. Als eerste wordt een trap afgedaald naar de kelder (er is ook een lift) waar een kleine bioscoop is ondergebracht. Hier wordt een korte film getoond die zeer professioneel is geregisseerd en kort en bondig aan de hand van archief opnames en korte interview fragmenten ons terug voert naar 1944 (met sprongen naar het heden). Achterin de cinema staan enkele bakken met bodemvondsten, waaronder zeer recente uit de opgravingen gedaan tijdens de reconstructie van de snelweg A58. Vervolgens gaan we weer naar boven voor een zaal met vitrines waarin, aan de hand van een tijdslijn, wordt getoond hoe Nederlandse soldaten hun strijd moesten vechten tegen een modern Duits leger en hoe de Zeeuw de bezetting onderging en vervolgens hoe de Duitsers ook in Zeeland de Atlantikwal inpaste.

Indrukwekkende vitrines in het Bevrijdingsmuseum Zeeland

Op de bovenste verdieping is één zaal geheel gewijd aan de strijd rond de Schelde. Centraal is een groot scherm geplaatst waarop interactief door de bezoeker zelf het verloop van de strijd is te volgen. Dit is ook één van de grote pluspunten van dit museum, de digitale schermen in de zalen met de interactieve vormgeving. De laatste zaal gaat over de naoorlogse soldaat uit Zeeland en met name de Politionele acties in Indonesië. Veel Zeeuwse jongens tekenden in 1944/45 een papier om ten strijde te trekken als Nederlands soldaat (met in de gedachte om tegen de Duitsers te vechten), maar zagen één regeltje over het hoofd,… waar ook ter wereld. En zo moesten verscheidene jongens tegen hun wil vechten in ‘den vreemde’.

Het Bevrijdingsmuseum Zeeland heeft grootse plannen voor de toekomst. Er is een groot stuk grond aangekocht achter het museum waar een buitenpark gecreëerd zal worden met voertuigen en gebouwen. Het is de bedoeling dat dit deel in 2014 (70 jaar na de strijd) geopend wordt.

De anti-tankmuur. Deze is te vinden aan de Nieuwlandseweg, Ritthem

We vervolgen onze tocht naar het eerste object dat ons direct herinnert aan de Duitse bezetter. Ten noordoosten van Ritthem ligt over een lange lengte een betonnen anti-tankmuur. Deze is te vinden aan de Nieuwlandseweg (Gps: 51ş28’08.22” N, 3ş38’46.88” O). Als men met autonavigatie de tocht maakt, dan wordt men vanaf het Bevrijdingsmuseum Zeeland een kort stukje over de N254 gestuurd. Volg de N254 3000 meter en verlaat deze. Op de T-splitsing van de Binnendijk, ga linksaf. Na ongeveer 1000 meter bereikt u Oudedorp, ga hier linksaf de Stelledijk op. Op de T-splitsing weer linksaf de Mortierepolder op. Onder de N254 door (Mortierepolder wordt nu de Koedijk) en dan gelijk linksaf de Trekdijk op. Voor u ziet u dan de Duitse anti-tankmuur die half 1944 werd aangelegd. De overhangende rand moest voorkomen dat tanks, komende vanuit het oosten, hier de dijk over konden klimmen en richting Oost-Souburg en Vlissingen konden oprukken. Aan het begin van de anti-tankmuur kunt u parkeren en de muur bewandelen.

Voorjaar 2011 bij de anti-tankmuur

Keer terug naar het kruispunt Trekdijk-Koedijk en ga rechtsaf. Parallel met de weg (links) aan de overzijde van het veld ziet u de anti-tankmuur lopen. Volg deze weg tot u bij Fort Rammekens uitkomt. Hier is de dijk gebombardeerd door vierenzestig bommenwerpers, westelijk van Fort Rammekens op 7 oktober 1944. Op hetzelfde moment dat de dijk hier werd gebombardeerd, wierpen achtenvijftig bommenwerpers, Lancasters en Mosquitos, 350 ton bommen aan de westzijde van Vlissingen.

Na het bombardement van 7 oktober op de dijk ten oosten van Vlissingen,
stroomt het water het land op (rechts Fort Rammekens)

Het gebied rond Fort Rammekens stond bekend als Stp. (Stützpunkt) Rommel en behoorde tot het ’Verteidigungsbereich (V.B.) Vlissingen' welke de gehele zuidpunt van Walcheren bevatte. Vanaf het parkeerterrein kunt u nu lopende de zeedijk volgen westwaarts. Na enkele honderden meters komt u dan bij het monument dat herinnert aan de dijkdoorbraken en overstromingen (inundaties) hier en aan de westzijde van Vlissingen, de Nolledijk. Nabij het monument is ook nog een deel van een caisson zichtbaar dat hierin afgezonken is in 1946 om het gat te dichten. Keer terug naar het parkeerterrein bij het fort. Op en rond het fort liggen verschillende kleine bunkers, waaronder een Tobruk voor een 8cm mortier.

De R 700 voor een 7.5cm PaK 40 kanon

Vervolg uw weg over de smalle dijk met de slotgracht aan de linkerkant. Na een honderd meter ligt een unieke bunker in de dijk, een R 700 (Gps: 51ş27’20.75” N, 3ş39’12.02” O). Het is, waarschijnlijk, de enige bewaard gebleven van zijn soort gebouwd in de Atlantikwall. Om het silhouet laag te houden werd het normaal 2 meter dikke betonnen dak vervangen voor een stalen afdekplaat van 22 cm dik. De bunker was geďntegreerd in de anti-tankmuur. U zult zien dat voorafgaande aan het type-nummer van een bunker of kazemat, staat de letter 'R', deze staat voor 'Regelbau', de Duitse aanduiding gegeven door de ontwerpers. Vaak stammen deze uit de tijd dat de Westwall werd gebouwd (ook wel Siegfried linie genoemd).

De binnenzijde van de R 700

Deze bunker voor een anti-tankkanon werd pas herontdekt in 1990. Nadat de dijk gebombardeerd was in 1944 vroegen de Nederlandse autoriteiten toestemming aan de Duisters om de Trekdijk te versterken zodat het oostelijk deel van Walcheren droog bleef. Dit werd gehonoreerd, en nadat het kanon verwijderd was, werd de dijk verzwaard en verdween de bunker onder de grond.

De R 502 aan de Rammekensweg bij Ritthem

Vervolg uw weg. Aan de linkerzijde ligt een opslagterrein van de Nederlandse defensie en is niet te betreden. Rij door naar Ritthem.
LET OP: Vlak voor u Ritthem binnenrijdt via de Rammekensweg, ziet u aan de linkerzijde een fraaie bunker (op privé terrein). Dit type, een R 502, was een personeelsbunker voor 20 man. Ten zuiden van Ritthem ligt nog een R 502 en aan de Zandweg is een schuilkelder te vinden (privé). Rij de Zandweg uit westwaarts en ga voor de brug linksaf de Westhoekweg op en richting de dijk. Hou rechts aan op het einde van deze weg en ga de Fort de Ruyterweg op.

Fort De Ruyter met vernield Duits beton

Maak een stop bij Fort De Ruyter. In 1917 werd met de bouw begonnen van dit fort, maar nooit voltooid. De Duitsers hebben hier en daar zware munitiebunkers ingebouwd voor onder andere de luchtdoelbatterij die op de dijk was gepositioneerd (nu geheel verdwenen).

De Nederlandse G-kazemat met stalen koepel
(Foto: Dave Snoeyer)

Op de hoek van de buitenhaven bevond zich het zogenaamde 'Kernwerk'. Hier liggen enkele opvallende overblijfselen, zowel van de Duitse- als de Nederlandse verdediging. De eerste kazemat die men hier tegenkomt is een G-kazemat welke aangelegd werd in 1939 door de Nederlandse defensie voor een zware, watergekoelde M'08/15 Schwarzlose, mitrailleur. Het werd door de Duitsers in de oorlog opgenomen in Panzer Stützpunkt Nettelbeck III.

De laatste M 170 kazemat van de kustbatterij bij Vlissingen
(Foto: Dave Snoeyer)

Direct naast de G-kazemat ligt de imposante en laatst overgebleven M 170 kazemat op Walcheren. Deze kazemat heeft zwaar te lijden gehad onder de bombardementen en beschietingen en het beton draagt dan ook sporen van grote schade.

De mitrailleurbunker Type 114A neu in het 'Kernwerk'.
(Foto: Dave Snoeyer)

Vijftig meter verder naar het westen, ten opzichte van de M 170, ligt de laatst overgebleven mitrailleurbunker, Type 114A neu, met pantserkoepel op Walcheren. Voor de Type 114A ligt nog een Tobruk bunker voor een vlammenwerper.

Op de volgende pagina bezoeken we Vlissingen
'Klik' op de commando hieronder