WAS GETEKEND,...
SPITFIRE
Van schets tot strip

De Spitfire als inspiratie voor tekenaars

De populariteit van de Spitfire komt tot uiting in allerlei vormen; figurerend in boeken, films en ze vullen duizenden pagina's op internet. Een andere belangrijke vorm waarbij de Spitfire tot inspiratie diende en nog steeds dient, is die bij tekenaars en schilders. Vanaf dat de Spitfire in de openbaarheid verscheen, zag iedereen dat het vliegtuig vanuit iedere hoek vroeg om vastgelegd te worden, met een lens of een potlood.

De eerste tekeningen van een Spitfire waren natuurlijk de schetsjes van de ontwerpers in dienst van Supermarine. Een belangrijk aspect van de aantrekkelijkheid van de Spitfire is ongetwijfeld haar elliptische vleugel. Eén van de ontwerpers, Alf Faddy wist Reginald Mitchell, hoofdontwerper bij Supermarine, te overtuigen dat zijn idee, de elliptische vleugel, veel voordelen met zich mee bracht. Het landinggestel had voldoende diepte en de buitenste munitiekist voor het machinegeweer kon beter geplaatst worden, en dat alles zonder verlies in prestaties.
Mitchell ging akkoord, en zo werd van een schets overgegaan tot de technische werktekeningen.

Links; Drawing 30000, Sheet 11, het eerste ontwerp van Alf Faddy
waarin de elliptische vleugel van de Spitfire haar vorm begint te krijgen.
Rechts; Sheet 13 De beroemde vleugel is verder uitgewerkt.
De belangrijkste aanpassing om tot de prachtige vleugel te komen; de hoofdsteun
in de vleugel is niet onder een hoek, maar in één strakke lijn is geplaatst.

De technische tekeningen waren toen voor de doorsnee beschouwer totaal niet interessant. Pas toen de Spitfire van papier tot een toonbaar model werd, kwam haar schoonheid echt naar buiten. Het tonen van de schoonheid aan de buitenwereld werd een opdracht voor 'kunstenaars'. Kunstenaars tussen aanhalingstekens? Ja, want niet iedere afbeelding, toevertrouwt aan papier of doek, was even geslaagd (foto's vallen buiten deze categorie, want er is geen mislukte foto te vinden van een Spitfire).

Hieronder zijn enkele voorbeelden te zien waarin de Spitfire en haar piloot figureren. Van 'vliegtuigherkenning', de eerste cartoonvorm, tot de tegenwoordige hightech tekening, ze zijn hier allen vertegenwoordigd.

Een vliegtuigherkenningsboekje uit 1940

Als oorlogsmachine was het van belang dat iedereen wist hoe een Spitfire er uitzag, vanuit iedere hoek. Hiertoe verschenen verschillende publicaties met foto's en getekende zwarte silhouetten van vliegtuigen. Deze zogenaamde 'Aircraft Identification' boekjes werden onder andere uitgegeven door Temple Press LTD in samenwerking met het tijdschrift 'The Aeroplane'.

De Spitfire Mk I uit het vliegtuigherkenningsboekje.

Buiten de serieuze publicaties verschenen er ook boeken in romanvorm waarin de Spitfire figureerde naast haar piloot, in fictie en non-fictie. Als verzamelaar van alles wat met Spitfires van doen heeft, is het zoeken naar vroege tekeningen in oude boeken en tijdschriften een leuke uitdaging. Eén van die vondsten is hieronder afgebeeld.

'Behind the Spitfires' verscheen in oktober 1941 en was samengesteld,
maar vooral getekend door ene 'RAFF'. De Spitfire en haar personeel
worden in ongeveer 200 kleine cartoons met lichte spot uigebeeld.

Half jaren vijftig van de vorige eeuw verscheen de 'Croydon-vliegtuigserie'. Dit waren drie boekje waarin plaatjes geplakt konden worden die bij de Croydon Virginia sigaretten zaten. In totaal waren er 192 vliegtuigplaatjes waaronder twee van de Spitfire (een Mk IX (plaatje 21) en een Mk IX op drijvers(22), album I). De meeste plaatjes hadden duidelijk een foto's als basis die met de tekenstift en kleurdoos behandeld waren.

Plaatjes 21 en 22 uit de 'Croydon-vliegtuigserie' (album I, 1954)

Niet alleen waren er tekeningen in boeken die apart stonden, zoals 'ter illustratie' of in cartoonvorm. De heldhaftige rol van de Spitfire inspireerde ook menig striptekenaar. In de jaren zestig en zeventig verschenen de zogenaamde 'mini strips', onder klinkende namen als Strijd Classics, Commando Classics, Victoria, Oorlog en Bajonet (de laatste hieronder als voorbeeld afgebeeld).

In deze kleine stripboekjes diende de Tweede Wereldoorlog ter inspiratie, soms op waarheid gebaseerd, maar meestal fictief. (Voor alle duidelijkheid; niet alleen de Tweede Wereldoorlog, maar ook Eerste Wereldoorlog, western- en griezelverhalen, etc. verschenen in deze series). Deze schrijver was ooit in het bezit van een enorme verzameling, maar na een uitleen, nooit meer terug gezien. Nu snuffel ik weer rond en heb al weer een aardige verzameling opgebouwd. Het kleurige kafje van dit soort boekjes was trouwens vaak geen accurate weergave van de inhoud.

Links een kafje waarop een Spitfire een Zeppelin aanvalt!?
In het boekje zelf komt geen Spitfire meer voor,
wel oude dubbeldekkers, want het speelt in de Eerste Wereldoorlog.
Juist dit soort 'foutjes' maken deze boekjes zo charmant.

Sommige van deze boekjes waren niet al te best geïllustreerd, maar soms sprong er één uit en was je 60 cent goed besteed. Zoals bij het boekje No. 344, 'Met Grof Geschut' uit de Victoria reeks. Het kafje belooft wederom een andere inhoud (een stoere vent in burger met een 'Tommygun' en handgranaat bestookt een ontspoorde trein met Duitse soldaten). De binnenzijde daarentegen is gevuld met 64 paginaatjes prachtig tekenwerk, over de strijd tussen twee Spitfire vliegeniers. Het is getekend door een onbekende maker. Want dat is ook een criterium waar deze boekjes schijnbaar aan moeten voldoen, de makers blijven in nevelen gehuld.

De liefde voor de Spitfire van de onbekende tekenaar van 'Met Grof Geschut'
straalt van iedere pagina af. Hierboven en hieronder enkele voorbeelden.

Ook in grotere stripboeken maakte de Spitfire haar opwachting, zoals bijvoorbeeld 'De Slag om Engeland', door Pierre Dupuis uit 1975 (originele titel, 'La Bataille d'Angleterre'). Bestaat de strip grotendeels uit tekeningen van de Hurricane, hier en daar sluipt toch de Spitfire het verhaal binnen. De tekening waar dit artikel mee opent (bovenaan deze pagina), komt uit deze publicatie. Hieronder is het omslag afgebeeld.

Op de volgende pagina meer aandacht voor de grotere strip, met name de 'Biggles' serie. Verder aandacht voor bouwdozen en hun illustraties en bouwplaten. Ook de toekomstige Spitfire krijgt haar aandacht.

Ik zou zeggen, klik op onderstaande tekening
(ook uit het mini-boekje 'Met Grof Geschut')