DE LAATSTE VLUCHT
VAN SPITFIRE F.Mk IXC, BR602

- De Berging van Spitfire Mk IX, BR602 -

Na voorgaande gelezen te hebben, kunt u bij zichzelf afvragen,.. ‘waarom zo’n uitgebreid artikel over één neergestorte Spitfire, ruim 70 jaar geleden?’ Dat is een terechte vraag, want er zijn in de Tweede Wereldoorlog duizenden vliegtuigen ter aarde gestort, en wat maakt deze dan zo speciaal. In dit geval het toeval van vele raakvlakken waarmee een beeld geschapen wordt hoe een dag luchtoorlog er aan toe ging. Bekende namen en eenheden passeerden de revue, en als rode draad een negentien jarige jongen, waarvan ik alleen een naam heb, Dickerson, en een niet al te beste foto. Verder is bekend dat zijn laatste woonplaats St. Asaph in Wales was en zijn huidige rustplaats op de gemeentelijke begraafplaats in Brugge is, aan de Brugs-Kerkhofstraat, Assebroek, op deel 63, rij 1, graf 14. Normaal gesproken had ik mij hier niet zo in verdiept, ware het niet dat het over een bijna gezichtloze piloot ging, en die zo jong het leven liet,...

Het graf van Edgar Dickerson
(Klik voor een vergroting)

Toen de oorlog uitbrak, in september 1939, was Edgar Dickerson zestien jaar, en toen een jaar later de 'Battle of Britain' werd uitgevochten boven zijn hoofd, moet hij de beslissing reeds genomen hebben om vliegenier te worden bij de RAF. Was er een zekere romantiek in de ogen van de jonge Edgar rond de piloten die het Verenigde Koninkrijk hadden gered van een Duits luchtoverwicht en wellicht een invasie, en dat hij daarin zijn steentje ook in wilde bijdragen? Hij zal als drijfveer het vooruitzicht hebben gehad wellicht te kunnen vliegen in een jager die toen al een legende was, de Spitfire. Toen Edgar zijn brevet haalde, en zijn vervolgopleiding afmaakte, werd zijn droom werkelijkheid, hij werd Spitfire piloot, en bij het RAF No. 64 Squadron kreeg hij ook de beschikking over de laatste, en op dat moment, beste versie, de Spitfire Mk IX.

Het logboek van Dickerson, met de training op de AT-6 Harvard in november 1941
(examen op 27 november in AT-6, BL211, plus twee extra solovluchten deze dag)
(Foto:'Luchtoorlog.be')

Deze jonge piloot, nog zo aan het begin van zijn leven, snoerde zich in op maandag 7 september 1942 voor een top-cover missie. Wat ging er in zijn hoofd om, waarschijnlijk vooral hoe hij de instrumenten in de gaten moest houden, luisteren naar zijn leider wat zijn positie in de formatie was, uitkijkende naar die beruchte Duitse jagers waar iedereen het over had, de Fw 190. Druppelsgewijs was er informatie over dit jachtvliegtuig binnengekomen. Opeens was het verschenen, in september 1941, een snel toestel met een stermotor wat de RAF eerst op het verkeerde been zette, omdat men dacht met de Curtiss Hawk 75 of de Franse Bloch 151 van doen te hebben. Op 13 oktober 1941 werd er één op een geschutscamera vastgelegd van een Spitfire, een periode waarin Dickerson nog bezig was aan zijn opleiding tot piloot.

4 mei 1942; Twee camerabeeldjes vanuit een Spitfire Mk Vb (485 Sqn)
waarop Fw 190 van JG 26 onder vuur wordt genomen
(De cockpitkap is reeds afgeworpen, maar het is onbekend of het is gecrasht)

Maar wat de echte prestaties waren van deze mysterieuze jager, dat was gewoon afwachten. De RAF wist niet dat de Duitse piloten in die tijd totaal nog geen vertrouwen hadden in deze jager waarvan de motor snel oververhit raakte, of olieleidingen die scheurden, benzine dampen die lekten in de cockpit, het propellermechanisme dat vaak een eigen leven leidde etc. Het was voldoende voor de piloten om nog niet alles uit de nieuwe Fw 190A-1 te halen. Ook de bewapening van vier MG 17 machinegeweren (2 in de vleugelwortel en 2 op de motor), die als ‘deurklopper’ werden omschreven door de piloten vanwege hun trage mondingsnelheid en twee MG-FF vleugelkanonnen met lage vuursnelheid, waren ontoereikende. Maar al snel was er een verbetering met de komst van de Fw 190A-2 welke een verbeterde BMW 801 C-2 had en de twee vleugelwortel machinegeweren waren vervangen voor twee 20mm MG 151/20E kanonnen.

Fw 190's staan gereed om Geallieerde vliegtuigen op te vangen

Met het steeds maar verbeteren van de Fw 190 ‘Würger’ kregen de Duitse piloten ook meer vertrouwen in het toestel en al snel liepen de verliezen aan Spitfire Mk V’s op, terwijl de Fw 190 maar slecht te verschalken was. De RAF wilde dolgraag eens weten wat deze Duitse jager zo speciaal maakte, en bedacht verschillende manieren om er één te kunnen stelen (plannen die nooit uitgevoerd werden), tot er op 23 juni 1942 een Fw 190A-3 per ongeluk landde op RAF Pembrey, Wales. Gruppenadjutant van III/JG 2 Oberleutnant Armin Faber had zich in de koers vergist en was niet over Het Kanaal, maar over Het Kanaal van Bristol beland, en vervolgens in vijandelijk gebied geland. Hiermee werd zoveel informatie opgedaan, dat deze later door Hawker werd verwerkt in de Tempest. Maar daar zal Dickerson toen niet aan gedacht hebben. Hij hoopte wellicht op een rustige missie, en als er al ‘gevochten’ moest worden, dan hoopte hij er goed uit komen en er weer veel van te leren,… en ja, een overwinning zou leuk meegenomen zijn.

Maar boven het vasteland van Europa ging het opeens enorm mis met de Spitfire van Dickerson. Er was geen mogelijkheid meer om de Engeland te bereiken, laat staan een landing op zee en hopende op redding door de Air-Sea Rescue. Adrenaline nam het over, de cockpitkap werd naar achteren geschoven, de wind rukte aan zijn vliegerhelm. Hij trok de radiokabel en de zuurstofslang los. Vervolgens ontkoppelde Dickerson met één ruk de release beugel van het Sutton harness, de riemen die hem tijdens de vlucht stevig in zijn stoel hadden gehouden. Het gebulder van de luchtstroom sloeg in zijn gezicht toen hij zijn hoofd buiten de cockpit stak,... maar hij moest door, er was geen weg terug. En daar was de jonge vlieger opeens los van zijn vliegtuig, uit een ooghoek heeft hij wellicht zijn Spitfire nog zien duiken,... Hij zocht naar de 'ripcord’ van de parachute om deze te openen,... Het zijde kwam wapperende tot leven,… en toen de schrik rond zijn hart, de stof opende zich niet tot een remmende parachute,… en de grond gierde steeds sneller naar hem toe,...

De berging is begonnen van Spitfire Mk IX,BR602,...
(Foto: Luc Van de Velde)

- 31 augustus 2013 -

71 jaar na de crash van de Spitfire BR602 werden plannen gemaakt om het wrak te bergen. Hiertoe nam de West-Vlaamse archeologische groep Huyghe-Decuypere het initiatief. Het was niet hun eerste project om een vliegtuigwrak te bergen, de eerste was reeds opgegraven in 1997, welke toen een Spitfire Mk Vb (BM261) van No. 313 Squadron betrof. Door de jaren die daarop volgden werden meer wrakken geborgen, zoals in 2009 het zevende vliegtuig, wederom een Spitfire, maar nu een Mk VII (MB800) van No. 41 Squadron (code EB-B). Groep Huyghe-Decuypere kreeg voor de berging van BR602 assistentie van de archeologen van Raakvlak Brugge. De Provincie West-Vlaanderen, het Agentschap Onroerend Erfgoed, ANB en DOVO stonden welwillend tegenover de berging. Er werd een dieptedetectie gedaan welke duidelijk liet zien dat er nog heel veel materiaal in de grond aanwezig was.

Op 31 augustus 2013 werd in alle vroegte begonnen met de locatie af te zetten, en het uit te graven gebied gemarkeerd. Al snel werd duidelijk dat de Spitfire van Dickerson met enorme snelheid ter aarde was gestort. De grond, voornamelijk zand, had niet meegegeven, en het toestel was in duizenden fragmenten uit elkaar gespat. Ondanks de remmende factor van het zand, waren zwaardere delen meters diep de aarde binnengedrongen. Met de vondst van een identificatieplaatje werd het vermoeden bevestigd, de Spitfire Mk IX, BR602 was gevonden! Tijdens het schoonmaken van de vele stukken verwrongen aluminium, werd geconstateerd dat deze zwart geblakerd waren door brand. Een Spitfire Mk IX kon standaard brandstof mee nemen voor 2 uur vliegen. Dickerson had ongeveer een kleine 40 minuten gevlogen, dus de tanks waren nog goed gevuld, en een klein vonkje bij impact was voldoende om de brandstof tot ontbranding te brengen. Of was brand aan boord de reden geweest voor Dickerson om voortijdig zijn Spitfire te verlaten? Vuur veroorzaakt rook, en dat trekt een opvallend spoor door de lucht tot aan de impact, waardoor een eventuele verantwoordelijke ‘schutter’ het toestel makkelijker kan volgen en claimen (wat niet gebeurd is, dus brandde het waarschijnlijk niet terwijl het neerstorte).

Mario (DOVO), een getuige van de crash en Luc Van de Velde
(Foto: Luc Van de Velde)

Enter Luc Van de Velde. 15 juni 2010 ontving ik voor het eerst een mail van Luc, die verhaalde over zijn bezoek aan Normandië. Luc, een ‘medic’ (hospik) bij het Belgische leger had een emotionele reis gemaakt in die streek en moest dit beslist even delen met mij. Wetende van mijn ‘passie’ voor de Supermarine Spitfire, ontving ik twee maanden later foto’s van een, door Luc aangeschafte, control column met spadegrip van (wat Luc dacht) uit een Hurricane. En zo rolden met enige regelmaat de mails binnen, en hield Luc mij op de hoogte van zijn hobby.

De 'primerpomp' is gevonden,... en opgepoetst,...
(Foto's: (links) Luc Van de Velde, (rechts) De Cuypere)

Luc is als hulpverlener aangesloten bij de groep Huyghe-Decuypere, en was ook op 31 augustus 2013 in alle vroegte aanwezig om de berging van BR602 mee te maken. Samen met zijn kameraad Mario, van de 'Dienst voor Opruiming en Vernietiging van Ontploffingstuigen' (DOVO) waren ze al voor het ochtendgloren op de locatie, het Tillegembos te Sint-Michiels, Brugge. Mario was aanwezig om eventuele opduikende munitie en boordwapens veilig te stellen. Luc had ter plekke een tent waarin hij zijn medisch materiaal in opstelde. Tijdens de berging bleef Luc op gepaste afstand om niemand in de weg te lopen. Na korte tijd werden de eerste stukken naar de oppervlakte gehaald en verwijderd van de crashplaats en overgebracht naar een team dat deze aan een onderzoek onderwierp en met de nodige voorzichtigheid reinigde, filmde en fotografeerde.

Alle stukjes en brokjes werden keurig uitgelegd voor rubricering
(Foto: Luc Van de Velde)

Vanaf ongeveer 80 centimeter diepte werden de eerste brokstukken gevonden van wat ooit tot de romp behoorde. Toen wel duidelijk werd dat er weinig meer van de romp naar boven kwam, werd de aandacht verlegd naar de vleugels, en de bewapening die hierin zat, de twee Hispano 20mm kanonnen en de vier 0.303 machinegeweren. De kraanmachinist schraapte voorzichtig steeds dieper de aarde in, tot het eerste kanon op ongeveer 5 meter diepte zich prijs gaf. De hoek waaronder dit wapen in de grond stak, tussen de 60 à 65 graden, lijkt het erop dat de Spitfire vrij steil is gecrasht. De kanonnen waren uit hun ophanging gerukt door de plotselinge stop in de versnelling en verder voortgestuwd de aarde in.

Eén van de twee 20mm kanonnen is geborgen en wordt onderzocht
(Luc Van de Velde, in groene overall, kijkt met belangstelling toe)
(Foto: Tom Brinckman - 'Hangar Flying')

Mario (DOVO): 'Van de vier 0.303 Browning machinegeweren werd er helemaal niets teruggevonden, slechts enkele kogels zagen het daglicht. De twee Hispano de Suza kanonnen kwamen tevoorschijn op een diepte van 5 à 6m en werden heel voorzichtig uit de grond getrokken, tijdens het reinigen bleek dat er in de kamers van de kanonnen nog projectielen zaten, beide werden afgevoerd naar de ontmijningsdienst en deskundig ontmanteld door middel van het WAS (water abrasive cutting system), het bleek om AP (armour piercing), Ball (stalen top) en HE(high explosive-incendary) munitie te gaan, de gevonden projectielen werden vernietigd'.

Klus geklaard en 'Job Well Done'
(Foto: Tom Brinckman - 'Hangar Flying')

De archelogen kwamen na het bergen van Spitfre BR602 in contact met een achterneef van Edgar Dickerson. Deze was tijdens het zoeken op het internet over Edgar terecht gekomen bij site over de berging. Op 22 augustus 2015, twee jaar na de berging, werd een herinneringsbord geplaatst op de plek waar Spitfire Mk IX, BR602 crashte. Eregast bij de onthulling was de achterneef Robert Dickerson.


Het door Luc Van de Velde geschonken stukje Spitfire Mk IX, BR602

In 2014 beloofde Luc mij een paar stukjes Spitfire BR602 te overhandigen als wij naar Normandië zouden gaan (in die periode was ik gids op een touringcar die een rondreis verzorgde naar de landingstranden). Helaas viel de ontmoeting in het water, maar het mailcontact bleef. Eind december 2016 besloot Luc dat er een stukje Spitfire nu maar eens naar die gepassioneerde Spitfire snuiter in Nederland moest gaan. Het toezeggen was al voldoende om op vooronderzoek te gaan, want er zat wellicht een webpagina in het hele verhaal van de berging van het toestel. Het stukje Spit arriveerde per post, en kon ik Luc reeds mededelen dat het niet bij één pagina zou blijven,… het was heel erg interessant wat ik allemaal tegen kwam. Wat oorspronkelijk één pagina zou worden, werden uiteindelijk de voorgaande pagina's.

Detail van de nummers op de strip, plus opvallende stempeltjes

Het verwrongen stukje aluminium bestaat uit twee delen. Een dun stukje verfrommelde plaat, plus een strip van ongeveer 200mm lang en 13mm breed welke nog met één klinknagel is verbonden met het stukje verkreukeld plaat. Aan de onderzijde van de strip staan de letters 'WA' welke er op wijzen dat de BR602 gebouwd is bij Westland (waar de '64' betrekking op heeft, is voor mij (nog) onduidelijk, naar mijn mening een 'branch' van Westland). Oorspronkelijk was deze Spitfire uit de vijfde order (van 24 oktober 1940) voor 1100 Mk IA/IB's. Dit verklaart het 300.08 nummer. De Spitfire Mk I was oorspronkelijk Supermarine Type 300. Uit deze order zouden door Westland 73 Mk IXC gebouwd worden tussen februari en november 1942 (de overige Spitfires uit deze order waren PR.IV, F.VB, F.VC, F.VI en twee HF.VII). De .08 toevoeging zou betrekking hebben op de 'bottom outer main planes', oftewel 'onderzijde buitenste deel vleugels'. Het nummer #3845 is ook in nevelen gehuld. Mocht U het antwoord weten, laat het mij weten ('contact' onder aan de pagina).
Voorgaande zou niet mogelijk zijn geweest zonder de enthousiaste aanmoediging door Luc Van de Velde.
Waarvoor mijn hartelijke dank aan Luc!

Pieter Jutte, 2017


De plek van de crash toont nog steeds de sporen,...

Op vrijdag 14 september 2018 was ik eindelijk in de gelegenheid het graf van Edward Dickerson te bezoeken. Samen met Luc Van de Velde heb ik toen de begraafplaats bezocht en de crash site. Een foto van de grafsteen is bovenaan deze pagina geplaatst. De crash plek is nog duidelijk te onderscheiden. Na de oorlog zijn er bomen en struiken in dit gebied gegroeid, en is er een compleet bos ontstaan, behalve op de plaatst waar de Spitfire de grond in sloeg,...


Zusterschip Mk IX, BR601 vliegwaardig!

Spitfire Mk IXC, BR601, Biggin Hill, 6 september 2016
(Foto: Andy Patsalides)

Terwijl ik met deze pagina’s bezig was, kwam er bericht, via Flypast Magazine, dat Spitfire Mk IX, BR601 op 31 augustus 2016 haar eerste vlucht na een langdurige restauratie vanaf Biggin Hill had gemaakt. Het lot had hier duidelijk een hand in, want er was wederom een raakvlak met dit hele verhaal over BR602. Ook dit toestel zat in de eerste batch welke aan No. 64 Squadron werd geleverd op 11 juli 1942, waar het de code ‘SH-F’ ontving. Op 3 oktober 1942 wist Sqn Ldr F.A.O ‘Tony’ Gaze DFC een Fw 190 te onderscheppen, 12km ten oosten van Duinkerken, en beschadigde deze met kort salvo van zijn boordwapens. Ook de Belgische Flying Officer ‘Mike’ Donnet vloog met de BR601, toen deze op 15 oktober tijdens een ‘Circus’ missie naar Le Havre dekking gaf aan 12 Douglas Bostons. Op 21 oktober 1942 plofte een band van BR601 waarbij het toestel door het landinggestel zakte en de vleugels beschadigde. Het betekende het einde van de carrière van BR601 bij 64 Squadron. Na reparatie stroomde BR601 door verschillende squadrons om uiteindelijk te eindigen op 22 augustus 1945 bij 33 MU voor opslag. In 1948 werd BR601 aangewezen voor aankoop door de Zuid-Afrikaanse luchtmacht (SAAF), waar het de code 5631 ontving. Hier vloog het niet echt schade vrij, en na een aantal incidenten werd besloten het van de hand te doen. Op 10 maart 1955 nam voormalige SAAF piloot Harold Barnett haar over. Ontdaan van de vleugels wachtte het op de complete sloop. Maar BR601 werd gered door de restaurateurs Larry Barnett en Alan Lurie, toen deze begonnen aan de restauratie van Mk IX, MA793. Ze mochten BR601 lenen, als ze deze ook weer van vleugels zouden voorzien en als static zouden opknappen. Eén vleugel werd gebruikt van 5620 en een andere van een onbekende Spitfire. De Merlin motor werd verwijderd net als het landingsgestel, en BR601 werd op een paal geplaatst bij de sloperij van Barnett in Salt River bij Kaapstad.

Spitfire Mk IXC, BR601 met valse markeringen in Kaapstad
(Foto: Mike Whitaker)

In 1986 werd ze weer van de paal gehaald om op 31 oktober aangekocht te worden door Doug Arnold, voor £70.000. Na de dood van Arnold, in 1992, begon een omzwerving voor BR601 om uiteindelijk in New Zealand op te duiken voor restauratie tot vliegwaardig. Aangekocht door de Amerikaan Jeff Thomas, ontving het de VS burger registratie N601FF. In 2009 kocht Peter Monk BR601 en verviel de registratie N601FF weer op 29 augustus 2013. De staart en vleugels moesten herbouwd worden, want deze waren gebruikt voor de restauratie van twee-zitter Mk IX, MH367 eind jaren negentig van de vorige eeuw.
(Weer een raakvlak: Deze MH367 vliegt in New Zealand in de code van Wing Commander Colin Gray, de piloot die waarschijnlijk verantwoordelijk is voor het afschrijven van BR601 bij het No. 64 Squadron toen de band plofte en het toestel beschadigd raakte).
Op 15 februari 2016 ontving BR601 de Britse registratie G-CIYF. De Spitfire kreeg weer de eerste oorspronkelijke codering van het 64 Squadron, 'SH-F'. Voorzien van een nieuw gerestaureerde Merlin 66, maakte BR601 op 31 augustus 2016 een eerste vlucht. Op den duur zal BR601 naar de Verenigde Staten verdwijnen, waar het ondergebracht wordt bij de Collings Foundation in Stow, Massachusetts.

Met dank aan Gordon Riley, Flypast Magazine, februari 2017


Bronnen:
’Spitfire, The History’, E. Morgan en E. Shacklady, Key Publishing Ltd (ISBN 0 946219 10 9).
'Spitfire', Steward Wilson, Aerospace Publications Pty Ltd ( ISBN 1 875671 45 5)
Flypast Magazine, Februari 2017, (over BR601) Key Publishing Ltd
Onderstaande werken van uitgeverij Osprey werden ook geraadpleegd.

Verder werd gebruikt gemaakt van eigen werk uit www.strijdbewijs.nl

ANDERE WEBPAGINA'S:

'British Flying Training Schools' ww 'RAF 64 Squadron'
'Jagdgeschwader 1' wwwwwwww 'Jagdgeschwader 26'
'97th Bomb Group' wwwwwwwww '301st Bomb Group'
'Bofors in 't Park' wwwwwwwwwwww 'Luchtoorlog.be'
'Groep Huyghe-Decuypere' wwwwwww 'Hangar Flying'

Meer over de Vickers-Supermarine Spitfire:
KLIK HIER


VOOR CONTACT EN FEEDBACK AAN DE SCHRIJVER PIETER JUTTE
KLIK HIER

GA TERUG