Bij binnenkomst, na een wandeling van zo’n 500 meter, mag u kiezen wat u eerst wilt bezoeken, of het documentatiecentrum, of de hal met voertuigen. Wilt u veel achtergrond informatie, trek dan een uur uit voor het linkerdeel, het documentatiedeel. Bent u vooral geïnteresseerd in tanks, kanonnen, voertuigen en dergelijke, dan is de hal met de ‘hardware’ een besliste must! Als museale verzameling van voertuigen uit de Tweede Wereldoorlog is het waarschijnlijk de allergrootste verzameling van Nederland.

Om één en andere aanschouwelijk te maken, hoe het was om in een bommenwerper te zitten, is er een simulator, de ‘Blockbuster’ welke vooral de jeugd moet aanspreken. Als vliegenier ‘ervaart men de sensatie’ van het bombarderen, waarna het perspectief verplaatst naar de uiteengeslagen stad en de schuilkelder,… De boodschap is dat onschuldige burgers slachtoffer worden in oorlogen, tot op heden.

Heel veel grote foto’s en posters aan de muur, in grote vitrines soms een enkel voorwerp, alles ruim opgezet en overzichtelijk, maar ook in kleine hoekjes, kleine tastbare objecten die de emotie opschudden,… Persoonlijk vond ik de zaken in het achterste deel van de eerste zaal, over Leen Timp (de latere echtgenoot van TV presentatrice Mies Bouwman) erg indrukwekkend. Hij was een goed fotograaf die veel historische foto’s schoot, voor de illegale fotodienst van de Binnenlandse Fotodienst. Direct na de bevrijding trad hij toe aan de legerfilmdienst en schoot rollen vol van de festiviteiten rond de bevrijding (helaas zijn de films later verloren gegaan). Verschillende persoonlijke papieren, waaronder een soort van in de haast gemaakte Perskaart voor de Legerfilmdienst, gedateerd op 29 april 1945, liggen naast zijn Leica fototoestel in een vitrine.

Sommige Nederlanders wilden het Verzet tegen de Duitsers liefst vanuit Engeland uitvoeren. Daar kon men zich aansluiten bij de RAF, de marine, of het leger, of als ‘geheim agent’ het Verzet in Nederland ondersteunen. Maar om de Noordzee over te steken, moest men een boot nemen (een enkeling wist met een vliegtuig de overzijde te bereiken). In 1964 kreeg het museum de Engelandvaarders vlet ‘Yvette’ in het bezit. Dit is een goed voorbeeld in wat voor scheepjes men de oversteek waagde. In 1992 is de vlet geheel nagekeken en authentieker gemaakt. Op 29 april 1943 waagden vier Delftse studenten, waaronder studente Yvette Bartlema (waarnaar de vlet is vernoemd), en een verzetsman. Op 2 mei werden de opvarenden opgepikt in de monding van de Theems. Na de oorlog werd de vlet nog gebruikt tijdens de watersnoodramp, in 1953, in Zeeland.

Naast veel zaken van het Verzet, zijn er ook opvallend veel objecten aangaande de NSB, de Nationaal Socialistische Bond, zoals propaganda posters en foto's. Op een filmfragment is te horen dat de leider van de NSB, Anton Mussert het niet snapt dat hij als ‘landverrader’ wordt aangemerkt, omdat hij juist het ‘allerbeste met Nederland op had’,… (het verkwanselen aan de Duitse bezetter). Toch blijven de tastbare zaken, zoals van de Ondergrondse, de radiozenders overgebracht door ‘geheim agenten’ vanuit Engeland het meest tot de verbeelding spreken, maar ook de kleine zelfgemaakt, soms door handige jonge jongens, van radiootjes om te proberen Radio Oranje vanuit Londen te ontvangen.

Langzaam scharrelt men zo door het documentatie centrum, en dan opeens staat men oog in oog met de gruwelen van de vervolging van Joden en andere ongewenste personen die in concentratiekampen werden gepropt, en vaak verder werden afgevoerd naar de vernietigingskampen. Enkele indrukwekkende attributen zijn in de tentoonstelling opgenomen, zoals het bekende 'streepjes pak' dat de gevangenen droegen in de Duitse kampen. In een donker hoekje hangt een klein luguber object, een stukje verwijderd huid waarop het getatoeëerde registratienummer, aangebracht in Dachau, staat. Persoonlijk vond ik één van de meest indrukwekkende objecten in de Holocaust tentoonstelling, één van de zogenaamde Sterbebücher uit het vernietigingskamp Auschwitz. In deze boeken werd de doodsoorzaak opgetekend van de gevangenen in het kamp.

Iedereen kent Anton Pieck, als tekenaar en als de oprichter van 'De Efteling', maar weinigen kennen zijn tweelingbroer, Henri. Ook Henri was een geweldige tekenaar. In Overloon hangen verschillende werken van hem. Er hangen enkele tekeningen van de verwoestingen van onder andere Rotterdam na het bombardement in 1940. In 1941 verdween Henri Pieck naar het concentratiekamp Buchenwald. Nadat hij terugkeerde uit deze hel, maakte Henri een aantal tekeningen die de horror weergeven van het kampleven,...

Aan het einde van de Holocaust tentoonstelling is er een stilte centrum ingericht, de chapelle ardente, een plek ter overdenking. U keert vervolgens min of meer terug via de oorspronkelijke route. Let even op de ruimte (de voormalige oude entree) waarin nu een grote tentoonstelling ruimte is over de Duitse paratroeper, de Fallschirmjäger. Deze is te vinden na de eerste tentoonstellingsruimte, als u die verlaat, linksaf. Heeft u deze gemist, ga dan op de terugweg vanuit de tentoonstelling ‘de opkomst van het Duitse Derde Rijk’’, helemaal rechtdoor en dan linksaf.