AVRO LANCASTER
VAN STRIJD NAAR VREDE

Zeven maal de DFM
(Distinguished Flying Medal)

Het is even na middernacht op 25 september, 1942, als Lancaster R5724 (QR-F) van het 61 Squadron de Deense grens passeert nadat ze in de Baltische zee haar mijnen heeft gedropt. Om 21.00 uur de vorige avond waren ze vertrokken vanaf RAF Syerston met Flight Sergeant Paul Campbell als gezagvoerder, die zijn 24ste missie zou vliegen, deze maal een 'Gardening' sortie. De 'vegetables' werden op de afgesproken plaats afgeworpen.

Op 1800 meter hoogte vliegen ze over de Deense stad Viborg als twee granaten van luchtafweer in de R5724 slaan. De eerste granaat raakt de achterzijde van het bommenruim en veroorzaakt een brand die lichtkogels tot ontbranding brengen. De tweede knalt bijna gelijktijdig in de neus van de Lancaster waarop verscheidene ruiten uit de cockpit vliegen, behalve de voorruiten. De bommenrichter, sergeant Bunclark wordt naar achteren geslagen tot voorbij piloot Campbell, de tweede piloot, sergeant Gunnell, vliegt over de vloer richting de navigator sergeant Corbett. Beide piloten, de bommenrichter, de navigator en de marconist sergeant Coakley lopen brandwonden aan het gezicht op.

Lancaster R5724 zwaar getroffen in de cockpitsectie.

Met de Lancaster geheel gevuld met een verstikkende rook, en een bulderende wind door romp probeert de piloot haar in bedwang te houden. Twee Duitse jagers duiken op haar neer en vuren uit kanonnen en machinegeweren. Kanonvuur treft de achterste geschutskoepel en verwond sergeant Thompson, ook de koepel op de romp wordt getroffen, waarop sergeant Sydney Smith door exploderende munitie brandwonden oploopt. Het toestel raakt overtrokken en valt 600 meter naar beneden voor piloot Campbell haar weer in zijn macht krijgt en in een wolk weet te duiken. In de romp is de brand aan het uitbreiden en meer munitie explodeert door de hitte. De staartschutter Thompson heeft zijn been gebroken en kan niet uit zijn koepel komen. Smith komt uit de rugkoepel en slaat met zijn vliegeniersjas in de vlammen om deze te doven, hij wordt zo wanhopig dat hij op een gegeven moment zelfs zijn hele lichaam in de strijd rolt over het vuur. Hij krijgt hulp van bommenrichter Bunclark en navigator Corbett waarop Smith ruimte krijgt om zich naar achteren te banen en de staartschutter te bevrijden.

De verbrande romp van Lancaster R5724
(met de rugkoepel waar Sidney Smith zijn plek had)

Er wordt nog een laatste brandblusser gevonden die het ergste vuur onder controle krijgt, al blijft de brand smeulen voor de rest van de vlucht. De gebroken cockpit en neus jaagt een bulderende storm door de romp die alle navigatiekaarten en logboeken uit de Lancaster blaast. Marconist Coakley roept gelijk de basis op en zend een SOS uit. Vanaf de basis krijgt hij coördinaten die de piloot de Noordzee moeten over begeleiden. Tweede piloot Gunnell bedient de brandstoftoevoer en de motoren en neemt dan de volgende twee uren de besturing over van de verkleumde Campbell. Deze neemt voor de landing zijn positie weer in, ook omdat Gunnell uitgeput is. Zoeklichten van Wittering is een welkom waar de bemanning op zat te wachten. Maar waar ze niet op zitten te wachten is de constatering dat het hydraulische systeem niet meer werkt, het landingsgestel blijft ingetrokken en een buiklanding is de enige optie nu er door de brand ook geen parachutes zijn gespaard om de bemanning te laten springen. Als de landing wordt ingezet ontfermt Sydney Smith zich over de staartschutter door hem met zijn lichaam te beschermen, ondanks zijn eigen verwondingen. Campbell maakt een perfecte landing.

De beschadigde binnenzijde van de Lancaster

De volgende dag blijkt pas de werkelijke schade. Bij daglicht is iedereen verbaast dat deze Lancaster terug is gekeerd. Binnen enkele dagen wordt aan alle zeven bemanningsleden de Distinguished Flying Medal (DFM) toe gekend. Alle mensen aan de top van Bomber Command waren vol lof over de bemanning en met name Smith. Niet lang na deze gebeurtenis werd een nieuwe medaille ingevoerd, de Gallantry Medal, als deze beschikbaar was geweest ten tijde van het voorval met de R5724, dan was de bemanning hiervoor in aanmerking gekomen. De Gallantry Medal is op het Victoria Cross na de belangrijkste medaille voor betoonde moed.

Detail van de aanbeveling voor het DFM voor Sidney Smith

Op 24 november 1942 wordt het DFM uitgereikt aan Sydney Smith, helaas zijn Campbell, Bunclark, Coakley en Corbett niet op Buckingham Palace, zij zijn vijf dagen eerder omgekomen na een crash in Devon. Sydney Smith zal omkomen tijdens een missie naar Hannover op 8 oktober, 1943. Drie dagen later komt ook zijn broer om tijdens de bestorming van Monte Cassino in Italië.

Sergeant Sidney Smith, rechts het DFM.

(Bovenstaand DFM verhaal is ontleend aan artikel in Flypast magazine, maart 1996 door Ralph Graham)

Algemene informatie over de Lancaster

  • TOTAAL GEBOUWD: 7373
  • AANTAL BEMANNINGSLEDEN: 7
  • BOMMENVRACHT: 7000 kg (met Grand Slam 10.000 kg)
  • BEWAPENING: 12 x .303 inch machinegeweren
  • SNELHEID: 442 km/u (op 4600 meter hoogte), kruissnelheid 322 km/u
  • MAXIMUM HOOGTE: 6000 meter
  • ACTIERADIUS: 4000 km (3175 kg bommen), 2500 km (met Grand Slam)
  • TOTAAL AAN BOMMEN GEWORPEN: 618.350 ton
  • TOTAAL VERLOREN: 3345
  • TOTAAL VERLOREN BEMANNINGSLEDEN: 12.000
  • TOTAAL VERLOREN TIJDENS 1 MISSIE: 60 Lancasters in maart 1944 (Naar Neurenberg)

    25 juni 1942, Lancaster B.I, R5620 (OL-H), van het 83 Squadron
    start op voor de derde 'Thousand Bomber Raid' naar Bremen.

    De kracht van de Lancaster wordt geďllustreerd door het steeds weer verder opvoeren van de bommenlast. In de nacht van 10 op 11 april, 1942 wordt voor het eerst een bom van 4000 kg afgeworpen, een 6000 kg zware Tallboy wordt gedropt op 16 september, 1943 en de eerste 10.000 kg zware Grand Slam wordt op 14 maart, 1945 gelost.

    Een Lancaster van het 617 Squadron dropt een Grand Slam van 10.000 kg.

    De Grand Slam was een zwaardere uitvoering van de Tallboy. De bom viel met de snelheid van het geluid diep de aarde binnen om een aardschok te veroorzaken en daarna te exploderen. De Grand Slam zou met een 10 meter dikke betonlaag geen moeite hebben gehad! De eerste inzet van de Grand Slam was op 14 maart, 1945 op het viaduct van Bielefeld, Duitsland.

    Bielefeld viaduct na de Grand Slam en Tallboy's van 617 Squadron.

    Deze belangrijke route voor het aan leveren van Duitse versterkingen naar het front moest uitgeschakeld worden. Al verscheidene bommen waren al eerder nabij het viaduct gedropt, maar zonder resultaat. Squadron Leader CC Calder van het 617 was de enige die een Grand Slam aan boord had, de andere Lancasters van het 617 gooiden een Tallboy. Meer dan 100 meter werd van het viaduct weggeslagen door de enorme kracht van de Grand Slam en Tallboys. Het viaduct kon voor het einde van de oorlog niet meer hersteld worden.

    VAN BOMMEN NAAR BROOD

    OPERATION MANNA

    Na het mislukken van de spectaculaire actie van ‘Operation Market-Garden’ om de bruggen te pakken tot aan Arnhem en dan door te stoten Duitsland binnen bleef het westen van Nederland gebukt onder de Duitse knoet. Het spoorwegpersoneel staakte en er kwam geen voedsel meer naar het westen. Treinen die wel reden, deden dit alleen voor de Wehrmacht. Vrachtverkeer reed bijna door brandstofgebrek ook niet, dus ook via die weg was de aanvoer van levensmiddelen nagenoeg onmogelijk. Voedsel werd verder gerantsoeneerd. De winter van 1944/’45 kwam uitermate streng over Nederland, binnenwateren bevroren waardoor scheepvaart onmogelijk werd. Talloze Nederlanders overleefden deze Honger-winter niet.

    Schrapen om nog wat eten te vinden,...

    In maart 1945 werd de opmars van de geallieerden weer hervat met ‘Operation Varsity’ door de Rijn over te steken. De geallieerden rukten ook verder op naar het noorden waardoor de aanvoer van levensmiddelen geheel werd afgesneden naar West-Nederland. Er begon zich in de eerste maanden van 1945 hongersnood af te tekenen voor de Nederlandse bevolking. Om de bevolking te ontzetten zouden de geallieerden een landing in kunnen zetten op het westen, maar vanwege ondermijnde dijken in Zeeland en het gevaar voor zeer veel slachtoffers onder de burgerbevolking, dat geen kant op kon, was dit plan onuitvoerbaar. Ook voorvoelde het geallieerde commando dat de oorlog door een vlotte opmars nu naar Berlijn wel eens zeer snel afgelopen kon zijn.

    Een Lancaster van 514 Squadron wordt geladen op RAF Waterbeach

    Op 8 april begonnen geheime onderhandelingen tussen de Duitsers, de geallieerden en vertegenwoordigers van het verzet. Het grootste probleem had de Duitse bezetter dat er vliegtuigen heel laag over Holland zouden vliegen die in plaats van voedsel ook wel parachutisten konden laten vallen. Maar er werd overeengekomen dat er vanaf 26 april een wapenstilstand over het westen van Nederland zou worden afgekondigd.

    Levensmiddelen vallen uit een Lancaster.

    En op zondag 29 april was het dan zover. Tussen de middag werd de bevolking van Nederland via de BBC radio van Operatie Manna op de hoogte gebracht. Vol vewachting gingen de mensen de straat op, of klommen zelfs op daken om vol verwachting naar het westen te kijken. De eerste toestellen die aan kwamen vliegen, om 13.00 uur, waren enkele Mosquito's die als pathfinders fungeerden. Om 13.10 uur kwamen de Lancasters even ten zuiden van Rotterdam Nederland binnen. Rondom de terreinen hadden de Duitsers luchtafweer geplaatst, maar deze bleven zwijgen.

    Een Lancaster dendert laag over Katwijk tijdens Operatie Manna
    (foto: Martin Herbert)

    Tussen de 600 en 400 voet (200 tot 150 meter) lieten de Lancasters hun flaps zakken en sommigen deden zelfs hun landingsgestel naar beneden om de snelheid terug te brengen. De bommenluiken gingen open en uit de Lancasters viel 500 ton aan levensmiddelen. Niet alleen zakken met boter, bloem, eipoeder etc., ook eigen rantsoenen van bemanningsleden, zoals sigaretten, chocolade dwarrelden naar de aarde. De eerste dag waren er 242 Lancaster ingezet, maar niet alle toestellen zouden hun doel bereiken vanwege technische problemen moesten een tiental afhaken. De volgende dag brachten meer dan 480 Lancasters 1000 ton aan levensmiddelen.

    Amerikaanse inzet, Operation Chowhound
    Een B-17 van 569 Bomb Sqn, 390th Bomb Group

    Dinsdag 1 mei kwamen de Lancasters weer en dropten wederom een dikke 1000 ton aan voedsel. Op deze dag zetten ook de Amerikaanse 8th Air Force haar B-17’s in om voedsel aan te voeren, door hen Operation Chowhound genoemd. Bijna 400 Flying Fortresses brachten die dag 770 ton in kisten verpakte goederen. Helaas kwam een enthousiaste toeschouwer om het leven toen hij door zo’n kist werd getroffen. De bevolking was uitzinnig van vreugde, langs de velden was het een drukte van belang en ook vanaf de daken werd uitgelaten gezwaaid naar de bemanningen. Menig traan werd geplengd aan boord, in plaats van bommen en destructie bracht men hoop en brood.

    De mooiste bommen van de geallieerden.

    De Duitsers trokken zich terug van de droppingsterreinen, ook zij realiseerden zich bij het aanschouwen van de massa bommenwerpers die ongehinderd op lage hoogte hun werk konden doen, dat de oorlog op haar einde liep. Ook de volgende dagen kwamen de broodwerpers terug, al werd het minder, want de onderhandelingen voor een algehele capitulatie waren in een ver gevorderd stadium. Op 5 mei 1945 gaven de Duitsers zich over. Maar tot 8 mei bleven de bommenwerpers voedsel brengen ondanks dat het verkeer over de weg al op gang was gekomen. RAF Bomber Command had in 3156 vluchten in totaal 6685 ton aangevoerd, terwijl de Amerikaanse luchtmacht daar nog eens 5100 ton aan toevoegde. Deze eerste hulp spaarde heel veel levens, en was niet alleen een enorme morele opsteker voor de Nederlandse hongerende bevolking, ook voor de bemanningen in hun bommenwerpers die er bij betrokken waren, was het een geweldige afsluiting van 5 jaar oorlog.

    Een eerstedag enveloppe om Operatie Manna te herdenken
    (heeft op 25 april 1980 een vlucht gemaakt in Lancaster PA474)

    Voor sommige Nederlanders was het zo'n onvergetelijke gebeurtenis,
    dat het hen motiveerde om Operation Manna nooit meet te vergeten.
    Om deze speciale Nederlanders de aandacht te geven die ze verdienen:
    KLIK HIER

    Hoeveel Lancasters zijn er bewaard gebleven?:
    KLIK HIERONDER